Ένα ελαφάκι, ένας σκύλος και o Γάλλος υποπρόξενος της Άρτας

Το βασιλικό δίπλωμα διορισμού του Hughes Pouqueville σαν υποπρόξενος Άρτας

Ένα περίεργο γεγονός, το οποίο αποδίδεται και σαν διπλωματικό επεισόδιο συνέβηκε στην Άρτα του 1815.

Επιστρέφοντας ο υποπρόξενος της Γαλλίας Πουκεβίλ (αδερφός του γνωστού σε όλους μας Φρανσουά) από τα Ιωάννινα στην Άρτα του χάρισε κάποιος ένα ελαφάκι, το οποίο το είχε στο ισόγειο της προξενικής κατοικίας σαν κατοικίδιο. Κάποια μέρα το κυνηγόσκυλο του Κωνσταντή Ραγγόπουλου εισέβαλε στην προξενική κατοικία και το κατασπάραξε. Οι υπηρέτες του προξενείου γνωρίζοντας την αγάπη του Πουκεβίλ για το ελαφάκι, κυνηγούν τον σκύλο , τον πιάνουν και τον κλειδώνουν σε ένα δωμάτιο στο προξενείο. Μαθαίνοντας ο Ραγγόπουλος τι έγινε μπουκάρει με μια ομάδα αρματολών στο προξενείο τα σπάνε όλα και ζητούν τον σκύλο. Στις συστάσεις που του κάνουν, πως πρόκειται για το σπίτι του Μονάρχη της Γαλλίας κτλ διπλωματικά ο Ραγγόπουλος τους λέει, πως ο αδερφός του είναι άνθρωπος Αλή και υπηρετεί τον Ομέρ Μπέη Βρυώνη, βρίζει τον Γάλλο Βασιλιά, σημαία και πρόξενο. Αυτά τους λέει είναι για την Κων/πολη και όχι για δω.

Ο Γάλλος υποπρόξενος το θεώρησε προσβολή και δεν μπορούσε να ζήσει πλέον έντιμα στην Άρτα και ως εκ τούτου αποφάσισε να φύγει. Ζητά από τον Αλή ικανοποίηση και να του πληρώσει την μεταφορά ως την Σαλαώρα και παραπέρα να του δοθεί ένοπλη φρουρά μέχρι την Σαλαώρα, απ όπου θα φύγει με το πλοίο για Πάτρα.

Σημαντικό είναι, πως δεν απευθύνθηκε καθόλου στην τοπική διοίκηση, καθότι τους θεωρούσε διεφθαρμένους και δεν θα μπορούσε να να βρεθεί άκρη.

Τι ακριβώς απέγινε δεν γνωρίζουμε αλλά τις επόμενες μέρες ξέσπασαν τα γεγονότα στην Πρέβεζα μεταξύ ντόπιων και “φράγκων”, όπου πίσω από τους ντόπιους κρύβονταν ο Αλή πασάς.

 Το Εμπόριο της Ξυλείας στις περιοχές του Βόρειου Αμβρακικού κόλπου τον 18ο Αιώνα. Ανταγωνισμοί - Δολοπλοκίες και Δολοφονίες

Οι Γάλλοι και οι Βενετοί στην περιοχή της Άρτας και του Αμβρακικού έρχονταν τακτικά  σε εμποροοικονομικές συγκρούσεις. Πότε για τον καπνό, πότε για το λάδι, τα ιχθυοτροφεία κτλ. Πάντα κάτι είχαν.  Και οι δύο προσπαθούσαν να προσελκύσουν με το μέρος τους του Τούρκους  αλλά και τους Έλληνες. Κερδισμένοι σε αυτό έβγαιναν οι Γάλλοι, που οι Τούρκοι τους συμπαθούσαν περισσότερο από τους Βενετούς, με τους οποίους είχαν συνεχώς πολέμους. Οι Βενετοί βέβαια όταν έβλεπαν τα σκούρα αποτριβόντουσαν αλλά άφηναν στον κόλπο να περάσουν και πειρατές που τα κάνανε όλα γης Μαδιάμ.  Επίσης οι Έλληνες δεν τους έβλεπαν και αυτούς με κακό μάτι, παρότι που γνώριζαν τι κουμάσια είναι. Μόνο και μόνο , ότι οι Βενετικές κτήσεις ήταν κοντά σε πολλά χωριά γύρω από τον Αμβρακικό, έδινε στους ντόπιους αλλά και στους αρματολούς και κλέφτες μια ασφάλεια, σε περίπτωση που τους κυνηγήσει ο Τούρκος , θα μπορούσαν να καταφύγουν στις Βενετικες κτήσεις, αν και οι Βενετοί κάποιες φορές για να μην χαλάνε τα χατήρια των Τούρκων, τους παρέδιναν. Ένας άλλος εμπορο-οικονομικός πόλεμος που ξέσπασε τον 18ο αιώνα ήταν η υλοτομία για τα δάση του Μακρυνόρους, του Λούρου και των Ρωγών. Μάλιστα οι Βενετοί προσφέρθηκαν να δώσουν τα Κύθηρα/Αντικύθηρα με αντάλλαγμα την περιοχή των Ρωγών.  . Η πρόταση όμως απορρίφθηκε από το Δοβλέτι.

Την εποχή που αρχίζει να γίνεται κυρίαρχος στην Ήπειρο ο Αλή πασάς γενικά τα αρματολίκια δηλ τα τζάκια των αρματολών βρίσκονται σε εσωτερικές διαμάχες και ο ένας βγάζει το μάτι του άλλου.

Τότε εμφανίζεται και ο Γάλλος Jean Baptiste Lasalle. Μεγάλος ξυλέμπορος και όπως  λεει η λαϊκή γλώσσα, όταν κυλάει ο τέντζερης βρίσκει το καπάκι, έτσι και αυτός τα βρήκε με τον Αλή πασά. Ο Αλής είχε καταφέρει δηλαδή κλέψει και από μπέηδες και από χωριά και από το κράτος όλα τα δάση και τα έκανε δικά του. Ετσι λοιπόν με κάθε πουγγί που ακομπούσε ο Λασάλ τόσο περισσότερη ξυλεία έπαιρνε. Φυσικά δεν μπορούσε να μην μπει στο μάτι των Βενετών. Βέβαια η επιχείρηση του Λασάλ κινδύνευε πάντα από τους κλέφτες. Ο Λασάλ κατάφερε να πάρει με το μέρος του τους αρματωλούς, προκειμένου να διασφαλίσει την επιχείρηση του. Αυτό ήταν ενα προνόμιο που είχαν ως τότε οι Βενετοί. Ένας από τους πιο γνωστούς στην περιοχή μεταξύ Λούρου  /Ρωγών και Μακρυνόρος ήταν ο αρματολός Τρομπούκης, που έγινε πιστό όργανο των Γάλλων.  Μέσα σε δεκατρία χρόνια ο Λασάλ κατάφεε με την βοήθεια του Αλή πασά Τεπελενλή να διορίζει Αρματολούς της αρεσκείας τους. Τα παλιά τζάκια άρχισαν να συνομωτούν αφού έβλεπαν πως κινδυνεύουν να χάσουν τα αρματολίκια τους.  Ειδικά οι Ξηρομερίτες και οι Βαλτινοί.  Τα πράγματα για τον Λασάλ πήγαιναν καλά. Απασχολούσε πολλούς Έλληνες υλοτόμους και τα ναυπηγία της Τουλών εφοδιάζονταν με βελανιδιές και φτελιάδες από την Ήπειρο. Οι Βενετοί δεν είχαν ξεγράψει την περιοχή. Φρόντισαν να δολοφονήσουν τον αρχιαρματολό του Λασάλ τον Τρομπούκη.  Οι αρματολοί φωναχτά ή κρυφά ενώ φαίνεται να γνώριζαν ποιος κρύβονταν πίσω από το έγκλημα την ευθυνη την έριξαν στον Λασάλ που ανακατεύτηκε στα αρματολίκια. Έτσι λοιπόν στα 1792 οι Αρματολοί αποφάσισαν την δολοφονία του Λασάλ. Από τις ανακρίσεις που εγιναν με ενέργειες των Γάλλων φαίνεται την αποστολή να την εκτέλεσε ο Ανδρίτσος (Ανδρούτσος), πατέρας του Οδυσσέα.  Να πούμε πως και αρκετοί ξυλεμποροι είχαν συμφέρον να τον παραμερίσουν καθότι ο Λασάλ είχε μονοπωλήσει το  εμπόριο του Κόλπου στην υλοτομία.

