Προβλήματα της Οροθετικής Επιτροπής κατά την χάραξη των πρώτων Ελληνικών συνόρων στην γραμμή Παγασητικός – Αμβρακικός

(απο παρουσίαση για τα 200 Χρόνια απο την επανάσταση στο Θύαμο Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας και άρθρο στην εφημερίδα Ταχυδρόμος της Αρτας)

Μπορεί μεν η Ελλάδα να αναγνωρίστηκε επίσημα σαν ανεξάρτητο κράτος  το 1832 όμως τα σύνορα της στην γραμμή Παγασητικός  - Αμβρακικός  καθορίστηκαν επίσημα 4 χρόνια αργότερα. Ενώ θα έπρεπε η επιτροπή να τελειώσει το έργο της μέσα σε ένα εξάμηνο, όπως θα δούμε τράβηξε σχεδόν 4 χρόνια. Στα παρών άρθρο θα ασχοληθώ μόνο με τα προβλήματα που αντιμετώπισε η επιτροπή στην περιοχή Άρτας – Βάλτου.

Η συνθήκη του Kalender Kiosk

Η συνθήκη του Kalender Kiosk της Κων/πολης υπήρξε το αποτέλεσμα των μακροχρόνιων διπλωματικών συνομιλιών μεταξύ της Ελλάδας, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των τριών Μεγάλων Δυνάμεων (της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας). Το άρθρο 1 της συνθήκης όριζε τα σύνορα του Ελληνικού Κράτους. Τα πρώτα ελληνικά σύνορα θα ξεκινούσαν ανατολικά στην Θεσσαλία  από τις εκβολές του ποταμού που ρέει κοντά στο χωριό Γραδίτζα και ακολουθούσαν τον ποταμό αυτό έως τις πηγές του. Κατόπιν περνούσαν από τα βουνά ΄Οθρυς και Βελούχι{(Τυμφρηστός) και κατέληγαν στον Αμβρακικό κόλπο μεταξύ Κόπραινας και Μενιδίου (αφήνοντας το Μενίδι στην Ελλάδα και την Κόπραινα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία). Το στενό του Μακρυνόρους δίνονταν στο Ελληνικό Κράτος. Το φρούριο του Ακτίου παρέμεινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως και η Κορωνησία με τα νησιά της.

Η Επιτροπή

Για την διεξαγωγή της χάραξης των συνόρων, ορίστηκε μια επιτροπή με αντιπροσώπους των μεγάλων δυνάμεων και έναν αντιπρόσωπο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ένα απο την Ελλάδα. Τα μέλη αυτά ήταν:

G. Baker της Αγγλίας

 A. de Scalon της Ρωσίας και

J. Barthelemy της Γαλλίας.

Από την πλευρά της Τουρκίας μετείχε ο Χουσεΐν Βέης, ενώ από την πλευρά της Ελλάδας ο στρατηγός Ιωάννης Στάικος. Αργότερα ο Στάικος θα κατηγορηθεί (και από τον Μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλο του Βυζαντίου στο Ιστορικό Δοκίμιο περί Άρτης και Πρεβέζης) πως δωροδοκήθηκε να μείνει η Άρτα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία . Μάλλον λίγο αβάσιμες οι κατηγορίες, καθότι οι Οροθέτες εκτελούσαν αποφάσεις της συνθήκης της Κων/πολης και των μεγάλων δυνάμεων. Τόπος διαμονής και εργασιών ορίστηκε η Πρέβεζα. Από εδώ ξεκινούσε κάθε πρωτοβουλία. Τόσο στην Πρέβεζα όσο και στην Άρτα η επιτροπή δεν ήταν καλοδεχούμενη ειδικά από τους Αλβανούς. Οι εργασίες της χάραξης των συνόρων έπρεπε να ολοκληρωθούν μέσα σε έξι μήνες από την 9η/21η Ιουλίου 1832.

