Η ίδρυση του Γαλλικού προξενείου στην Άρτα στα 1703

 

Ένα γαστρονομικό στέκι σήμερα στην Άρτα “Το Προξενείο” μας θυμίζει την ύπαρξη του Γαλλικού Προξενείου στην πόλη της Άρτας, αν και πρόκειται βέβαια για το δεύτερο Γαλλικό προξενείο.

Ας πάρουμε τα πράγματα όμως από την αρχή.

Ήδη από τους υστερομεσαιωνικούς χρόνους μας είναι στην Άρτα γνωστά ξένα προξενεία. Πρωτοστάτησαν οι Βενετοί, οι Ραγουζαίοι, Φλωρεντίνοι, κτλ.. Στον 18ο αιώνα η Άρτα, μια πόλη στην αχανή Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και σαν η πόλη ων προξενείων. Φυσικά μέσα σε αυτά δεν θα μπορούσε να λείψει και της Γαλλίας.

Το πρώτο Γαλλικό Προξενείο που ιδρύθηκε στην Ήπειρο ήταν στη Σαγιάδα ή αλλιώς Bastia με την ονομασιά “Consulat de la nation France a Quaranto Santa la Saillade et autres lieux endependens“ δηλαδή “Προξενείο του γαλλικού έθνους στους Αγίους Σαρνάντα της Σιαγιάδας και άλλες εξαρτώμενες τοποθεσίες” . Αν και οι ημερομηνίες ίδρυσης παίζονται μεταξύ 1693 και 1695 αν και ο Ed Salvador στο βιβλίο του Historie Commerciale, politique et diplomatique des echelles du Levant το θέλει νωρίτερα στα 1681. Πιο σωστή θα ήταν όμως η άποψη του Μέρτζιου, ο οποίος έχει μελετήσει καλά τα Βενετικά αρχεία και συνήθως στους Βενετούς δεν γίνονταν λάθη, όπως τους ξέρουμε και κάνει λόγο για πρόξενο Φραντζέζο στα 1669 και πάλι ο Μέρτζιος είναι αυτός που λέει, πως Αρβανίτες ληστές στα 1693 λήστεψαν τον έμπορο Μαρούτση και τον Φραντζέζο Κόνσολο.  Βασικά τα Γαλλικά προξενεία ιδρύονταν όλα σε λιμάνια.  Σαν πρώτο γνωστό Γάλλο πρόξενο γνωρίζουμε τον Γκαρνιέ.

Ο Γκαρνιέ αν και φυσιολογικό θα ήταν να μετακομίσει την έδρα του προξενείου στα Γιάννινα, όπου ήταν η έδρα του διοικητή Ηπείρου και ειχε πολύ εμπορική κίνηση. αφού περιόδευσε την Ήπειρο, έκρινε σωστό για τα συμφέροντα της Γαλλίας να μεταφέρει το Προξενείο στην Άρτα. Γαλλικά καράβια έφταναν στην Άρτα και πριν την ίδρυση του προξενείου. Αν και η ίδια η Άρτα δεν ήταν λιμάνι, είχε όμως δυο δυνατές Σκάλες. Την Σαλαώρα και την Κόπραινα. Εδώ έφταναν εμπόρια που ενδιέφερε την Γαλλία. Η Άρτα ήταν Κέντρο ενός εύφορου Κάμπου αλλά και κτηνοτροφικής παραγωγής, επεξεργασίας δερμάτων και  μάλλινων ρούχων αλλά και μια περιοχή με πλούσια υλοτομία. ¨ο,τι ακριβώς ζητούσε η Γαλλία. Τα σιτηρά της Άρτας και ο καπνός της ακόμη ένας άλλος λόγος να μπορούν να έχουν οι Γάλλοι το πάνω χέρι. Παραπέρα οι δύο πρώτοι πρόξενοι πίστευαν, πως τους μικρούς τοπάρχες πέρα από τις διομολογήσεις Γαλλίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα μπορούσε κανείς με το σχετικό μπαξίσι να αποκομίσει περισσότερα, απ ότι στο κέντρο της Ηπειρωτικής Πρωτεύουσας. Άλλος ένας λόγος ήταν να παρακολουθούν και τις κινήσεις των Βενετών στην όμορη Λευκάδα. Βέβαια η φιλοτουρκική στάση των Γάλλων προξένων , όταν και με τον τελευταίο Τουρκοβενετικό πόλεμο οι Βενετοί θα γινουν κύριοι Βόνιτσας και Πρέβεζας θα τους δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα. Έτσι λοιπόν τον Νοέμβρη του 1702 ο Γάλλος πρόξενος Γκαρνιέ έφτασε στην Άρτα , όπου έγινε δεκτός με τιμές από τις Οθωμανικές αρχές και αφού βρήκε το κατάλληλο οίκημα μερέμνισε τα σχετικά με την ίδρυση-μεταφορά του Γαλλικού προξενείου στην Άρτα.  Τα όρια του Γαλλικού προξενείου της Άρτας άρχιζαν στους Αγίους Σαράντα της σημερινής Αλβανίας και κατέληγαν στην Ναύπακτο με υποπροξενείο στο Μεσολόγγι. Το προξενείο θα ονομάζεται “Consulat de France a Larta“ και ο πρόξενος θα υπογράφει σαν “Consule de France au Royaume d‘ Albanie - Πρόξενος της Γαλλίας στο Βασίλειο της Αλβανίας “ ή σαν “Consul general de France au Royaume d‘ Albanie a Larta - Γενικός Πρόξενος της Γαλλίας στο Βασίλειο της Αλβανίας στην Άρτα” . Οι Γάλλοι πρόξενοι ήταν  πράκτορες του Υπουργείου Ναυτικών και άνηκαν στον Βασιλιά αλλά ήταν και πράκτορες του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Μασσαλίας (CCM). Οι πρόξενοι είχαν έναν πενιχρό μισθό  αλλά είχαν το διακίωμα να εισπράτουν από τα προϊόντα εισαγωγής και εξαγωγής προξενικά τέλη. Δηλ, όσα περισσότερα καράβια έφταναν ή εμπορεύματα φεύγαν  για Γαλλία, τόσο το καλύτερο γι΄αυτούς. Πολλές φορές οι πρόξενοι έφτασαν στο Αμήν, χωρις καμιά βοήθεια.

