ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ 1901 ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ ΤΟ 1901/1902

Ο αμυντικός στρατώνας το 1897

Με παράπονο και θυμό είδαν οι Αρτινοί την ανακοίνωση  για το κλείσιμο του στρατοπέδου  το 2025. Αν μπούμε σε μηχανή χρόνου και επιστρέψουμε 124 χρόνια πίσω θα δούμε πως  το στρατόπεδο είχε κλείσει και πάλι. Και τότε οι ίδιοι προιβληματισμοί, όπως και τώρα. Η Εφημερίδα ΣKΡΙΠ μας ενημερώνει για την κατάσταση τότε. Το 1901/1902 η Άρτα περνούσε μια οικονομική κρίση . Το εμπόριο όπως  έγραφε η εφημερίδα είχε νεκρωθεί. Η γεωργία λόγω της μεγάλης ανομβρίας δεν είχε να προσφέρει παρά ελάχιστα.  Και άλλαο πολλά. Και πάνω σε όλα αυτά η κυβέρνηση Θεοτόκη (Απρίλιος 1899 – Νοέμβριος 1901) απέσυρε από την Άρτα το στρατό. Αρχικά μόνο το μισμό με πρόσχημα  κάποιες αλλαγές και κατόπιν το έκλεισε ολοκληρωτικά. Η κυβέρνη Θεοτόκη έπεσε τον Νοέμβριο του 1902 και ο Βασιλίάς διόρισε τον Ζαΐμη νέο Πρωθυπουργό. Ο τύπος της εποχής κατηγόρησε την κυβέρνηση Ζαΐμη, με την κατηγορίθα, πως ενώ γνώριζε πως η ύπαρξη στρατού για την πόλη ήταν ζωτικής σημασίας δεν έκανε τίποτα.  Κάποιος ανώνυμος αρθρογράφος που υπογράφει σαν «Αρτινός» γράφει: «Είναι πασίγνωστο πως η ύπαρξης στρατού στην Άρτα είναι χωτικής σημασίας για την πόλη. Όχι μόνο για το εμπόριο αλλά και για εθνικούς λόγους. Ο δε Κομουνδούρος έλεγε και το κράτησε ως το τέλος, πως η Άρτα έπρεπε να αποτελει στρατιωτικό κέντρο του κράτους. Και οι επόμενες κυβερνήσεις αυτό πίστευαν, ως που ήρθε η κυβέρνηση Θεοτόκη»....\

Ο αμυντικός στρατώνας αρχές 20ου αιώνα

Αλλά η αποτυχία της κυβέρνησης φάνηκε και σε άλλο βαθμό. Όχι μόνο απέσυρε το στρατό αλλά δεν έλαβε και κανένα άλλο μέτρο για να ανέβει το εμπόριο και η γεωργία.

Τότε ήταν σε συζήτηση και η δημιουργία σιδηροδρομικής γραμμής, καθότι η πόλη ήταν σχεδόν αποκομμένη. Πολλές φορές είχε υποβληθεί το αίτημα να ενωθεί η Άρτα σιδηροδρομικά με το Αγρίνιο. Και ενω έπτεφταν εκατομμύρια επιχορηγήσεων για άλλες σιδηροδρομικές γραμμές την Άρτα την άφηναν απέξω. Τόση αδιαφορία απο την κυβέρνηση ήταν προτοφανή.

Τέλος  ο υπογράφων «Αρτινός» κλείνει με την εξής πρόταση την οποία μεταφέρω 1:1 εδώ: «Ἐν μιᾷ λέξει ἀνομολογεῖ κανεὶς ὅτι ἐὰν πρὸς ἄλλον λαὸν τῆς Ἑλλάδος ἐπεδεικνύετο παρομοία ἀδιαφορία, ἡ στάσις θὰ ἦτο ἀναπόφευκτος. ᾿Αλλὰ διὰ τοὺς ἀτυχεῖς ᾿Αρτινοὺς ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ νομιμοφροσύνη φθάνουν μέχρις ἐλαττώματος.»