Εικόνα: Αριστερά:Αρματολός, κέντρο: Εμπόριο ξυλείας απο γαλλικό χαρακτικό, δεξιά: Ο Ανδρέας Βερούσης ή Ανδρίτσος ή Ανδρούτσος, πατέρας του ήρωα Οδυσσέα

 ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΕΚΚΛΗΣΑΚΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ Η ΒΑΠΤΙΣΗ ΕΝΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥ

Στα 1734 ο Ιησουΐτης Tempest μετά από ένα ταξίδι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία στην επιστροφή του πέρασε από την Άρτα. Αυτό μας κάνει αναφορά για το πανέμορφο εκκλησάκι, το οποίο βρίσκονταν στην αυλή του Γαλλικού Προξενείου της Άρτας. Οι διομολογήσεις Γάλλων και Οθωμανών 1673 και 1740 στα άρθρα 33,35,36 περιέγραφαν λεπτομερέστατα την ελευθερία της πίστης για τους Γάλλους. O Ιησουΐτης Tempest θεωρεί τον γαλλικό-εκκλησάκι της Άρτας σαν το ομορφότερο και καθαρότερο της Ανατολής. Τα ιερά σκεύη ο πρόξενος Dubroca τα είχε προμηθευτεί από το υπουργείο ναυτηλίας και ήταν ίδια με αυτά, τα οποία χρησιμοποιούσαν στα πλοία. Παράλληλα ο ο πρόξενος Dubroca φρόντισε τα άμφια να είναι πολυτελή, έτσι που να κάνουν εντύπωση. Κατά τον Γιώργο Σιορόκα το εκκλησάκι πρέπει να ήταν πολύ επιβλητικό. Καθημερινά είχε θεία λειτουργία και κάθε απόγευμα είχε εσπερινή δέηση, όπου μνημονεύονταν ο Γάλλος Βασιλιάς. Αν και οι Γάλλοι δεν έδειχναν ιδιαίτερο ζήλο στα θρησκευτικά υπήρχαν όμως και κάποιοι που για κάποιον λόγο ζήτησαν να αλλαξοπιστήσουν και να γίνουν καθολικοί. Σημαντικό στην έρευνα του Γιώργου Σιορόκα είναι, ότι δεν βρεθηκε στα αρχεία, ούτε μια αλλαγή πίστης από Έλληνες της περιοχής της Άρτας προς το λατινικό δόγμα.

Η Βάπτιση ενός Εβραίου

Σε μια επιστολή του προξένου Dubroca στα 1734 έχουμε ενα περίεργο γεγονός. Τον Απρίλη του 1734 εμφανίστηκε στο γαλλικό προξενείο της Άρτας κάποιος Εβραίος του οποίου το όνομα (δυστυχώς) δεν αναφέρεται και ζήτησε να βαπτιστεί καθολικός. Ο Dubroca τόν έστειλε στην Βενετική Λευκάδα για κατήχηση σε κάποιον Φραγκισκάνο με το όνομα Gardien. Μετά την κατήχηση ο Εβραίος επανήλθε στην Άρτα και βαπτίστηκε μέσα σε λαμπρή τελετή στο γαλλικό εκκλησάκι του Προξενείου. Την παραπέρα τύχη του Εβραίου δεν την γνωρίζουμε.

 ΑΡΤΑ 1724 – ΕΝΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΕΡΙ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΕΩΝ – ΘΕΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑΦΗΣ  ΞΕΝΩΝ ΧΡΗΣΤΙΑΝΩΝ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΔΟΓΜΑΤΩΝ

Από την μία ο Τούρκος. Από την άλλη ο Βενετός και οι Έλληνες στο δικό τους κόσμο.

Στα 1724 Μητροπολίτης Άρτας (1722-1727)ήταν ο Ιωαννίκιος Χατζές. Μιας και το όνομα αυτό του συναντάμε στην Άρτα τον 16ο αιώνα ήδη, μπορούμε να υποθέσουμε, πως ήταν Αρτινός. Ο Συγκεκριμένος Μητροπολίτης , ο οποίος υπηρέτησε και σαν επίσκοπος Βελλάς, σύμφωνα με πηγές ήταν λόγιος και πολύ σόφρων. Ανακαίνισε την Μητρόπολη και το Επισκοπείο. Στην Άρτα εκείνο το διάστημα υπήρχε , όπως μας πληροφορει ο μακαρίτρης ο Γιώρος Σιωρόκας μια μικρή παροικία ξένων, που εμπορεύονταν ή έρχονταν για δουλειά.

Κάποιοι λοιπόν απ αυτούς ειχαν την ανάγκη να επισκεφθούν μια θεία λειτουργία, να μεταλάβουν ακόμη και να εξωμολογηθούν. Τα πράγματα γίνονταν χειρότερα, αν κανεις απεβίωνε, πράγμα που εχει καταγραφει και απο το Γαλλικό αλλά και το βενετικό προξενείο. Που να το έθαβες;

Σε πολλούς κληρικούς αλλά και λαϊκους δεν άρεσε, ότι καθολικοί και προτεστάντες μπαινόβγαιαν στις εκκλησίες και διαμαρτυρήθηκαν στον Μητροπολίτη Ιωαννίκιο Χατζέ. Ο Μητροπολίτης  λόγιος άνθρωπος αν και δεν φαίνεται να ειχε τέτοιο πρόβλημα έναντι άλλων μη ορθοδόξων  χριστιανών, κατάλαβε τι πρόβλημα θα μπορούσε να του διμηουργήσει κλήρος και πόπολο. Ηταν πολύ εύκολο να απαλλαχτεις έναν Μητροπολίτη  ή κάποιον ιερέα με την Οθωμανική μέθοδο, κατηγορώντας τον για συνεργασία με την Βενετία.  Αντε ο κληρικός να αποδείξει πως δεν είναι Αρκούδα. Παραδείγματα τέτοια εχουμε και στην Άρτα.  Συμβούλεψε όλους να ηρεμήσουν και πως ο ίδιος θα ζητήσει την γνώμη του Πατριαρχείου. Εγραψε τα σχετιά και ο Πατριάρχης Ιερεμίας ο Κεσσαρείας , ο οποίος μόλις ειχε αποφυλακιστει, γιατι είχε κατηγορηθεί σαν πράκτορας των Ρώσων, εδωσε τις παρακάτω εντολές:

1. Αν όντως οι Φραντζεζοι (εννοεί όλους τους δυτικούς) θέλουν τα παραπάνω πρέπει να αποβάλλουν το λατινικό δόγμα και να δεχτούν το δόγμα της ανατολικής εκκλησίας.

2. Αν δεν γίνει αυτό, δεν μπορούν να μεταλάβουν, μιας και τα δισκοπότρηρα είναι μόνο για χριστιανούς την Μεγάλης Εκκλησίας του Χρηστού.

3. Θα ενταφιάζονται, μόνο όσοι αποδέχθηκαν την αληθινή ορθόδοξο πίστη.

Στο τελευταίο πρέπει να πω, πως με βάση γαλλικά αρχεία, κάποιους τους πήγαιναν στην θάλασσα και τους πετούσαν ή τους έθαβαν όπου νάναι.

Η λύση δόθηκε από το γαλλικό προξενείο, που προοσέλαβαε ιερέα και έφτιαξε ένα εκκλησάκι στο χώρο του προξενείου, έτσι που μπορούσαν χριστιανοί της δύσης να απολαμβάνουναυτά που ήθελαν. Φαίνεται οι Γάλλοι πως δεν έκαναν εξαιρέσεις σε προτεστάντες και καθολικούς. Ο Μητροπολίτης Άρτας Πέθανε προσβληθείς από δυσεντερία την 9η Μαΐου 1727.

 Μια Γαλλική επιτροπή υλοτομίας στην Άρτα του 1731

Από τις αρχές του 1700 οι Γάλλοι είχαν ρίξει ένα βλέμμα στα δάση γύρω από Άρτα και Πρέβεζα.