Τα Προβλήματα

Η επιτροπή είχε να αντιμετωπίσει τρία προβλήματα:

1. Οι χάρτες που είχε στην διάθεση της δεν συμφωνούσαν με την συνθήκη της Κων/πολης

- Μιας και οι παλιοί χάρτες που είχε η επιτροπή ήταν ανακριβείς ζήτησαν να χαράξουν οι ίδιοι νέους χάρτες, όπως ακριβώς ορίζονταν και τα σύνορα διαφορετικά θα συνέβησαν λάθη. Για το λόγο αυτό ζήτησαν να τους χορηγηθούν ειδικά διαβατήρια που να μπορούν να μετακινούνται άνετα μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έτσι που να μπορούν να τελειώσουν μια ώρα νωρίτερα

2. Πολλές φορές οι οριοθέτες δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους

- Το πρόβλημα εδώ ήταν συνεχώς οι παρεμβάσεις του Οθωμανού επιτρόπου Χουσεϊν Μπέη

3. Οι ληστρικές συμμορίες που ενοχλούσαν την περιοχή, ειδικά του Βάλτου και Άρτας

- Κάπου τέλη Ιουνίου αρχές Ιουλίου του 1832 ενώ η επιτροπή  έχει έρθει στην Άρτα να συνεδριάσει την νύχτα εισβάλει  στην Άρτα ο Αλβανός ληστής Ταφίλ Μπούζης  και λεηλατεί την πόλη. Συνέλαβε μάλιστα και αντιπροσώπους και πρέσβεις ξένων δυνάμεων και τους ελευθέρωσε κατόπιν αταβολής υψηλών λύτρων. Αυτό σήμαινε καθυστέρηση των εργασιών της επιτροπής.

- Στα 1832 ο Εμίν πασάς των Ιωαννίνων , ο οποίος διαφωνεί με την οριοθέτηση των συνόρων και θέλει τα σύνορά να είναι μετά το Βάλτο, δηλ ο Βάλτος να παραμείνει μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εμποδίζει την επιτροπή και συλλαμβάνει μάλιστα τρία ξένα μέλη της επιτροπής. Όταν βέβαια ο συνταγματάρχης Baker τον έβαλε στη θέση του και φοβούμενος επιπτώσεις  ‘ άρχισε τις δικαιολογίες και λούφαξε.

- ‘Άτακτοι του Ταφίλ Μπούζι κυνηγημένοι απο τις Οθωμανικές αρχές (προφανώς Έλληνες που τον ακολουθούσαν) κατέφυγαν στην περιοχή του Μακρυνόρους και Βάλτου και απ ότι φαίνεται δωροδόκησαν τις Ελληνικές αρχές και δεν τους πείραζε κανείς με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εργαστούν οι επιτροπές συνόρων αλλά και να εχουν γίνει και κύριοι της περιοχής.

Η πύλη συνεχίζει να ενοχλεί  το έργο της επιτροπής

Ο Σουλτάνος Μαχμούτ που δεν μπόρεσε ποτέ να ξεπεράσει το ελληνικό ζήτημα βρήκε τώρα άλλη μια ευκαιρία να ενοχλήσει το έργο της επιτροπής. Όχι μόνο δεν χορήγησε διαβατήρια αλλά κατηγόρησε την επιτροπή πως ενεργεί υπέρ της Ελλάδας και εις βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Αργότερα δικαιολογήθηκε, (όταν στριμώχθηκε από τις μεγάλες δυνάμεις) πως η στάση του αυτή οφείλονταν στις πληροφορίες , τις οποίες είχε από τον επίτροπο οροθέτη Οθωμανό Χοτσεΐν Μπέη.

Ο Υπουργός Εξωτερικών της Αγγλίας Λόρδος Πάλμεστρον

Αφού η οροθετική επιτροπή ανέφερε στις εκάστοτε κυβερνήσεις των μεγάλων δυνάμεων  τι ακριβώς συμβαίνει ο Palmestron έδωσε εντολή στον Άγγλο πρέσβη να τελειώνει με το θέμα. Ετσι λοιπόν ο Dawkins στέλνει επιστολή στους Ελληνες και Οθωμανούς  να τελειώνουν με τα κοκοποιά στοιχεία διαφορετικά η επιτροπή σταματά  το έργο της με ότι επιπτώσεις συνεπάγεται αυτό.  Σε λίγο καιρό το τοπίο ξεκαθάρισε. Η απροθυμία και τα εμπόδια της Οθωμανικής Πύλης έκαναν τον  Άγγλο υπουργό εξωτερικών Πάλμεστρον έξω φρενών , και μιας και ο ίδιος είχε βαρεθεί τα της Πύλης δρώμενα στέλνει σαφέστατες οδηγίες προς την επιτροπή, όπου δηλώνει την απροθυμία της Οθωμανικής πύλης για συνεργασία σε αντίθεση με την Ελλάδα και καλεί την επιτροπή να προχωρήσει στο έργο της αφού ο ίδιος παρακάλεσε και τους Γάλλους και Ρώσους να πιέσουν το Διβάνι να τηρήσει τις Συμφωνίες που έχουν ήδη υπογραφεί.