Η Κόντρα με την Βενετία

Ήδη από την ίδρυση του το Γαλλικό προξενείο ήταν ένα αγκάθι για τους όμορους Βενετούς στα Εφτάνησα. Οι Γάλλοι προσέφεραν άσυλο σε στρατιώτες λιποτάκτες του Βενετικού στρατού και όχι μόνο, τους φυγάδευαν και με πλοία στην Γαλλία. Όταν στα 1718 οι Βενετοί ανακατέλαβαν για δεύτερη φορά την Πρέβεζα και Βόνιτσα, ο Γάλλος πρόξενος έκανε το λάθος να στείλει επιστολή στον υπουργό Ναυτικών της Γαλλίας και να δηλώνει την δισαρέσκεια του για το γεγονός. Η κατασκοπία των Βενετών , η οποία δούλευε άριστα, έμαθε για την επιστολή, σταμάτησε το πλοίο και κατάσχσε την αλληλογραφία. που βέβαια απο τους Βενετούς εκφράστηκε η στάση αυτή σαν φιλοτουρκική. Έκτοτε οι Βενετοί σταματούσαν τα Γαλλικά πλοια και όποια πλοία φόρτωναν για λογαριασμό του Γαλλικού προξενείου. Ταλαιπωρούσαν τους καπρταναίους, καθηστερούσαν την ρούτα, άφηναν πειρατές να περάσουν και να επιτεθούν σε γαλλικά πλοία. Και φυσικά έθεταν πρόσθετους δασμούς. Πέρα απ αυτά πολλές φορές ξέσπασε και οικονομικός πόλεμος μεταξύ Γάλλων και Βενετών για τα προϊόντα της περιοχής. Μια συνάντηση στην Πρέβεζα στα μέσα του 18^ου αιώνα , μεταξύ του Διοικητή της Πρέβεζας, του Βοεβόδα της Άρτας και του Γάλλου Πρόξενου έφερε τέλος στην κόντρα και ηρέμησαν τα πράγματα. Οι Γάλλοι βέβαια εξακολουθούσαν να συλλέγουν πληροφορίες για κινήσεις Τούρκων και Βενετών , όπως και οι Βενετοί για τους Γάλλους.

 

Το Γαλλικό Προξενείο της Άρτας μέσα από διάφορες κρίσεις κατάφερε να κρατηθεί ως τους Ναπολεόντειους πολέμους, όταν το κατάσχησε ο Αλή πασάς. Το Δεύτερο Προξενείο θα είναι Υποπροξενείο και θα κρατήσει αρκετά χρόνια ακόμη.

 

Πηγές κειμένου:

1.      Εθνικά Αρχεία Γαλλίας ANF Β Ι 170, Β Ι 171, Β Ι 172,

2.      Αρχεία Εμπορικού Επιμελητειρίου Μασσαλίας ACCM J 501, ACCM J 503, ACCM J 504, ACCM J 505,  ACCM L IX 757

3.      Γιώργος Σιορόκας, Το Γαλλικό Προξενείο

4.      Ελ. Βέτσιος, Η Οικονομική και Διπλωματική παρουσία των Βενετών στην Άρτα

5.      Σεραφείμ Μάξιμος, Η Αυγή του Ελληνικού Καπιταλισμού,

6.      Ed Salvador, Historie Commerciale, politique et diplomatique des echelles du Levant

7.      Μέρτζιος, Δύο Πληροξούσια

8.      Aug. Boppe, Le Consulat general de Moree et ses dependanses (Athenes, Coron, Modon, Napoli di Romania, Patras, Arta)

9.      Mέρτζιος, Το εν Βενετία Ηπειρωτικόν Αρχείον.

10.  Αραβαντινός, Χρονογραφία Ηπείρου, Τ1

11.  Σεραφείμ Ξενόπουλος, Ιστορικό Δοκίμιο

12.  Σβορώνος, Το Εμπόριο της Θεσσαλονίκης τον 18^ο αιώνα

13.  Σεραφείμ Μάξιμος, Το Ελληνικό εμπορικό Ναυτικό τον 18^ο αιώνα

14.  Σιορόκας, Η Βενετία στο Ιόνιο

 

Εικόνα: Ο πρώτος Γάλλος Πρόξενος της Άρτας Γαρνιέ, η Γαλλική σημαία της εποχής του και υπογραφή και Σφραγίδα του Γκαρνιέ  από το προξενείο της Άρτας, Γαλλικά Εθνικά Αρχεία, ANF, B I 170