Έτσι χωρίστηκαν οι ζώνες Μακρυνόρους, Λούρου – Ρωγών, Φλάμπουρα και Μαργαρίτι. Το βασικό δένδρο ήταν οι βελανιδιά και ακολουθούσαν οι φτελιάδες και τα πεύκα. Όλα αυτά προορίζονταν για τα ναυπηγεία. Τους Γάλλους ακολούθησαν οι Βενετοί, οι οποίοι μάλιστα προσφέρθηκαν να ανταλλάξουν τα Κύθηρα – Αντικύθηρα με την περιοχή των Ρωγών.

Στα 1731 φθάνει μια Γαλλική επιτροπή στην Άρτα με επικεφαλής τους Coulomb και Lantier. Ήταν και δύο αρχιμηχανικοί στα ναυπηγία της Τουλόν Γαλλίας. Τους δύο μηχανικούς συνόδευαν οι πλοίαρχοι Icard και Rastrie. O Icard φαίνεται να γνώριζε καλά την περιοχή και πολύ κόσμο, όπως και τις συνήθειές του. Οι πρόκριτοι όλων των χωριών απ’ όπου θα περνούσε η επιτροπή έλαβαν από τον βοεβόδα διαταγή να της προσφέρουν βοήθεια και ό,τι άλλο χρειαστεί.

Για τα δάση του Λούρου – Ρωγών θα τους συνόδευε η ομάδα του αρματολού Γώγου (μην τον μπερδεύουμε με τον Μπακόλα, είναι σχεδόν 100 χρόνια πριν) ενώ την συνοδεία για το Μακρυνόρος την ανέλαβε η ομάδα αρματολών του καπετάν Παναγιώτη. Στην διάθεση της επιτροπής μπήκε και ένας διερμηνέας καθώς και ένας γενίτσαρος. Αν και το Μακρυνόρος, λόγω κλίματος, είχε καλύτερο ξύλο, και τα δύο δάση κρίθηκαν κατάλληλα από τους Γάλλους.

Λέγοντας Λούρο εδώ δεν εννοούμε το χωριό, αν και αυτό συμπεριλαμβάνεται πολλάκις, αλλά την περιοχή του ποταμού Λούρου. Τα Γαλλικά αρχεία κάνουν λόγο πως η επιτροπή ξεκίνησε τρία μίλια έξω από την Άρτα, από ένα χωριό Λούρος. Πιστεύω ότι εδώ γίνεται σύγχυση με το Σούλι/Σούλη της Άρτας (Σολιούς ή Σουλιώτικα – Σουλιογιωργωσιούς) ή με τα Ρόκκα.

Μια και προηγήθηκαν οι Βενετοί στην υλοτομία στην περιοχή, είχαν ανοιχτεί δρόμοι τόσο για το εμπόριο όσο και για την εσωτερική επικοινωνία του τόπου. Η περιοχή με δάσος υπολογίστηκε σε 48.000 τετραγωνικά μέτρα, η δε απόδοση ξυλείας για τους Γάλλους έως 80.000 κυβικά άριστης ποιότητας λευκής βελανιδιάς. Μάλιστα οι Γάλλοι κατηγόρησαν τους Βενετούς πως λεηλάτησαν τον τόπο.

Η επιτροπή μετά την περιήγηση έφυγε από την Άρτα με θετικά αποτελέσματα καθώς υπήρχαν ήδη εργάτες υλοτόμοι που είχαν εργαστεί για τους Βενετούς με αποτέλεσμα ο εφοδιασμός από την Άρτα να ήταν εύκολος. Οι Γάλλοι έχοντας υπόψη πως Βενετοί και Μαλτέζοι δεν θα άφηναν να τους πάρουν την πίτα από το στόμα, έκριναν αναγκαία την συμπαράσταση των Τούρκων και φυσικά την δωροδοκία.

Αργότερα ο πλοίαρχος Icard άλλαξε άποψη κρίνοντας την ξυλεία ακατάλληλη, αλλά ο Γάλλος πρόξενος της Άρτας θεώρησε πως δωροδοκήθηκε από τους Μαλτέζους. Ο Γιάννης από τους Ρωγούς που φαίνεται να είναι άνθρωπος των Γάλλων για την ξυλεία και πρώην εργάτης των Βενετών, εμφανίζεται και σαν Γιάννης από το Τσαούς (Τchaoux), δηλαδή υποθέτω από το Ιμάμ Τσαούς, καθότι άλλο παρόμοιο τοπωνύμιο δεν υπάρχει στην περιοχή. Τουλάχιστον δεν μου είναι γνωστό. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να αναλυθεί ο χάρτης του Girolamo de Langes, ο οποίος έχει όλα τα τοπωνύμια στα 1754, ακόμα και χωριά που δεν υπάρχουν πλέον.

Πηγές: Ελένη Γιαννακοπούλου «Το Γαλλικό εμπόριο ξυλείας στην Δυτική Ελλάδα». Γιώργος Σιορόκας «Το Γαλλικό Προξενείο της Άρτας». M. Lantier «Memoires». Ελευθέριος Βέτσιος «Η οικονομική και διπλωματική παρουσία των Βενετών στην Άρτα». ANF «Επιστολές Dubroca Andreades, Le forets Grecques». Μάξιμος «Η αυγή του καπιταλισμού». Pouqueville «Voyage Tome 2». Μέρτζιος «Το Βενετικό αρχείο της Άρτας».

Εικόνα: Χάρτης της περιοχής όπου δρούσε η Γαλλική υλοτομία

 Mια Γαλλική λαμπρή τελετή στην Άρτα του 1752

Μια μακροσέλιδη επιστολή που βρίσκεται στα Γαλλικά αρχεία ANF,  B I 172 με ημερομηνία 28.04.1752 περιγράφει μια τελετή του Γαλλικού προξενείου της Άρτας, που είχε γίνει πέντε μέρες νωρίτερα.

Στις 23.04.1752 γιορτάστηκε η γέννηση του Γάλλου διαδόχου και Δούκα του Bourgogne.  Μιας και η Άρτα δεν είχε οργανωμένη γαλλική παροικία, ο πρόξενος για την τελετή κάλεσε τους Γάλλους καπεταναίους και ναύτες που θα βρίσκονταν στην Σαλαώρα και Κόπραινα, τους προστατευόμενους του προξενείου, τις Οθωμανικές αρχές, τους Έλληνες προεστούς και τους προξένους των άλλων χωρών.

Η τελετή άρχισε ήδη στις 22.04.1752 το βράδυ με δοξολογία στο εκκλησάκι του Γαλλικού προξενείου (έχω αναφερθεί σε παλιότερη ανάρτηση σε αυτό). Κατόπιν, όπως γράφει ο πρόξενος ρίχτηκαν και από τα 4 κανόνια του προξενείου βολές. Είναι δυσανάγνωστο αν ρίχτηκαν 21 ή 24. Ο Γιώργος Σιορόκας τις θέλει 21.

Για την επόμενη μέρα η είσοδος του προξενείου ήταν στολισμένη με αψίδες από μυρτιές ενω με την ανατολή του ηλίου έγινε έπαρση της Γαλλικής σημαίας με τουφεκιές όπλων. Από νωρίς άρχισαν να μαζεύονταν στο έξω από το προξενείο κόσμος που είχε πάρε δώσε με το γαλλικό προξενείο για να ευχηθούν. Το απόγευμα ο πρόξενος παρέθεσε δείπνο με αυστηρό πρωτόκολλο.

