ΜΠΟΥΛΟΝΑΣΑΙΝΑ
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ
Σαν λάτρης της παραδοσιακής μας μουσικής με ενδιέφερε πάντα σε ιστορικά τραγούδια να ξέρω και τι κρύβεται πίσω απ αυτά. Έτσι πριν μερικά χρόνια έγραψα για τον Καπετάν Θανάση που μνημονεύεται στο σαρακατσάνικο άσμα “Τα μαύρα τα κλεφτόπουλα”, το Φεζοδερβέναγα κτλ. Ένα από τα αγαπημένα μου παραδοσιακά του Ζαγορίου είναι και η Μπουλονάσαινα. Στην Ήπειρο πιστεύω πως είναι ευρύτερα γνωστό. Λίγο πολύ, όσοι είμαστε Ηπειρώτες έχουμε ακούσει ή χορέψει την “Μπουλονάσαινα”.
Ποια ήταν η Μπουλονιάσαινα και η κυρά Φραγκούλαινα που μνημονεύονται στο άσμα καθώς και ποιοι ήταν οι ληστές θα τους δούμε όλους στην παρακάτω ιστορία, όπως την έχει διηγηθεί ο Θεόφιλος Φραγκούλης από το Σκαμνέλι Ζαγορίου.
Σκαμνέλι, Βίτσα και Τσεπέλοβο Ζαγορίου, μήνας Ιούνιος του 1882.
Τα χωριά του Ζαγορίου ήταν γνωστά για τον πλούτο τους και την ευημερία τους κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Η συνθήκη του Βοΐνικου που είχαν συνάψει τα 14 χωριά του Ζαγουρίου, όταν ήταν σουλτάνος ο Μουράτ Β΄, τους έδωσαν την ευκαιρία με προνόμια να πλουτίσουν. Απο τους μεσαιωνικούς ακόμη χρόνους το Ζαγόρι δέχονταν επιθέσεις ληστών και δη Αλβανών και αυτός ήταν ο λόγος που τους οδήγησε σε εθελοντική υποτέλεια στους Οθωμανούς . Βέβαια οι ληστές δεν σταμάτησαν ποτέ να παρενοχλούν το Ζαγόρι. Πότε το ένα χωριό, πότε το άλλο.
Ξενιτεμένοι σαν έμποροι αλλά και επιστήμονες και άνθρωποι των γραμμάτων οι Ζαγορίσιοι. Ένας απ αυτούς ήταν και ο γιατρός Δημήτρης Φραγκούλης, που έδρευε στο Σκαμνέλι. Εκεί είχε χτίσει το αρχοντικό του.
Τον Ιούνιο του 1882 μια συμμορία ληστών από το Ελληνικό, πέρασε τα σύνορα και έφτασε ως το Ζαγόρι. Αρχηγός ήταν κάποιος Αποστολάκης και η συμμορία του αποτελούνταν από 25 άτομα. Είχαν πατήσει πρώτα τη Βίτσα και το Τσεοπέλοβο, το οποίο είχε και οθωμανική χωροφυλακή, και τώρα ήρθε η σειρά στο Σκαμνέλι. Οι ληστές εισέβαλαν τα μεσάνυχτα στο Σκαμνέλι και αφού έβαλαν καραούλια στο χωριό, μην τυχόν έρθει κάποιο απόσπασμα, πολιόρκησαν τρία αρχοντικά. Το ένα από αυτά ήταν το αρχοντικό του γιατρού Δημήτρη Φραγκούλη. Ο ίδιος ο γιατρός κείνο το βράδυ βρίσκονταν στη Λάϊστα. Σπίτι βρισκόταν η σύζυγος του γιατρού, η φερόμενη στο άσμα κυρά Φραγκούλαινα, η μεγαλύτερη αδερφή του Θεόφιλου Φραγκούλη, η Αγγελική Φραγκούλη. Οι ληστές αρχικά φώναξαν να τους ανοίξουν, και απείλησαν, πως αν δεν άνοιγαν θα έκαιγαν το σπίτι με πετρέλαιο. Μπαίνοντας στο σπίτι οι ληστές αναζήτησαν τον μεγάλο αδερφό του