Ο αμυντικός στρατώνας σαν έδρα συντάγματος ευζώνων. Μάλον δεκαετία 30/40

 Νεώτερα περι της Καστροπολιτείας των Ρωγών. Πότε τελικά ερημώθηκε η πόλη των Ρωγών;

Κάστρο Ρωγών, Πίνακας Κώστα Μαλάμαου, 1970

Για το κάστρο των Ρωγών έχω γράψει κάποιες φορές, όπως έχω εκδόσει και το βιβλίο  «Από το Βουχέτιο στους Ρωγούς».....Δυστυχώς όταν έγραφα το βιβλίο των Ρωγών δεν είχα όλες τις πληροφορίες που έχω τώρα. Μέσα ααπό Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα του 1530, 1551, 1564, 1585 και 1640 διαπιστώνουμε πως  αυτή η καστροπολιτεία  άρχισε να ξεπέφτει μεταξύ 1564 και 1640.  Δηλαδή είχε την τύχη των Βομπλιανών. Έτσι λοιπόν σύμφωνα με τα κατάστιχα του 1530  και τον φόρο που πλήρωναν οι κάτοικοι πιστεύουμε πως η πολιτεία θα μετρούσε γύρω στις 800 ψυχές.  Εδώ μαρτυρείται και Οθωμανική δύναμη της τάξης των 25 στρατιωτών , ένασ φρούραρχος (ντιστάρης) και Ιμάμης, που μπορει να μην υπήρχε τζαμί αλλά σίγουρα μετζίτι (χώρος προσευχής). Ενδιαφέρον είναι πως ο Ιμάμης των Ρωγών είχε  πρόσοδα από το χωριό Πασχαλιάδα το αργότερα Ζερβό-Μπουλμέτ σημερα Γαλατάς Λάκκας. Επίσης την ίδια εποχή φαίνεται να λειτουργούν καμίνια που κατασκευάζουν κεραμικά, αλλά μελετώντας την τέχνη τους ίσως να ήταν  αρτινοί. Στα 1585  κάποιος ιερέας Παπα Χρήστος  λειτουργεί στο όμορο χωριό Τσαβουσάν/Τσαουσάν, σημερινό Άγιο Σπυρίδωνα Άρτας.  Στα 1551 φαίνεται ο πληθυσμός να μειώνεται.  Αλλα θα τους υπολογίσουμε γύρω στους 500 κατοίκους. Στα 1564  πρέπει κάποιοι να μετακόμισαν στην Άρτα όπου ίδρυσαν την συνοικία Ρωγών. Αργότερα αφομοιώθηκε με άλλη συνοικία γιατί εξαφανίζεται και από τα αρχεία της Άρτας. Στα 1585 φαίνεται ο πληθυσμός να μειώνεται γύρω στους 250-300 κατοίκους. Καταγράφεται η πόλη με έναν μαχαλά. Ο 17^ος αιώνας δίνει το τελικό χτύπημα. Παρότι η πόλη αρχίζει να εξαφανίζεται συνεχίζει να είναι ακόμη έδρα ενός τεράστιου Νιχαγιέ-Δήμου, ο οποίος συμπεριλαμβάνει τα σημερινά γεωγραφικά όρια του Δήμου Ζηρού. Στην τελευταία απογραφή αρχές 1640 η πόλη των Ρωγών σημειώνει ίδιο πληθυσμό όπως το Ιμάμ Τσαούς και η όμορη Πέτρα. Όταν στα 1670 θα περάσει ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγια Τσελεμπί θα συναντήσει μόνο μερικούς μελαμψούς αγρότες και κάτι καλόγηρους στην εκκλησία της Παναγίας. Τι ακριβώς απέγινε με τον κεντρικό ναό της πόλης , ο οποίος είχε το σκήνωμα του Αγίου Λουκά και την κάρα της Αγίας Άννας και  για τον οποίο κάνει λόγο ο Κυριάκος ο Αγκωνίτης δεν μας είναι γνωστό, ούτε υπάρχουν προς το παρόν κάποιες πληροφορίες. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι πως τον καιρό της παράδοσης της πόλης το σκήνωμα μεταφέρθηκε στο Σμεντέροβο της Σερβίας.  Ποιoi ήταν οι λόγοι που οι Ρώγιοι εγκατέλειψαν την πόλη τους και αυτό είναι άγνωστο. Σίγουρα δεν ισχύει αυτό που γράφει  ο Μελέτιος o Γεωγράφος και κατ επέκτασιν ο Αραβαντινός και ο Σεραφείμ Ξενόπουλος πως οι Οθωμανοί γκρέμισαν το κάστρο για να μην οχυρωθεί εκεί ο οίκος των Τόκκο και κινήσουν επανάσταση. Οι Οθωμανοί καθάρισαν με τον συγκεκριμένο οίκο στα 1479. Από την μία η απροθυμία των Οθωμανών να συντηρήσουν το κάστρο και ίσως η ληστεία και η πειρατεία ήταν ακόμη οι λόγοι, για τους οποίους οι κάτοικοι

