Το Ιμάμ Τσαούς (Άγιος Σπυρίδωνας Άρτας) στην ξένη Χαρτογραφία

Ο χάρτης είναι οπτική απεικόνιση μιας περιοχής και των σχέσεων μεταξύ στοιχείων αυτής. Μπορεί να απεικονίζει την επιφάνεια της Γης ή κάποιο τμήμα της. Οι χάρτες είναι πολύ χρήσιμοι στον άνθρωπο για διάφορους λόγους. Με βάση αυτούς επιτυγχάνεται ο προσανατολισμός, έτσι ώστε να μπορεί κάποιος να καθοδηγηθεί σε ένα ξένο για αυτόν μέρος, να εντοπίσει τη θέση του σε μια γεωγραφική περιοχή, να σχεδιάζονται τα μεγάλα τεχνικά και στρατιωτικά έργα, κτλ.. Ξέρουμε καλά πώς , όσο αρχαιότερη είναι η χαρτογράφηση ενός οικισμού τόσο αρχαιότερη είναι και η ιστορική παρουσία των κατοίκων και του πολιτισμού του. Οι παλαιότεροι χάρτες δείχνουν μόνο μεγάλα σημεία και κάστρα. Απο τον 17ο και 18ο αιώνα άρχισαν να πληθαίνουν και τα οικωνύμια στους χάρτες και γίνονται πιο ενδιαφέρον. Στο μεγάλο “μπούμ” της χαρτογραφίας ο Ελλαδικός χώρος βρίσκεται υπό Οθωμανική κυριαρχία και οι χαρτογράφοι γνωρίζουν λίγα. Το ενδιαφέρον των Βενετών για την περιοχή και οι πρώτοι περιηγητές θα αλλάξουν την χαρτογραφία στον Ελλαδικό χώρο, την Ήπειρο και στα χωριά γύρω από τον Αμβρακικό κόλπο. Αν και γνωρίζουμε την ύπαρξη του Ιμάμ Τσαούς πολύ νωρίτερα από τον αρχαιότερο χάρτη που εντόπισα τον οικισμό, ίσως να υπάρχουν και άλλοι χάρτες, αρχαιότεροι και δε μας είναι γνωστοί. Υποπτεύομαι περισσότερο τους Βενετούς, οι οποίοι είχαν τους λόγους τους να έχουν χάρτες για την περιοχή. Εμπόριο, πολεμικές επιχειρήσεις αλλά και φόρο προστασίας εναντίον της πειρατείας.

Ας ταξιδέψουμε λοιπόν στο Ιμάμ Τσαούς (σημ. Αγιος Σπυρίδωνας Άρτας) μέσα από όμορφους χάρτες μεγάλων χαρτογράφων. Για να μην παραξηγηθώ σαν Οθωμανολάγνος χρησιμοποιώ τον παλιό τοπωνύμιο “ Ιμάμ Τσαούς” γιατί έτσι ονομάζονταν ο οικισμός ως το 1926. Δυστυχώς τους δύο αρχιότερους χάρτες δεν κατάφερα να πάρω υψηλότερο αρχείο καθότι το κόστος στα αντίστοιχα αρχεία , που ανήκουν οι χάρτες είναι πολύ υψηλό.

1. Ο πρώτος χάρτης είναι της Βενετικής κατασκοπίας αγνώστου χαρτογράφου και είναι του 1750

Στον συγκεκριμένο χάρτη αναφέρονται οι Ρωγοί, ο Ρουμπάς και το Ιμάμ Τσαούς σαν Βίλα ντι Αγά (Villa di Aga) δηλαδή χωριό του Αγά

2. Ο επόμενος χάρτης είναι του Βενετού χαρτογράφου Girolamo di Langes στα 1757 και είναι πολύ αναλυτικός. Σε αυτόν βλέπουμε και μικροοικισμούς που δεν υπάρχουν πλέον ή μας είναι και άγνωστοι

Στον συγκεκριμένο χάρτη με τίτλο "Topògrafia dell’Isola di Leucada e scogli addiacenti alla medema, come pure Parte del Xeromero in Terra Ferma col suo littorale da StaSofia a Zaverda sino a Demata, et à scali, e parimente della linea di Vonizza, e Prevesa parte del Combotti unindosi ad Argo Amfilochio non che del Territorio d’Arta, Rogùs, e Luro, col litorale di Agrapidia sin la Bocca di Prevesa, e dell’ inter[ο] di tutto il golfo, o sceno Ambrascio, di tutte le peschiere, fiumi, e sorgenti, cosi di varie Antichità e situazioni di ville e monastery" παρουσιάζεται και το Ιμάμ Τσαούς και άλλα τοπωνύμια της περιοχής

3. To 1795 ο Άγγλος χαρτογράφος William Faden θα εκδώσει χάρτη με τίτλο "European dominions of the Ottomans, or Turkey in Europe" 

Στον συγκεκριμένο χάρτη θα παρουσιάζεται σαν οικισμός μόνο ο Ρουμπάς. Συνήθως ο Ρουμπάς παρουσιάζεται σαν Ριμπάς, που είναι μάλλον και η πιο σωστή ονομασία.