Καλεσμένοι ήταν 12 Οθωμανοί αξιωματούχοι, 12 Έλληνες προεστοί και 76 άλλα άτομα. Όταν έφτασε ο κατής και ο βοεβόδας της πόλης χαιρετήθηκαν με πυροβολισμούς, με τον ίδιο τρόπο, που χαιρετούσαν και οι Τούρκοι τον Γάλλο πρόξενο, όταν αυτός πήγαινε στο κάστρο. Το δείπνο έγινε κατά τα ανατολίτικα πρότυπα. Κάθισαν όλοι γύρω από σοφράδες και σερβιρίστηκαν σύμφωνα με τα οθωμανικά έθιμα. Στη λίστα αναφέρονται  πουλερικά, βοοειδή, χέλια, ρύζι, σιτάρι και κρασί καθώς και γλυκίσματα, καφές και ταμπάκος που ήταν πολύτιμα δώρα. Γλέντησαν με διάφορους χορούς ενώ τονίζεται, πως οι Έλληνες χόρεψαν τους δικούς τους χορούς. Στο πλήθς που βρίσκονταν έξω από το προξενείο μοιράστηκε μεγάλος αριθμός ψωμιών (Εδώ ο Σιορόκας αναφέρει τον αριθμό 1000, ο οποίος  μου φαίνεται υπερβολικά μεγάλος, ενώ στο αρχείο το γαλλικό mille ίσως αναφέρεται σε κάτι άλλο) και άφθονο κρασί.Mια Γαλλική λαμπρή τελετή στην Άρτα του 1752

Μια μακροσέλιδη επιστολή που βρίσκεται στα Γαλλικά αρχεία ANF,  B I 172 με ημερομηνία 28.04.1752 περιγράφει μια τελετή του Γαλλικού προξενείου της Άρτας, που είχε γίνει πέντε μέρες νωρίτερα.

Στις 23.04.1752 γιορτάστηκε η γέννηση του Γάλλου διαδόχου και Δούκα του Bourgogne.  Μιας και η Άρτα δεν είχε οργανωμένη γαλλική παροικία, ο πρόξενος για την τελετή κάλεσε τους Γάλλους καπεταναίους και ναύτες που θα βρίσκονταν στην Σαλαώρα και Κόπραινα, τους προστατευόμενους του προξενείου, τις Οθωμανικές αρχές, τους Έλληνες προεστούς και τους προξένους των άλλων χωρών.

Η τελετή άρχισε ήδη στις 22.04.1752 το βράδυ με δοξολογία στο εκκλησάκι του Γαλλικού προξενείου (έχω αναφερθεί σε παλιότερη ανάρτηση σε αυτό). Κατόπιν, όπως γράφει ο πρόξενος ρίχτηκαν και από τα 4 κανόνια του προξενείου βολές. Είναι δυσανάγνωστο αν ρίχτηκαν 21 ή 24. Ο Γιώργος Σιορόκας τις θέλει 21.

Για την επόμενη μέρα η είσοδος του προξενείου ήταν στολισμένη με αψίδες από μυρτιές ενω με την ανατολή του ηλίου έγινε έπαρση της Γαλλικής σημαίας με τουφεκιές όπλων. Από νωρίς άρχισαν να μαζεύονταν στο έξω από το προξενείο κόσμος που είχε πάρε δώσε με το γαλλικό προξενείο για να ευχηθούν. Το απόγευμα ο πρόξενος παρέθεσε δείπνο με αυστηρό πρωτόκολλο.

Καλεσμένοι ήταν 12 Οθωμανοί αξιωματούχοι, 12 Έλληνες προεστοί και 76 άλλα άτομα. Όταν έφτασε ο κατής και ο βοεβόδας της πόλης χαιρετήθηκαν με πυροβολισμούς, με τον ίδιο τρόπο, που χαιρετούσαν και οι Τούρκοι τον Γάλλο πρόξενο, όταν αυτός πήγαινε στο κάστρο. Το δείπνο έγινε κατά τα ανατολίτικα πρότυπα. Κάθισαν όλοι γύρω από σοφράδες και σερβιρίστηκαν σύμφωνα με τα οθωμανικά έθιμα. Στη λίστα αναφέρονται  πουλερικά, βοοειδή, χέλια, ρύζι, σιτάρι και κρασί καθώς και γλυκίσματα, καφές και ταμπάκος που ήταν πολύτιμα δώρα. Γλέντησαν με διάφορους χορούς ενώ τονίζεται, πως οι Έλληνες χόρεψαν τους δικούς τους χορούς. Στο πλήθς που βρίσκονταν έξω από το προξενείο μοιράστηκε μεγάλος αριθμός ψωμιών (Εδώ ο Σιορόκας αναφέρει τον αριθμό 1000, ο οποίος  μου φαίνεται υπερβολικά μεγάλος, ενώ στο αρχείο το γαλλικό mille ίσως αναφέρεται σε κάτι άλλο) και άφθονο κρασί.

ΤΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΔΑΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ ΚΑΙ Ο ΔΑΝΟΑΛΓΕΡΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ 1770

Τον 18ο αιώνα οι Σκανδιναβικές χώρες απομονωμένες στον βορά αναγκάστηκαν λόγω της ακρίβειας των Δημητριακών να βρουν λύσεις. Έτσι τον 18ο αιώνα αναζητήθηκε η λύση στη Μεσόγειο. Θεώρησαν σωστό να εμπορεύονται οι ίδιοι τα προϊόντα, τα οποία αναζητούσαν και πως θα τους ήταν φθηνότερα αν είχαν εμπορικούς προξένους. Έτσι ντόπιοι έμποροι σε διάφορες χώρες της Μεσογείου, μεταξύ αυτών και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ανοίχτηκαν με την βοήθεια ντόπιων κάποια προξενεία, σε μέρη που μπορούσαν να βρουν αυτά τα ζητούμενα προϊόντα. Ένα τέτοιο προξενείο θα συναντήσουμε και στην Άρτα. Από πλευράς Δανίας λίγα βρίσκουμε αλλά Γαλλικά, Βενετικά ακόμη και Αγγλικά Αρχεία μας δίνουν κάποιες πληροφορίες για την ύπαρξη του προξενείου της Δανίας στην Άρτα. Δυστυχώς δεν μου στάθηκε δυνατόν να βρω το όνομα κάποιου προξένου. Πάντως φαίνεται με βάση τα Γαλλικά αρχεία, πως ο Δανός πρόξενος διατηρούσε άριστες σχέσεις με την Γαλλία και δη τον Γάλλο Πρόξενο της Άρτας. Τα πλοία που έφταναν εδώ σύμφωνα με τα αρχεία της Δανίας ήταν από την πόλη  Faaborg, πόλη-λιμάνι που βρίσκεται στο νησί Funen στη Δανία, σήμερα στον δήμο Faaborg-Midtfyn. Οι Δανονορβηγοί (Τότε στο βασίλειο της Δανίας άνηκε πέρα απο την Γριλανδία και η Νορβηγία, όπως και τα σημερινά κρατίδια της Γερμανίας Σλέσβικ και Χόλστάιν), όταν ένα από τα πλοία τους έπεσε θύμα αλγερινών πειρατών , έκλεισαν αμέσως συμφωνία με το Αλγέρι και τα βιλαέτια της Μπαρμπαριάς, που υπάγονταν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, συμφωνία περί φόρου προστασίας. Από την Άρτα φαίνεται να έφερναν τα πλοία τους σιτάρι, καλαμπόκι, καπνό, κονσερτράτ ποροκαλιού ή λεμονιού, βαμβάκι , λινάρι, κερί και μέλι.

Στα 1766 ορίστηκε νέος ΝΤΑΗΣ (διοικητής του Αλγερίου) ο Μπαμπά Μοχάμεντ μπεν-Οσμάν . Αυτός αφού κατάλαβε την ανάγκη των Σκανδηναβών αλλά και πως είναι αβοήθητοι στη Μεσόγειο ζήτησε να αυξηθεί η ετήσια πληρωμή της Δανίας-Νορβηγίας και να λάβει νέα δώρα. Φυσικά το Βασίλειο της Δανίας-Νορβηγίας αρνήθηκε και αυτοί αιχμαλώτισαν τρία πλοία, μεταξύ αυτών και ένα που είχε φορτώσει στην Άρτα, και πούλησαν το πλήρωμα για δούλους.

Το βασίλειο  της Δανίας-Νορβηγίας ζήτησε εξηγήσεις και ο Νταής Μπαμπά Μοχάμεντ μπεν-Οσμάν  απάντησε, πως μιας και δεν υπάρχει ανανέωση της συμφωνίας δεν είναι θέμα για συζήτηση. Έτσι οι Δανοί στα 1769 κήρυξαν τον πόλεμο 35 χρόνια νωρίτερα τον πρώτο αποτυχημένο πόλεμο των ΗΠΑ με το Αλγέρι και 50 χρόνια νωρίτερα του νικηφόρου για τις ΗΠΑ δεύτερου βερβερικού πολέμου με επικεφαλής τον σχεδιαστή της επιχείρησης Ντε Κάρτ.