Φωτογραφία από την διδακτορική μελέτη της Μυρτώ Βέϊκου με τίτλο "Οικιστικές θέσεις στην βυζαντινή Ηπειρο, 7ος -12ος αιώνας"

  Οι Ρωγοί στα χαρτιά συνέχισαν να υπάρχουν σαν Δήμος και σαν επισκοπή. Σαν Δήμο τον βρίσκουμε τυπικά ως τα χρόνια του Αλή πασά. Σαν επισκοπή κλείνει τον κύκλο της με τον Ιωσήφ που έπεσε στο Μεσολόγγι αν και από τον 20^ο αιώνα υπάρχει ως και σήμερα τιτουλάριος επίσκοπος Ρωγών.

 Η Συνοικία Αγία Σοφία του Κάστρου της Άρτας τον 16ο αιώνα

 (mahalle-i Ayo Sofiya Hisarı)

3D απεικόνιση της Άρτας από video της Εφ.Α. Άρτας "Η Βυζαντινή Άρτα"

Απο τους Μεσαιωνικούς χρόνους γνωρίζουμε τόσο από το χρονικό των Τόκκων του Giuseppe Schiro αλλά και απο τις μελέτες της Ευστρατίας συγκέλλου για την πολιρκία της Άρτας το 1416 και του Μιχάλη Κορδώση για την Μεσαιωνική Άρτα, πως υπήρχε κατοίκηση εντός του κάστρου της Άρτας. Ξέρουμε πως εκει είχαν και το παλάτι οι Αλβανοί και Ιταλοί Δεσπότες. Η πυρκαγιά στα μέσα του 14ου αιώνα κατέστρεψε το αρχικό παλάτι το οποίο προφανώς μεταφέρθηκε εκεί που σήμερα είναι το Θεατράκι. Ο Κορδώσης πιστεύει πως η κατοίκηση εντός του κάστρου στη μεταβατική περίοδο Χριστιανική-Οθωμανική η συνοικία ήταν μεγαλύτερη απ ότι την περιγράφει στα 1670 ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγια Τσελεμπί. Πάντως τον 15ο αιώνα και τον 16ο αιώνα στο κάστρο υπάρχει συνοικία αρτινών η οποία φέρνει το όνομα “Αγία Σοφία του Κάστρου”. Που το γνωρίζουμε αυτό; Πάλι τα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα μας έρχονται εδώ να μας βοηθήσουν. Μελετώντας οι Οθωμανολόγοι τρία από αυτά του 1551, του 1564 και του 1585 γνωρίζουμε τα ονόματα αυτών αλλά και κάποια επαγγέλματα που βγαίνουν μέσα από τα όνοματα. Τα ονόματα θα παρουσιαστούν σε ξεχωριστή μελέτη και ευχαριστώ εδώ τους δυο Οθωμανολόγους φίλους για την πολύτιμη βοήθεια τους. Με βάση το όνομα της συνοικίας/μαχαλά συμπεραίνουμε πως εντός του κάστρου υπήρχε η εκκλησία της Αγία Σοφίας. Στα 1551 θα βρούμε τον μαχαλά της Αγίας Σοφίας του Κάστρου με 22 φορολογούμενους χανέδες, το 1564 με 18 χανέδες και στα 1585 πάλι με 18 φορολογούμενους χανέδες. Συν κάποιους άγαμους. Ισως να υπήρχαν και κάποιοι αφορολόγητοι που δεν καταγράφονταν στους καταλόγους. Πως θα μπορούσε να ήταν η συνοικία; Αν πιστέψουμε τον Οθωμανό περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπί, ο οποίος έχει την τάση να τα παραγράφει και λίγο, πρόκειται για μια λαμπρή συνοικία πλακόστρωτη με λευκή πέτρα και μάρμαρα. Τα σπίτια είναι πέτρινα, δυόρωφα και έχουν κεραμοσκεπές. Γίνεται λόγος για μια όμορφη πλατεία με λουλούδια. Βέβαιο είναι πως τον 16ο αιώνα υπάρχουν ακόμη στρατώνες, αποθήκες, τζαμί, μετζίτι (χώρος προσευχής), και φυσικά το διοικητήριο και σεράι του Ντιστάρι (φρούραρχου). Και στα τρία αυτά αρχεία με βάση τα ονόματα και προσωνύμια και τα επαγγέλματα αυτών. Αλμπανης (πεταλωτής), Εκμετζής (φούρναρης), ιερεις (παπάς Κώστας, παπάς Γιάννης, παπάς Αντώνης) , παπουτσής, Μπαρμπέρης. Ο Βοεβόδας έμεινε εκτός φρουρίου. Μα είναι γνωστό, πως τα Οθωμανικά σεράγια χτίζονταν κοντά στην Παρηγορήτισσα στου λεγόμενου Μπαϊκούση (Κουκουβάγια). Βασικά βλέπουμε, πως όντως αν οι κάτοικοι με τα παραπάνω ονόματα εξασκούσαν αυτά τα επαγγέλματα, ήταν απαραίτητοι και στον οθωμανικό στρατό του φρουρίου.

