ΤΟ ΑΡΤΙΝΟ ΚΡΑΣΙ ΣΤΟΥΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ ΚΑΙ Η ΝΙΚΗΦΟΡΑ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΗΣ ΖΑΜΠΕΛΑΣ ΤΟΝ 19οΑΙΩΝΑ

Η περίπτωση του κρασιού στην Οθωμανική περίοδο αποτελεί ακόμη πεδίο έρευνας. Από την μια οι μουσουλμάνοι, που πιστεύουμε, ότι δεν έπιναν κρασί και από την άλλη οι χριστιανοί, στους οποίους το κρασί είχε μια ιδιαίτερη θέση. Όπως μας λέει η Ευαγγελία Μπαλτά στο Κοράνι δεν συμπεριλαμβάνεται ρητά η απαγόρευση του κρασιού, υπάρχουν όμως εδάφια που τους προτρέπει να το αποφεύγουν. Περισόττερο πιστοί σε αυτό έμειναν οι σουνίτες και λιγότερο οι σιίτες. Κατακτώντας λοιπόν τον Ελλαδικό χώρο δεν έδωσαν ιδιαίτερη έννοια στην καλλιέργεια της Αμπέλου και της οινοποιίας με αποτέλεσμα να βγουν από το εμπόριο.

Η Άρτα από τον μεσαίωνα ως την Οθωμανοκρατία.

Ας πάρουμε τα Πράγματα από την αρχή. Η Αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή της Άρτας είναι απο την αρχαιότητα γνωστή, σύμφωνα πάντα με όλα τα αγγεία που έχουν βρεθεί. Αλλά και στον μεσαίωνα το σταφύλι και το κρασί έχουν ιδιαίτερη θέση. Το κρασί είναι ιερό, καθότι είναι το αίμα της θείας ευχαριστίας. Αργότερα στους Οθωμανικούς χρόνους η άμπελος θα συμβολίζει την εκκλησία και το κρασί το αίμα. Γνωρίζουμε, ότι η Άρτα και η περιοχή της στον όψιμο μεσαίωνα παρασκεύαζε και εξήγαγε κρασί. Μαρτυρίες εδώ έχουμε τόσο από τοιχογραφίες και εικόνες σε εκκλησίες όσο και από τον Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Άρτας Ιωάννη Απόκαυκο. «....εν' οίς και ή πατρώα τούτου οικία εθεωρείτο συναχρειωΘηναι και τους τόπους ελος γενέσθαι, και εξ αμπελοφύτων και δένδρων καρποφόρων παντοίας όπώρας μυρίκας εκφυναι κατα την της προφητείας αράν». Μάλιστα στις επιστολές σε σχέση με το ποινικό. ο Απόκαυκος δίκασε κάποιον φεουδάρχη/κτηματία στην περιοχή της Άρτας που είχε αμπελώνες, επειδή σκότωσε κάποιον υπηρέτη του. Τοπωνύμια όπως Αμπέλια, Αμπελάκια κτλ μας φανερώνουν την καλλιέργεια της Αμπέλου και παράλληλα την παραγωγή.

Χριστιανοί - Εβραίοι – Οθωμανοί αξιωματούχοι και πολίτες- Γενίτσαροι και Μπεκτασήδες στην Άρτα προτιμούν το κρασί.

Ενώ ο νόμος έλεγε, πως επιτρέπονταν οι χριστιανοί να πίνουν κρασί, μόνο όταν δεν ήταν παρόντες μουσουλμάνοι, αυτό στην Άρτα μάλλον στάθηκε αδύνατο. Το λίγο ποσοστό Οθωμανών πολιτών στην Άρτα, ήταν ελληνικής καταγωγής, που ασπάστηκαν το Ισλάμ.Άρα η οινοκολτούρα τους ήταν γνωστή. Η φρουρά της Άρτας ήταν Γενίτσαροι. Οι Γενίτσαροι σιίτες που πίναν κρασί. Μάλιστα στην Πρέβεζα είχαν και αμπελώνες. ΟΙ Μπεκτασήδες μοίραζαν κρασί στον τεκέ τους και όπως μας πληροφορούν τα γαλλικά και βενετικά αρχεία στο Οθωμανικό διοικητήριο αλλά ακόμη και στον κατή πήγαινε το κρασί πέρα δώθεν. Πότε κερνούσαν οι πρόξενοι και οι έμποροι και πότε ο βοεβόδας ή ο κατής. Έτσι λοιπόν στα λίγα καπελειά της πόλης σερβίρονταν κρασί σε όλους. Το ίδιο και στα χάνια. Όταν ο Γάλλος πρόξενος της Άρτας θα συναντηθεί με τον αρματολό Τρομπούκη στο Μακρυνόρος , ο Τρομπούκης θα σερβίρει γλυκό κρασί, το οποίο είχε λάβει δώρο από τον βοεβόδα της Άρτας. Όταν στα 1760+ ο βενετός πρόξενος θα επισκεφτεί για δουλειές τον βοεβόδα, κείνος θα του δώσει για δώρο ενα ασκί με κρασί. Και να δούμε και στα γειτονικά Ιωάννινα Εβραίοι και Χριστιανοί κάναν εμπόριο κρασιού. Όσον αφορά τους μουσουλμάνους μνημονεύεται ήδη τον 18ο κάποιος Χασάν Ομέρ (πρφ. με καταγωγή από του Λευκαδίτες μουσουλμάνους της πόλης) να ασχολείται με το εμπόριο κρασιού. Γνωρίζουμε επίσης πως στον Καντζά Πρεβεζας αλλά και στο Χανόπουλο οι μπέηδες, πριν τους πάρει ο Αλής τα τσιφλίκια είχαν αμπελώνες για κρασί. Σαφώς θα υπήρχαν πάντα και οι σκληροί, που τα αποδοκίμαζαν αλλά αυτοί ήταν μειονότητα.