4. Στα 1808 ο Άγγλος λοχαγός και περιηγητής William Martin Leak θα παρουσιάσει πολύ καλό χάρτη στο βιβλίο του "Travels in Northern Greece" με τίτλο Βόρεια Ελλάδα, όπου του Ιμάμ Τσαούς θα γράφεται σαν Μαχμούτ-Τσαβούς. Ένα λάθος που θα τα παραλάβουν και άλλοι χαρτογράφοι

Ο χάρτης του Leak

5. Στα 1810 ο Γάλλος χαρτογράφος Bocage  καθ΄υπόδειξην του Πουκεβιλ σε χειρόγραφο χάρτη θα παρουσιάσει την περιοχή της Πρέβεζας και Άρτας. 

Εδώ απεικονίζεται και το Ιμάμ Τσαούς αλλά και όλα τα όμορα χωριά

6. Στα 1816 ο Άγγλος John Arrowsmith θα παρουσιάσει χάρτη με τους Ιόνιους Νήσους και την Μάλτα αλλά και τα Ηπειρωτικά παράλια. Στην ενδοχώρα στους λίγους οικισμούς που παρουσιάζει είναι και το Ιμάμ Τσαούς στο χάρτη σαν "Imaun Chaus". Ο χάρτης θα ανατυπωθεί το 1858 και μετά το 1881 με τα νέα σύνορα. 

ο χάρτης του John Arrowsmith, προσωπική συλλογή.

7. To 1819 o θείος του προηγούμενου, ο Aaron Arrowsmith θα χαρτογραφήσει την Ελλάδα. Αρκετά λάθη στα τοπωνύμια και στις θέσεις. Το Ιμάμ Τσαούς θα χαρτογραφηθει σαν Μανατασί και σε λάθος θέση.

Ο χάρτης του Aaron Arrowsmith

8. Το έτος 1826 ο Γάλλος χαρτογράφος Pierre M. Lapie εν μέσω της επανάστασης θα παρουσιάσει χάρτη της Ελλάδας με τίτλο " «CARTE Physique, historique & Routière DE LA GRECE ... Φυσικός, Ιστορικός και Οδικός Χάρτης της Ελλάδας». Στον αναλυτικό αυτόν χάρτη παρουσιάζεται και το Ιμάμ Τσαούς  σαν "Imam Tchiaux".

Ο χάρτης του Pierre M. Lapie, 1826

9. Λίγο πριν την αναγνώριση του Νέου Ελληνικού κράτους και ενω γίνονται διαβουλεύσεις η Αυστρία που αρχίζει να κοιτάζει προς τον νότο δίνει αποστολή στον  Franz von Weis , που δρα για την Αυστρικαή κατασκοπία , στα 1829  να σχεδιάσει με λεπτομέρεια την Ευρωπαίκή Τουρκία. Έτσι ο Franz von Weis στα 1829 θα παρουσιάσει χάρτη με τίτλο "Carte der Europaeischen Tuerkey nebst einem Theile von Kleinasien in XXI. Blattern - Χάρτης της Ευρωπαϊκής Τουρκίας και τμήματος της Μικράς Ασίας στο XXI. φύλλα". Στο 13ο φύλλο παρουσιάζεται η Ηπειρος, τα Ιόνοα νησιά, η Δυτικκή Ακαρνανία και η Χερσόνησος της Πρέβεζας. Εδώ θα βρούμε χαρτογραφημένο και το Ιμάμ Τσαούς σαν "Ιmam Tschau"

Ο χάρτης του Franz von Weiss

10. To 1830 θα περιηγηθεί τον Αμβρακικό κόλπο ο Ανθυποπλοίαρχος του Βρετανικού πολεμικού ναυτικού James Wolfe. Mεταξύ των περιγραφών θα μας αφήσεις και κάποιους χάρτες.  Στον οδικό χάρτη που σημειώνει, χαρτογραφεί και το Ιμάμ Τσαούς σαν "Imam Chaux"

Χάρτης του James Wolfe , 1830

11. Στα 1830 με 1834 ακολουθεί ο Χάρτης του κόλπου της Άρτας, σχεδιασμένος από τον Άγγλο Ανθυποπλοίαρχο W. J. Cooling του H.M.S. Mastiff (1813), το 1830. Λιθογραφία J. & C. Walker, Λονδίνο, 1834.. Εδώ βλέπουμε, όπως και στον Arrowsmith το Ιμάμ Τσαούς με τους Ρωγούς σαν αρχαία Χάραδρο και πιο πάνω τα Ηλιοβούνια σαν Islavouna. Το Ιμαμ Τσαούς χαρτογραφείται σαν «Imaun Chaus»

Ο χάρτης του W. J. Cooling, χάρτης του ιδρύματος Actia Nicopolis και προσωπική συλλογή