Το καλοκαίρι του 1770 (όταν σε μας είχαν αρχίσει ήδη τα Ορλοφικά) τα πλοία του Βασιλείου έφτασαν στο Αλγέρι. Άρχισε ο αποκλεισμός και ο βομβαρδισμός. Όμως μεγάλο μέρος του πληρώματος υπέστη σοβαρές ασθένειες εξαιτίας της εκδήλωσης τυφοειδούς πυρετού και οι αντεπιθέσεις των Αλγερινών με βαριά πυροβόλα προκάλεσαν ζημιές στους Δανούς. Ο πόλεμος κράτησε δυο χρόνια αλλά τελικά οι Δανοί υποχώρησαν. Μετά από διαπραγματεύσεις 5 ημερών Δανοί και Αλγερινοί έκλεισαν νέα συμφωνία, σε όφελος των Αλγερινών ενώ οι Δανοί σκλάβοι εξαγοράστηκαν, όσοι εξαγοράστηκαν σε ψηλές τιμές. Μάλιστα κάποιος Δανός σκλάβος αλλαξοπίστησε και ανήλθε σε αξιώματα και κατόπιν τούτου εγκατέλειψε το Αλγέρι και επανήλθε στη Δανία, όπου έγινε ιερέας.

Το Προξενείο της Δανίας στην Άρτα εξαφανίζεται κατά την Διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέμων καθότι η Δανία ήταν σύμμαχος των Γάλλων ενώ για τον αποτυχημένο πόλεμο με το Αλγέρι δεν γίνεται σχεδόν λόγος στην ιστορία τους, καθότι έχει κριθεί ως ασήμαντο γεγονός, όπως γράφει και ο Δανός Σίλας Μόρτενσεν.

Από άρθρο μου για την Εφημερίδα"Ταχυδρόμος της Άρτας"

 Λιποτάκτες του Βενετικού στρατού στην περιοχή της Άρτας τον 17ο και 18ο αιώνα και το Γαλλικό προξενείο της Άρτας.

Ο στρατός των Βενετών στα όμορα Επτάνησα και αργότερα Πρέβεζα και Βόνιτσα ήταν ένα κράμα χριστιανών από διάφορες χώρες. Αρκετοί στρατιώτες προέρχονταν και από την Γαλλία.  Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν πολύ σκληρές. Έτσι κάποιοι που δεν άντεχαν την πίεση λιποτακτούσαν προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία βρίσκονταν αρκετές φορές σε πόλεμο με την Γαληνοτάτη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου της Βενετίας. Η τύχη των λιποτακτών αυτών πριν την ίδρυση του Προξενείου της Γαλλίας στην Άρτα ήταν αβέβαιοι. Στην ανάγκη τους να βρουν κάτι να φάνε αναγκάζονταν να γίνουν κλεφτοκοτάδες, όπως θα λέγαμε. Και δω μπορούσαν να πέσουν θύματα χωρικών. Μπορούσαν να συρθούν αλυσοδεμένοι στην πόλη και να καταλήξουν σε κανένα μπουντρούμι και να αναγκαστούν να αποδεχθούν το Ισλάμ και να υπηρετήσουν τον Οθωμανικό στρατό.  Κάποιοι Έλληνες μάλιστα κυνηγούσαν λιποτάκτες και τους πωλούσαν σαν δούλους σε Τούρκους. Αρματολοί που τα έπαιρναν και αυτοί από τους Βενετούς, κυνηγούσαν λιποτάκτες και τους επέστρεφαν πίσω. Μπορούμε να καταλάβουμε τι τύχη θα είχαν μετά. Τα χριστιανικά προξενεία της Άρτας ήταν μικρά και δεν είχαν δύναμη να προσφέρουν βοήθεια, μιας και δεν ήθελαν να έρθουν και σε σύγκρουση με την Βενετία. Τα πράγματα άλλαξαν, όταν στην περιοχή της Άρτας ιδρύθηκε το Γαλλικό Προξενείο. Οι Γάλλοι πρόξενοι, αντιπρόσωποι ενός ισχυρού κράτους-Βασιλείου, το οποίο με τις διομολογήσεις είχε ιδιαίτερες σχέσεις με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, θεώρησαν σωστό να προσφέρουν βοήθεια σε αυτούς τους λιποτάκτες. Έτσι έδιναν περίθαλψη στους λιποτάκτες και τους φυγάδευαν με τα γαλλικά καράβια στην Γαλλία. Στον πίνακα που παρουσιάζω είναι μόνο αυτοί που φυγαδεύτηκαν. Δεν αναφέρονται αυτοί που παρέμειναν στην περιοχή ή έφυγαν για αλλού ή αλλαξοπίστησαν ή  ενδεχομένως να δολοφονήθηκαν.

 H Περίπτωση του Βοεβόδα Άρτας  Χατζή Αλή αγά και ο Γάλλος πρόξενος της Άρτας

Στα 1764 ο βοεβόδας Άρτας (Η Άρτα ήταν πάντα αυτόνομο βοϊβοδιλίκι και ο βοεβόδας διορίζονταν από την Κωνσταντινούπολη με θητεία ένα ως δύο χρόνια) αποφάσισε, προκειμένου να πλουτίσει την τσέπη του να ανεβάσει τις τιμές των δασμών για τους εμπόρους. Το ίδιο και τα προϊόντα των προξενείων. Αυτό ήταν ένα λάθος. Ο Γάλλος πρόξενος διαμαρτυρήθηκε και έστειλε υπόμνημα στην Κων/πολη, όπου συνυπέγραψαν και ο Δανός πρόξενος αλλά και της Ραγούζας. Αποτέλεσμα ήταν το Δοβλέτι να τον καθαιρέσει και να διορίσει νέο βοεβόδα τον Χατζή Αλί αγά.  Ο νέος βοεβόδας έφερε αρχικά την τάξη αλλά και αυτός , όταν κατάλαβε πως δεν έχει να κερδίσει πολλά με την νομιμότητα άρχισε τα του προηγούμενου. Μάλιστα ο Χατζή Αλή αγάς προέβηκε σε δυο μεγάλα λάθη. Φορολόγησε ακόμη και τους Τούρκους έμπορους της Άρτας αλλά και πληθυσμό. Αλλο παραπέρα λάθος ήταν, πως εισέβαλε στο Γαλλικό προξενείο και κατέσχεσε προϊόντα και ζητούσε από τον Γάλλο πρόξενο υπερβολικά ποσά για την απελευθέρωση των προϊόντων. Γενικά η θητεία του άρχισε να ανησυχεί σπαχήδες, εμπόρους και λαό. Ο Γάλλος πρόξενος της Άρτας για να μην φανεί πάλι αυτός, πως υποκινεί τα νήματα, κάλεσε σε μυστική σύσκεψη επιφανείς Τούρκους της Άρτας, έλληνες προεστούς και εμπόρους και τους εξήγησε, πως πρέπει να απαλλαγούν γρήγορα από τον βοεβόδα. Όλοι οι παρευρισκόμενοι Έλληνες και Τούρκοι έστειλαν επιστολή καταπέλτη διαμαρτυρίας στο Ντιβάνι και ζήτησαν να λάβει η κυβέρνηση μέτρα.

Ένα πρωΐ έφτασαν από τα Γιάννινα Γενίτσαροι με διαταγή του πασά των Ιωαννίνων να συλλάβουν τον βοεβόδα. Αφού τον έδειραν και τον εξευτέλισαν, τον έδεσαν με αλυσίδες και αφού τον πέρασαν από την πόλη να τον δει και ο κόσμος, τον έστειλαν πακέτο για Κων/πολη να απολογηθεί και να τιμωρηθεί.