Θεόφιλου, τον Πέτρο Φραγκούλη, ο οποίος για καλή του τύχη, έλειπε κείνο το βράδυ. Αφού καταλήστεψαν το αρχοντικό τους , μάζεψαν όσους βρήκαν εκεί και δηλαδή τον Θεόφιλο, την μητέρα του και την αδερφή του Αγγελική και από τα άλλα δύο αρχοντικά τη Ουρανία Βολονάση και την Ελένη Τσόγια. Τους έσυραν μέσα από πέτρες, βράχους , αγκάθια και πυκνά δάση και τους συνεχώς βρίσκονταν σε πορεία. Η πείνα ήταν για αυτούς άγνωστη και πολλές φορές έτρωγαν μπομπότα, που πολλές φορές είχε και σκουλήκια και αν δεν την έτρωγαν, οι ληστές τους απειλούσαν να τους κόψουν τα κεφάλια. Οι ληστές είχαν στείλει μήνυμα και ζητούσαν 360 λίρες. Όταν τους δόθηκαν τα λύτρα, και δεν έλειπε ούτε μια λίρα, οι ληστές χοροπηδούσαν από την χαρά τους σαν πεινασμένα λιοντάρια γράφει ο Θεόφιλος Φραγκούλης.
43 Μέρες κράτησε η αιχμαλωσία τους. Όταν ήταν να φύγουν αποχαιρέτησαν τους ληστές. Πριν ξεκινήσουν να φύγουν, όταν αποχαιρετούσαν τους ληστές ο καπετάνιος έδωσε στον Θεόφιλο ένα πορτοφόλι με ένα 20δράχμο, που ο Θεόφιλος το κράτησε για ενθύμιο.
Ο Θεόφιλος Φραγκούλης αναφέρει για την αιχμαλωσία πως είχε καλά και κακά. Φαίνεται ο ίδιος να έπασχε από κάποια ασθένεια και του έκανε καλό το οξυγόνο , έμαθαν πως να προφυλάσσονται στο εξής και να γνωρίζουν τους εχθρούς τους. Ο Θεόφιλος πιστεύει, πως οι ληστές δεν ήρθαν τυχαία αλλά κάποιοι τους έστειλαν. Κακό έκανε στις γυναίκες, που τις κυρίευσε ο φόβος ενώ η μητέρα του ασθένησε για μεγάλο διάστημα.
Ο Θεόφιλος κλείνει την έκθεση του, γράφοντας πως το φαινόμενο της ληστείς δεν θα το συναντήσουμε μόνο στο Ζαγόρι αλλά σε όλη την Ήπειρο αν και ο βαλής Ηπείρου Χιβζί πασάς έχει φέρει κάποια τάξη.
Τώρα γιατί το τραγούδι ονομάζεται Μπουλονάσαινα και όχι Φραγκούλαινα ή Τσόγαινα έχει να κάνει με απλά πράγματα. Η Ουρανία Βολονάση διηγήθηκε και αυτή κάπου την ιστορία της μέχρι που η ιστορία έφτασε και στους μουσικούς και στιχουργούς της περιοχής, οι οποίο το έκαναν τραγούδι. Αν έχω ερευνήσει σωστά η Ουρανία Βολονάση (Μπουλονάσαινα) ήταν η νύφη του κοινοτικού γιατρού στο Σκαμνέλι, Κων. Βολονάση (παλιά αρχοντική οικογένεια) που απεβίωσε το 1915.
Όσον αφορά τους ληστές στο τραγούδι σε κάποιες διασκευές φαίνεται να είναι η συμμορία του Νταβέλη ενώ ο ίδιος ο αιχμάλωτος Φραγκούλης ονοματίζει τον Αποστολάκη. Δεν αποκλείεται όμως να ήταν και περισσότερες συμμορίες, καθότι οι ληστές σπάνια είχαν τέτοια δύναμη.
Το βιώματα του Θεόφιλου Φραγκούλη δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα “Φωνή της Ηπείρου” το 1896, 23 του Φλεβάρη.