Το κρασί της Άρτας – Εξαγωγές – Εισαγωγές

Για το κρασί της Άρτας δεν έχουμε και πάρα πολλές πληροφορίες. Δηλ. Δεν μπορούμε να πούμε ποια ποικιλία σταφυλιού καλλιεργούσαν. Ίσως παρόμοια της Αιτωλοακαρνανίας. Ο Άγγλος περιηγητής Hobhouse μας μεταφέρει την πληροφορία, πως η ποικιλία σταφυλιού της Άρτας είναι αρίστης ποιότητας ενώ η Ελένη Γιαννακοπούλου μας λέει πώς το κρασί δεν ήταν καλής ποιότητας εξ αιτίας της παρασκευής του και της συσκευασίας του. Την Γιαννακοπούλου ανατρέπουν όμως άλλοι περιηγητές, που μιλούν για καλό κρασί. Ο Άγγλος αξιωματικός William Martin Leak που θα γυρίσει την περιοχή θα μας μεταφέρει την πληροφορία, πως μέση ετήσια παραγωγή κρασιού στην Άρτα ήταν 20000 αλογοφορτώματα . Μεγάλο μέρος ήταν για την τοπική αγορά και ένα μέρος έφευγε για αλλού. Ακόμη και προς τις Γερμανικές χώρες. Πάντως κρασί έφτανε στην αγορά της Άρτας και από τα Εφτάνησα. Επίσης καϊκια απο τα Εφτάνησα έμπαιναν στον ποταμό Λούρο και έφταναν ως Πέτρα και το Ιμάμ Τσαούς και αντάλασσαν κρασί με σιτηρά ή άλλα κηπευτικά.

Η Είσοδος της Ζαμπέλας (Ιζαμπέλας)

Πατρίδα της Ζαμπέλας είναι η ανατολική Αμερική. Ξεκινά από Καναδά ως τον Μισισίπι και ανήκει στην κατηγορία των άγριων Σταφυλιών Vitis Labrusca ή «σταφυλιών αλεπού» . Πιστεύεται, ότι προήλθε από τυχαία επικονίαση όταν οι ποικιλίες της Ευρωπαϊκής Vitis vinifera προσπάθησαν να καθιερωθούν στην Αμερική. Το όνομα της το οφείλει στην σύζυγο Ιζαμπέλα του ιδιοκτήτη φυτωρίου William Price. Ο Αποστόλης Ράγγος στην μελέτη του για την Ζαμπέλα μας λέει: “Η ποικιλία Isabella είχε εισαχθεί σε μεγάλους αριθμούς στην Ευρώπη στις αρχές του 19ου αιώνα και λέγεται ότι είναι πιθανό ότι η φυλλοξήρα εισήχθη στην Ευρώπη στις ρίζες της Isabella, η οποία έχει μια ανθεκτικότητα στη φυλλοξήρα”.

Φαίνεται πως μέχρι τα 1850 είχε κυριεύσει όλο το Τζουμέρκο αλλά και τον κάμπο. Το κρασί παραμελήθηκε και αντικαταστάθηκε με το τσίπουρο.

Πηγές:

Ευαγγελία Μπαλτά: Το κρασί στους Οθωμανικούς χρόνους

Μπούρα: Μπεκτασήδες Δερβίσηδες

Παναγιώτα Σεχρεμέλη: Ανάλυση του κλάδου της οινοποιίας στην Ελλάδα

William Martin Leake: Travels in Northern Greece

William Turner: Journal

Κων/να Πανάγου: Συμβολή στην ιστορία της Άρτας

Απόστολος Ράγγος: Η χρήση του είδους Vitis Labrusca (Ζαμπέλα) στην καλλιέργεια της Αμπέλου….

Τσουμάνης Σπυρίδων: Η αμπελοκαλλιέργεια στον νομό Πρέβεζας

Σιορόκας: Γαλλικό προξενείο Άρτας

Βέτσιος: Το εμπόριο της Άρτας στου υστερομεσαιωνικούς χρόνους

Ευστρατία Συγκέλου – Σπύρος Ασωνίτης: Ο Αμβρακικός κόλπος στον όψιμο μεσαίωνα

John Hobhouse: A Journey through Albania, and Other Provinces of Turkey in Europe and Asia, to Constantinople,

Εικόνες:

1. Αμπελοκαλλιεργτές τον μεσαίωνα. Γερμανικό χαρακτικό του 14ου αιώνα

2. Κρασο-Kανάτα απο το Πέζαρο της Ιταλίας, συλλογή Φώτη Ραπακούση. “Δεν πίνουν οι Τούρκοι το κρασί, το επίνουν οι Ρωμαίοι, το πίνει η φτωχολογια, να λησμονεί τα χρέη”

3. Περισική μινιατούρα "υπέρκόσμια μέθη " από το Ντιβάν του ποιητή Χαφίζ. Στην κορυφή της μικρογραφίας γραμμένα τα λόγια του ποιητή: "Ο άγγελος του ελέους λαμβάνει την κούπα της αποκάλυψης". 15ος αιωνας, Παν. Χαρβαρντ

4. Καπηλειό/καφενείο στην Οθωμανοκρατούμενη Πάτρα