Κείμενο από τα Γαλλικά Εθνικά Αρχεία ANF, BII, 175 & ACCM/ΕΕΜ

Eικόνα: Τούρκος του Στέφανο ντε λα Μπέλλα

 Οικογένεια Πάνου. Έμποροι και πρόξενοι του Βασιλείου Νεαπόλεως, Ραγούζας και Αγγλίας στην Άρτα του 18ου αιώνα

Στην Άρτα του 18ου αιώνα φαίνεται πως τουλάχιστον τρεις οικογένειες έχουν μεγάλη δύναμη. Βλαχούτση, Πάνου και Καραγιάννη ή Ρίζου-Καραγιάννη. Και οι τρεις οικογένειες αντιπροσωπεύουν ντόπιους εμπορικούς αλλά διπλωματικούς – θα λέγαμε – οίκους, μια και έχουν αναλάβει και προ- ξενεία. Σήμερα θα μας απασχολήσει η οικογένεια Πάνου.

Ποια ήταν η οικογένεια Πάνου

Σύμφωνα με επιστολή που βρίσκεται στα αρχεία της Νάπολης Ιταλίας (ASN, Affari Esteri-2675, φάκελος 35), την οποία έχει στείλει ο Μιχαήλ Πάνου στον Βασιλιά της Νεαπόλεως (Βασίλειο Δυο Σικελιών), η οικογένεια Πάνου κατάγεται από την Παραμυθιά της Άνω Αλβανίας (η Αλβανία ήταν διοικητικό διαμέρισμα και δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή Αλβανία) και συμμετείχε στον 7ο Τουρκοβενετικό πόλεμο και έτσι το 1715 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τα πάτρια εδάφη της.

Η οικογένεια Πάνου, μια από τις αρχοντικές οικογένειες, ήταν στην περιοχή της Παραμυθιάς. Δεν δέχτηκε τον εξισλαμισμό που ακολούθησαν πολλοί σπαχήδες και έτσι διασκορπίστηκε. Κάποιοι βρήκαν καταφύγιο στου Σούλι, άλλοι πήγαν προς τα Ιωάννινα και ένας κλάδος έφυγε στην Ιταλία, στο Βασίλειο της Νεαπόλεως.

Στη Νάπολη

Οι αγώνες που έδωσε η οικογένεια Πάνου στον 7ο Τουρκοβενετικό πόλεμο αναγνωρίστηκαν από το Βασίλειο της Νεαπόλεως απολαμβάνοντας ιδιαίτερων τιμών τόσο από το ίδιο όσο και από την κοινωνία. Εδώ οι αδελφοί Πάνου παρουσιάζονται με μεγάλη περιουσία. Ο Αναστάσιος και ο Αντώνιος Πάνου εμφανίζονται ως πλούσιοι πλοιοκτήτες και θα συμβάλουν στην ίδρυση του Μακεδονικού Συντάγματος. Το Μακεδονικό Σύνταγμα (Real Reggimento Macedone) ήταν στην ουσία μια ανανέωση του θεσμού των Stradioti. Στο Μακεδονικό Σύνταγμα κατατάχθηκαν πολλοί Έλληνες με αποτέλεσμα να δώσει ιδιαίτερη αίγλη και προνόμια στην Ελληνική κοινότητα. Ο Μιχαήλ ασχολήθηκε με το εμπόριο. Διακινούσε μεταξωτά υφάσματα αλλά έγινε και πλοιοκτήτης. Ο Αντώνιος Πάνου ανέλαβε την χρηματοδότηση ενός τάγματος στο Μακεδονικό Σύνταγμα, του οποίου έγινε καπετάνιος. Ο αδερφός του Μιχαήλ συνέβαλε στο κατασκοπευτικό δίκτυο του Βασιλείου Νεαπόλεως. Αφοσιωμένος στον Βασιλιά της Νεαπόλεως, ο Αντώνιος έπεσε μαχόμενος εναντίον των Αυστριακών. Η θυσία του Αντώνιου ανέβασε ακόμα περισσότερο την οικογένεια στην υπόληψη του Βασιλιά.

Στην Άρτα

Ήδη ο Μιχαήλ είχε φτιάξει ένα καλό δίκτυο κατασκοπίας στην Ήπειρο, του οποίου το κέντρο ήταν το Μπάρι της Ιταλίας. Από κει κινούσαν τα νήματα. Η παρουσία της οικογένειας στην Άρτα θα ενισχύσει το Αρτινό εμπόριο στο Βασίλειο της Νεαπόλεως. Στα 1747 διορίζεται πρόξενος του Βασι- λείου των Δύο Σικελιών στην Άρτα ο Αναστάσιος Πάνου. Ο Αναστάσιος κάλεσε κοντά του και κάποια άλλα μέλη της οικογένειας, όπως τον Θεοδόσιο, που βρίσκονταν στην Ήπειρο. Σε λίγο χρόνο θα καταφέρουν να πάρουν στα χέρια τους και το προξενείο της Ραγούζας (Dubrovnik), όπως και το προξενείο της Αγγλίας.

Η παρουσία της οικογένειας Πάνου στην Άρτα, πέρα απ΄ ότι θα είναι οι κακοί δαίμονες των Γάλλων στο εμπόριο θα βοηθήσει άλλους Αρτινούς εμπόρους να οργανωθούν στην Κάτω Ιταλία, ειδικά στις πόλεις Bari, Barletta και Senigallia, να έχουν μόνιμες αντιπροσωπείες εκεί και να ανθεί το Αρτινό εμπόριο. Σε αυτό βοηθούσε πως η οικογένεια Πάνου κατάφερε να έχει άριστες σχέσεις με τους Οθωμανούς της Άρτας, τους Έλληνες εμπόρους, τα πλοία τους να φεύγουν με λιγότερο τελωνειακό δασμό, αλλά να έχουν και καλές σχέσεις με τους Έλληνες ραγιάδες του κάμπου.

Φυσικά μπήκαν στο στόχαστρο των Γάλλων, οι οποίοι δεν είχαν μόνο απώλειες από τα φορτία αλλά και στα προξενικά τελωνειακά τέλη. Ο Πάνου, όμως, που ήταν και καλός διπλωμάτης αλλά και έμπορος κατάλαβε πως δεν θα ήταν καλό να τα βάζει ούτε με τους Γάλλους της Άρτας, ούτε με τους Βενετούς της Πρέβεζας και έτσι συμφώνησε με τον Γάλλο πρόξενο και τους Βενετούς στην Πρέβεζα να πληρώνει τα μισά τέλη. Κάτι που δέχθηκαν με ανακούφιση και οι έμποροι. Για τις μεταφορές προϊόντων προς το Βασίλειο της Νεαπόλεως, ο Πάνου χρησιμοποίησε και πλοία με σημαία της Ραγούζας.

Τα εμπορεύματα

Εμπορεύματα που προωθήθηκαν αυτό το διάστημα, που η οικογένεια Πάνου είχε δύναμη στην Άρτα, ήταν: 1. Κάπες. Οι Ηπειρωτικές κάπες ήταν περιζήτητες στην Κάτω Ιταλία, Σικελία και Σαρδηνία. Αυτές εξάγονταν ραμμένες ή μόνο σε υφάσματα και ράβονταν στην Νάπολη. 2. Δέρματα. Κατεργασμένα δέρματα αρνιών από τα Βυρσοδεψεία – Ταμπάκικα της Άρτας. 3. Μαλλί. 4. Μάλλινες κουβέρτες. 5. Καπνός, μονοπώλιο καπνού για την Κάτω Ιταλία.

Οι Γιαννιώτες έμποροι

Οι Γιαννιώτες έμποροι χρησιμοποιούσαν για τη μεταφορά των προϊόντων πλοία με Γαλλική σημαία, που σημαίνει πως έπρεπε να πληρώσουν εις ακέραιον το προξενικό τέλος. Αυτό ζημίωνε το εμπόρευμά τους που γίνονταν αυτόματα ακριβότερα. Έτσι, αποφάσισαν να κάνουν μια κίνηση και να ζητήσουν από το Βασίλειο της Νεαπόλεως την ανάκληση του προξένου Πάνου. Φυσικά δεν εισακούστηκαν.