Η Πύλη συνεχίζει και η άφιξη του άγγλου στρατηγού Τόμας Γκόρντον στα ελληνικά σύνορα

Ο καιρός περνούσε και η πύλη μέσω του Ρεΐς Εφέντη κάτι δηλαδή σαν υπουργό εξωτερικών καθε τόσο όλο και κάτι έβρισκε να εμποδίζει την επιτροπή. Μια το ένα , μια το άλλο και πάντα με την δικαιολογία , πως η επιτροπή δρα εις βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Κάποια σημεία στρατιγής θέσης στο ανατολικό μέρος απασχόλησαν εκ νέου την επιτροπή και ταυτόχρονα τράβηξαν τον χρόνο. Συνεδριάσεις χωρίς τέλος. Μέσα στην ένταση που δημιουργεί η Οθωμανική Αυτοκρατορία η ελληνική κυβέρνηση μαθαίνει πως η Πύλη έχει συγκεντρώσει στρατό στα σύνορα του Βάλτου και την Θεσσαλία. Για τον λόγο αυτό στέλνει τον παλαίμαχο Άγγλο στρατηγό Τόμας Γκόρντον να διαφυλάξει τα σύνορα. Διαπιστώθηκε βέβαια πως ήταν ομάδες ατάκτων αλλά καλά οργανωμένρς απο την Πύλη που απειλούσαν τις περιοχές και τρομοκρατούσαν αλλά η παρουσία του Γκόρντον τους απέτρεψε να κάνουν κάτι παραπέρα.

Οδεύοντας προς το τέλος και ο πρώτος ελληνικός χάρτης

Στα 1835 η επιτροπή παρουσίασε τον χάρτη με τα σύνορα που χάραξε τον Δεκέμβρη του 1833 και παρακαλούσε να γίνει δεκτός  και να κλείσει το θέμα των συνόρων. Δεκέμβριος του 1835.  Η υψηλή Πύλη κατόπιν πιέσεων των μεγάλων δυνάμεων  αποδέχεται τον νέο οροθετικό χάρτη και μέσω του Ρεΐς Εφέντη  στέλνει μήνυμα στις μεγάλες δυνάμεις, πως η Πύλη θα σεβαστεί τις αποφάσεις και εγγυάται την φιλία προς αυτούς και την Ελλάδα. Στις 6/18 Ιανουαρίου 1836 η Οροθετική Επιτροπή παραδίδει προσωπικά στον βασιλιά Όθωνα τον χάρτη με τα νέα ελληνικά σύνορα. Μια περιπέτεια 4 χρόνων έλαβε τέλος.

Έτσι λοιπόν το 1835/36  η Ελλάδα αποκτά και επίσημα τα νέα σύνορα της. Μια σειρά αγώνων και θυσιών θα ακολουθήσουν ως την ενσωμάτωση των «αλύτρωτων» περιοχών

Πηγές:

1. Ηλίας-Αστρινός Βενιανάκης: Η ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΚΑΙ Η ΗΠΕΙΡΟΘΕΣΣΑΛΙΑ (1832-1836)

2. Θανάσης Χρήστου, Τα σύνορα του Ελληνικού Κράτους και οι Διεθνείς Συνθήκες, τομ, πρώτος

3. Ε. Πρεβελάκης, Ο Διακανονισμός της Κωνσταντινουπόλεως (9/21 Ιουλίου 1832),

4. Σεραφείμ Ξενόπουλος: Ιστορικό Δοκίμιο περι Άρτης και Πρεβεζης

5. Gazzetta di Milano και Die Bayerische Landbötin: Η δήωση της Άρτας απο τον Ταφίλ Μπούζη

6. Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Βόρειου Ελληνισμού, ΄Ηπειρος, Θεσσαλονίκη, 1992

Χάρτες

1. η Χάραξη των πρώτων Ελληνικών συνόρων στην Ήπειρο και Θεσσαλία

2. Ο πρώτος χάρτης της Ελλάδας