12. Στα 1834 σχεδιάστηκε ο πρώτος ελληνικός χάρτης της Ελλάδας μετά την ανεξαρτησία της με τοπωνύμια που δίνονται στα ελληνικά και γαλλικά και επιπλέον σχολιασμούς. Ονομάζεται «χάρτης του Βασιλείου της Ελλάδας» σχεδιάστηκε από τον χαρτογράφο  Ferdinand Aldenhoven, και δημοσιεύτηκε στην Αθήνα το 1838. Στον χάρτη πέρα από τα όρια του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους υπάρχει η Ήπειρος και η Θεσσαλία. Εδώ θα βρούμε το Ιμάμ Τσαούς σαν "Μεμετιανή"

Ο πρώτος χάρτης του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους ή Χάρτης του Βασιλείου της Ελλάδας

13. Στα βήματα του Lapie  και ο Γερμανός χαρτογράφος Κίπερτ (Heinrich Kiepert) θε εκδώσει  τo 1853 χάρτη με το Βασίλειο της Ελλάδας (Das Königreich Hellas oder Griechenland) . Και αυτός θα προσθέσει μέρος της Ηπείρου και Θεσσαλίας. Το Ιμάμ Τσαούς εδώ αναφέρεται σαν Μεχμέττσαούς (Mehmedtschaus). Ο οικισμός Πέτα που βλέπουμε στους χάρτες πολλές φορές δίπλα απο το Ιμάμ Τσαούς είναι το σημερινό χωριό Πέτρα. O χάρτης θα ανατυπωθεί ακριβώς ο ίδιος και το 1860 και 1875.

Xάρτης του Heinrich Kiepert, 1853

14. Στα 1878 ο Κιπερτ θα εκδώσει τον περίφημο Εθνολογικό χάρτη της Ηπείρου βασισμένος στον Αραβαντινό.  Στον χάρτη παρουσιάζονται με χρώματα οι Εθνότητες που κατοικούν στην Ήπειρο όπως και οι θρησκείες. Πολύ καλός τοπογραφικός χάρτης με πολλά τοπωνύμια. Το Ιμάμ Τσαούς χαρτογραφείται  σαν  "Ιmam Tsaoisi"

Εθνογραφικός χάρτης Ηπείρου, Κίπερτ, 1878

15. Την ίδια χρονιά το 1878 εν όψει του συνεδρίου του Βερολίνου, ο Κίπερτ θα τυπώσει τον χάρτη της Ηπείρου και Θεσσαλίας, όπου με την κίτρινη γραμμή στο χάρτη θα προτίνει τα εδάφη που θα πρέπει να δοθούν στο Ελληνικό Βασίλειο.  Ο Κίπερτ πρόβλεπτε να δωθεί ολόκληρη η Ήπειρος συμπεριλαμβανομένης και της σημερινής Βορείου Ηπείρου, όλη η Θεσσαλία και μέρος της Μακεδονίας. Δυστυχώς , οι μεγάλεις δυνάμεις είχαν άλλη άποψη. Ο χάρτης ανατυπώθηκε εν όψη του συνεδρίου άλλες δύο φορές. Και σε αυτόν τον Χάρτη το Ιμάμ Τσαούς χαρτογραφείται σαν « Imam Tsausi»

Χάρτης Ηπείρου και Θεσσαλίας, Κίπερτ, 1878

16. Το 1881 ο Κίπερτ θα χαρτογραφήσει και πάλι την Ήπειρο και την Θεσσαλία με τα νέα σύνορα. Ο χάρτης θα ανατυπωθεί και πάλι το 1897 με τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο και θα προστεθεί «Θέατρο πολέμου». Εδώ παρουσιάζω τον χάρτη του 1897. Το Ιμάμ Τσαούς χαρτογραφημένο σαν «Imam Tsausi»

Χάρτης Ηπείρου και Θεσσαλίας. 1881 και 1897 ανατύπωση, Κίπερτ. 

17. Στα 1896 ο Οθωμανός αντισυνταγματάρχης Halil Ibrahim θα χαρτογραφήσει το Βιλαέτι των Ιωαννίνων και θα μάς αφήσει έναν πολύ όμορφο χάρτη, δυστυχώς, στα Οθωμανικά. Περίχει όλα τα χωριά και κάποιες θέσεις. Φυσικά χαρτογραφεί και το Ιμάμ Τσαούς. 

Χάρτης Halil Ibrahim 1896

18. Στο βιβλίο του Γερμανού στρατηγού Colmer freiherr von der Goltz  για τον Ελληνοτορκικό πόλεμο  του 1897 θα βρούμε και χάρτες επιχειρήσεων. Σε έναν απ αυτούς θα συνατήσουμε και το Ιμάμ Τσαούς σαν «Imam Tschauschkiöj», το οποίο σημαίνει «χωριό Ιμαμ Τσαούς»

Χάρτης C.v. d. Goltz, 1897

Επίλογος

Σαφώς υπάρχουν και άλλοι χάρτες, που θα μπορούσα να παραθέσω αλλά μιας και οι περισσότεροι είναι αντιγραφή του ενός ή του άλλου το θεώρησα περιττό. Κάναμε ένα ταξίδι στον 18ο και 19ο αιώνα βλέποντας με τα μάτια και τα εργαλεία των χαρτογράφων των εποχών.