Ο πόλεμος με το λαθρεμπόριο και η κόντρα με τον Καραγιάννη

Η μεταφορά εμπορευμάτων από και προς την Ήπειρο ήταν ένα θέμα που απασχολούσε πά-ντα τα προξενεία και τις εμπορικές αντιπροσωπείες. Πολλοί ήταν οι παράγοντες. Η περιοχή της Ηπείρου ήταν γενικά μια περιοχή που μπορούσε κανείς να αποφύγει προξενικά τέλη και τελωνειακούς δασμούς. Πλοία Ναπολιτάνων, Ραγουζαίων και Γενοβέζων ξεφόρτωναν λαθραία εμπορεύματα στις ακτές όπου τους περίμεναν βάρκες, μετέφεραν αυτά στη στεριά και κατόπιν μεταφέρονταν δια ξηράς στα σημεία που θέλανε. Σε αυτό γνωστός ήταν ο Αρτινός έμπορος Καραγιάννης. Ο Καραγιάννης κατάφερε μάλιστα και είχε πριν τον Πάνου το Αγγλικό προξενείο της Άρτας, που εξασφάλιζε και τη συνεργασία με την Κομπανία Λεβάντε. Κατόπιν εκκλήσεων των Αρτινών εμπόρων της Κάτω Ιταλίας, ο Πάνου έθεσε το θέμα στον Κατή (ιεροδικαστή) της Άρτας, όπως και στον Βοεβόδα ζητώντας να δοθεί τέρμα σ΄ αυτή την υπόθεση. Με τον Πάνου συντάχθηκε και ο Βλαχούτσης. Ο Καραγιάννης, ο οποίος φαίνεται να ήταν μεγάλο μούτρο, αντέδρασε δήθεν πως τον κατηγορούν αδίκως, αλλά συμφώνησε μπροστά στους Οθωμανούς πως το λαθρεμπόριο ζημιώνει τους έντιμους εμπόρους και ο ίδιος θα κάνει τα πάντα να σταματήσει τους λαθρέμπορους. Φυσικά απ’ ότι προκύπτει από μετέπειτα επιστολές εμπόρων, συνέχιζε το βιολί του.

Το τέλος της οικογένειας Πάνου

Και ενώ είδαμε πως οι καταστάσεις έδωσαν δύναμη στην οικογένεια Πάνου, διάφορες συνθήκες έβαλαν τέλος στον ανθηρό αυτό εμπορικό οίκο. Στην Ιταλία είχε απομείνει ακόμα ο Μιχαήλ Πάνου που διαχειρίζονταν τα της οικογένειας. Είχε φύγει από τη Νάπολη και βρίσκονταν στην περιοχή της Απουλίας. Η πανώλη εδώ ανάγκασε αυτόν και την οικογένειά του να φύγουν στη Βενετική Κέρκυρα. Η γυναίκα του και οι υπηρέτες πέθαναν στο μολυσμένο Λαζαρέτο της πόλης, ενώ ο ίδιος επέζησε, αντιμετώπισε όμως τη διάλυση του εμπορικού του οίκου. Κατά την απουσία του από την Ιταλία έγιναν καταχρήσεις στα ταμεία και έχασε το μονοπώλιο του καπνού και της δογάνας (τελωνειακού δασμού). Το όνομα, όμως, της οικογένειας φαίνεται ότι είχε ακόμα ισχύ στην βασιλική αυλή της Νεάπολης. Έτσι, ο Μιχαήλ, αν και κατεστραμμένος από υγεία, ανέλαβε το προξενείο του Βασιλείου των Δυο Σικελιών στο Δυρράχιο και ο Βασιλιάς του παραχώρησε και κάποια σύνταξη – επίδομα για τον αδερφό του Αντώνιο που έπεσε για τον Βασιλιά.

Στην Άρτα η οικογένεια συνέχισε να υπάρχει αλλά έχασε την δύναμή της. Μετά από 20 χρόνια το προξενείο του Βασιλείου των δύο Σικελιών δόθηκε αρχικά στον Θεοδόσιο Πάνου και κατόπιν στον Τζόρζη Δόλτζη. Οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι θα διαλύσουν το Βασίλειο της Νεαπόλεως και έτσι θα παύσει και το προξενείο. Κάποιοι απόγονοι της οικογένειας θα μείνουν στην Άρτα, αλλά δεν θα έχουν πλέον την αίγλη που είχαν.

Ο άλλος κλάδος της οικογένειας που είχε καταφύγει στο Σούλι θα ακολουθήσει τη μοίρα των Σουλιωτών και απόγονοι αυτών βρίσκονται σήμερα στην Ναυπακτία.

 

Βιβλιογραφία – πηγές: Έγγραφα ASN. Όλγα Κατσιαρδή-Hering «Το πανηγύρι στη Senigallia (18ος – αρχές 19ου αιώνα). ASN, Affari Esteri, τόμος 2678, 16 Giugno 1779, Dim. Nidari. Filippo Vassilo e Compagni «Πρακτορείο καπότας που διακινεί ποσότητες και προς τη Νεάπολη». Σ. Βορείου «Το Ελληνικό ναυτικό». Ελένη Γιαννακοπούλου «Ηπειρώτες έμποροι στην Ιταλία». Krekic «Dubrovnik». Έγγραφα από τη Ραγούζα. Σιορόκας «Το Γαλλικό Προξενείο». Evliya Celebi «Οδοιπορικό, Άρτα». Έλ. Γιαννακοπούλου «Όψεις της οικονομικής και κοινωνικής ζωής στην Ήπειρο». Φώτης Βράκας «Το Αρτινό Εμπόριο και το Εμπόριο της κάπας». Angela Falcetta «Storia Conomico». Angela Falcetta «Ortodossi nel Mediterraneo cattolico, Comunità di rito greco nell’Italia del Settecento». Κ. Κωστή «Χρονογραφία της πανώλης στην Ελληνική χερσόνησο». Francesco Sforza Cesarini «La Guerra di Velletri (1744)».

 Η ίδρυση του Γαλλικού προξενείου στην Άρτα στα 1703

 

Ένα γαστρονομικό στέκι σήμερα στην Άρτα “Το Προξενείο” μας θυμίζει την ύπαρξη του Γαλλικού Προξενείου στην πόλη της Άρτας, αν και πρόκειται βέβαια για το δεύτερο Γαλλικό προξενείο.

Ας πάρουμε τα πράγματα όμως από την αρχή.

Ήδη από τους υστερομεσαιωνικούς χρόνους μας είναι στην Άρτα γνωστά ξένα προξενεία. Πρωτοστάτησαν οι Βενετοί, οι Ραγουζαίοι, Φλωρεντίνοι, κτλ.. Στον 18ο αιώνα η Άρτα, μια πόλη στην αχανή Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και σαν η πόλη ων προξενείων. Φυσικά μέσα σε αυτά δεν θα μπορούσε να λείψει και της Γαλλίας.

Το πρώτο Γαλλικό Προξενείο που ιδρύθηκε στην Ήπειρο ήταν στη Σαγιάδα ή αλλιώς Bastia με την ονομασιά “Consulat de la nation France a Quaranto Santa la Saillade et autres lieux endependens“ δηλαδή “Προξενείο του γαλλικού έθνους στους Αγίους Σαρνάντα της Σιαγιάδας και άλλες εξαρτώμενες τοποθεσίες” . Αν και οι ημερομηνίες ίδρυσης παίζονται μεταξύ 1693 και 1695 αν και ο Ed Salvador στο βιβλίο του Historie Commerciale, politique et diplomatique des echelles du Levant το θέλει νωρίτερα στα 1681. Πιο σωστή θα ήταν όμως η άποψη του Μέρτζιου, ο οποίος έχει μελετήσει καλά τα Βενετικά αρχεία και συνήθως στους Βενετούς δεν γίνονταν λάθη, όπως τους ξέρουμε και κάνει λόγο για πρόξενο Φραντζέζο στα 1669 και πάλι ο Μέρτζιος είναι αυτός που λέει, πως Αρβανίτες ληστές στα 1693 λήστεψαν τον έμπορο Μαρούτση και τον Φραντζέζο Κόνσολο.  Βασικά τα Γαλλικά προξενεία ιδρύονταν όλα σε λιμάνια.  Σαν πρώτο γνωστό Γάλλο πρόξενο γνωρίζουμε τον Γκαρνιέ.

Ο Γκαρνιέ αν και φυσιολογικό θα ήταν να μετακομίσει την έδρα του προξενείου στα Γιάννινα, όπου ήταν η έδρα του διοικητή Ηπείρου και ειχε πολύ εμπορική κίνηση. αφού περιόδευσε την Ήπειρο, έκρινε σωστό για τα συμφέροντα της Γαλλίας να μεταφέρει το Προξενείο στην Άρτα. Γαλλικά καράβια έφταναν στην Άρτα και πριν την ίδρυση του προξενείου. Αν και η ίδια η Άρτα δεν ήταν λιμάνι, είχε όμως δυο δυνατές Σκάλες. Την Σαλαώρα και την Κόπραινα. Εδώ έφταναν εμπόρια που ενδιέφερε την Γαλλία. Η Άρτα ήταν Κέντρο ενός εύφορου Κάμπου αλλά και κτηνοτροφικής παραγωγής, επεξεργασίας δερμάτων και  μάλλινων ρούχων αλλά και μια περιοχή με πλούσια υλοτομία. ¨ο,τι ακριβώς ζητούσε η Γαλλία. Τα σιτηρά της Άρτας και ο καπνός της ακόμη ένας άλλος λόγος να μπορούν να έχουν οι Γάλλοι το πάνω χέρι. Παραπέρα οι δύο πρώτοι πρόξενοι πίστευαν, πως τους μικρούς τοπάρχες πέρα από τις διομολογήσεις Γαλλίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα μπορούσε κανείς με το σχετικό μπαξίσι να αποκομίσει περισσότερα, απ ότι στο κέντρο της Ηπειρωτικής Πρωτεύουσας. Άλλος ένας λόγος ήταν να παρακολουθούν και τις κινήσεις των Βενετών στην όμορη Λευκάδα. Βέβαια η φιλοτουρκική στάση των Γάλλων προξένων , όταν και με τον τελευταίο Τουρκοβενετικό πόλεμο οι Βενετοί θα γινουν κύριοι Βόνιτσας και Πρέβεζας θα τους δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα. Έτσι λοιπόν τον Νοέμβρη του 1702 ο Γάλλος πρόξενος Γκαρνιέ έφτασε στην Άρτα , όπου έγινε δεκτός με τιμές από τις Οθωμανικές αρχές και αφού βρήκε το κατάλληλο οίκημα μερέμνισε τα σχετικά με την ίδρυση-μεταφορά του Γαλλικού προξενείου στην Άρτα.  Τα όρια του Γαλλικού προξενείου της Άρτας άρχιζαν στους Αγίους Σαράντα της σημερινής Αλβανίας και κατέληγαν στην Ναύπακτο με υποπροξενείο στο Μεσολόγγι. Το προξενείο θα ονομάζεται “Consulat de France a Larta“ και ο πρόξενος θα υπογράφει σαν “Consule de France au Royaume d‘ Albanie - Πρόξενος της Γαλλίας στο Βασίλειο της Αλβανίας “ ή σαν “Consul general de France au Royaume d‘ Albanie a Larta - Γενικός Πρόξενος της Γαλλίας στο Βασίλειο της Αλβανίας στην Άρτα” . Οι Γάλλοι πρόξενοι ήταν  πράκτορες του Υπουργείου Ναυτικών και άνηκαν στον Βασιλιά αλλά ήταν και πράκτορες του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Μασσαλίας (CCM). Οι πρόξενοι είχαν έναν πενιχρό μισθό  αλλά είχαν το διακίωμα να εισπράτουν από τα προϊόντα εισαγωγής και εξαγωγής προξενικά τέλη. Δηλ, όσα περισσότερα καράβια έφταναν ή εμπορεύματα φεύγαν  για Γαλλία, τόσο το καλύτερο γι΄αυτούς. Πολλές φορές οι πρόξενοι έφτασαν στο Αμήν, χωρις καμιά βοήθεια.

Η Κόντρα με την Βενετία

Ήδη από την ίδρυση του το Γαλλικό προξενείο ήταν ένα αγκάθι για τους όμορους Βενετούς στα Εφτάνησα. Οι Γάλλοι προσέφεραν άσυλο σε στρατιώτες λιποτάκτες του Βενετικού στρατού και όχι μόνο, τους φυγάδευαν και με πλοία στην Γαλλία. Όταν στα 1718 οι Βενετοί ανακατέλαβαν για δεύτερη φορά την Πρέβεζα και Βόνιτσα, ο Γάλλος πρόξενος έκανε το λάθος να στείλει επιστολή στον υπουργό Ναυτικών της Γαλλίας και να δηλώνει την δισαρέσκεια του για το γεγονός. Η κατασκοπία των Βενετών , η οποία δούλευε άριστα, έμαθε για την επιστολή, σταμάτησε το πλοίο και κατάσχσε την αλληλογραφία. που βέβαια απο τους Βενετούς εκφράστηκε η στάση αυτή σαν φιλοτουρκική. Έκτοτε οι Βενετοί σταματούσαν τα Γαλλικά πλοια και όποια πλοία φόρτωναν για λογαριασμό του Γαλλικού προξενείου. Ταλαιπωρούσαν τους καπρταναίους, καθηστερούσαν την ρούτα, άφηναν πειρατές να περάσουν και να επιτεθούν σε γαλλικά πλοία. Και φυσικά έθεταν πρόσθετους δασμούς. Πέρα απ αυτά πολλές φορές ξέσπασε και οικονομικός πόλεμος μεταξύ Γάλλων και Βενετών για τα προϊόντα της περιοχής. Μια συνάντηση στην Πρέβεζα στα μέσα του 18^ου αιώνα , μεταξύ του Διοικητή της Πρέβεζας, του Βοεβόδα της Άρτας και του Γάλλου Πρόξενου έφερε τέλος στην κόντρα και ηρέμησαν τα πράγματα. Οι Γάλλοι βέβαια εξακολουθούσαν να συλλέγουν πληροφορίες για κινήσεις Τούρκων και Βενετών , όπως και οι Βενετοί για τους Γάλλους.

 

Το Γαλλικό Προξενείο της Άρτας μέσα από διάφορες κρίσεις κατάφερε να κρατηθεί ως τους Ναπολεόντειους πολέμους, όταν το κατάσχησε ο Αλή πασάς. Το Δεύτερο Προξενείο θα είναι Υποπροξενείο και θα κρατήσει αρκετά χρόνια ακόμη.

 

Πηγές κειμένου:

1.      Εθνικά Αρχεία Γαλλίας ANF Β Ι 170, Β Ι 171, Β Ι 172,

2.      Αρχεία Εμπορικού Επιμελητειρίου Μασσαλίας ACCM J 501, ACCM J 503, ACCM J 504, ACCM J 505,  ACCM L IX 757

3.      Γιώργος Σιορόκας, Το Γαλλικό Προξενείο

4.      Ελ. Βέτσιος, Η Οικονομική και Διπλωματική παρουσία των Βενετών στην Άρτα

5.      Σεραφείμ Μάξιμος, Η Αυγή του Ελληνικού Καπιταλισμού,

6.      Ed Salvador, Historie Commerciale, politique et diplomatique des echelles du Levant

7.      Μέρτζιος, Δύο Πληροξούσια

8.      Aug. Boppe, Le Consulat general de Moree et ses dependanses (Athenes, Coron, Modon, Napoli di Romania, Patras, Arta)

9.      Mέρτζιος, Το εν Βενετία Ηπειρωτικόν Αρχείον.

10.  Αραβαντινός, Χρονογραφία Ηπείρου, Τ1

11.  Σεραφείμ Ξενόπουλος, Ιστορικό Δοκίμιο

12.  Σβορώνος, Το Εμπόριο της Θεσσαλονίκης τον 18^ο αιώνα

13.  Σεραφείμ Μάξιμος, Το Ελληνικό εμπορικό Ναυτικό τον 18^ο αιώνα

14.  Σιορόκας, Η Βενετία στο Ιόνιο

 

Εικόνα: Ο πρώτος Γάλλος Πρόξενος της Άρτας Γαρνιέ, η Γαλλική σημαία της εποχής του και υπογραφή και Σφραγίδα του Γκαρνιέ  από το προξενείο της Άρτας, Γαλλικά Εθνικά Αρχεία, ANF, B I 170