Το κάστρο της Άρτας σε πίνακα του Βαγγέλη Μπόμπορη

Στα 1585 καταγράφεται για τελευταία φορά η συνοικία αυτή. Δεν είναι τυχαίο, πως 85 χρόνια αργότερα ο Εβλιγιά Τσελεμπί γράφει, πως μόνο ο Ντιστάρης κατοικεί στο κάστρο. Βέβαια παραβλέπει τους κοιτώνες των γενιτσάρων. 

Γιατί όμως στα 1585;

Το 1585 ξεσπά η επανάσταση των αρματολών Βόνιτσας και Ξηρομέρου Πούλοιυ, Μαλάμου και Δράκου. Οι επαναστάτες κατάλαβαν την Άρτα αλλά στην προσπάθεια τους να καταλάβουν και τα Γιάννινα ηττήθηκαν από τον πασά των Τρικάλων. Προφανώς όταν επέστρεψαν οι Οθωμανοί, όπως γίνονταν τότε, να εκτόπισαν τους τελευταίους χριστιανούς από το κάστρο. Έτσι με τον καιρό η συνοικία αυτή πέρασε στη λησμονιά. Μετά την απελευθέρωση, το τζαμί Μεχμέτ Σουλεϊμάν (Το Μεχμέτ αναφέρεται στον πορθητή και το Σουλεϊμάν είναι ο κτήτορας, γαμπρός ή σημαιοφόρος του Φαϊκ πασά), γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε μια εκκλησία με τρεις τρούλους, η οποία γκρεμίστηκε στη δεκαετία του 60 και στη θέση της χτίστηκε η υπάρχουσα.

Το κάστρο της Άρτας σε χαρακτικό του Jacob Enderlin, 1686

 Περί της χαμένης Αρτινής Καστροπολιτείας των Βομπλιανών

Απεικόνιση μεσαιωνικής Καστροπολιτείας

 Τι γνωρίζουμε

Η Καστροπολιτεία των Βομπλιανών (εκ του σλβ Βόμπλο=νερά ή ιαματιακά νερά) μας εμφανίζεται στις γραπτές πηγές για πρώτη φορά στο χρονικό των Τόκκων. Εδώ γίνεται η επιχείρηση εναντίον του Αλβανού μουσουλμάνου Δεσπότη της Άρτας Γιακούμπ Σπάτα, όπου συλλαμβάνεται από τους ανθρώπους του Καρόλου Τόκκου και θανατώνεται. Εδώ Ως τώρα θεωρούσαμε πως ήταν και η τελευταία πηγή. Δεν γνωρίζαμε καν τι απέγινε.

Υποθέσεις

Διάφορα μεγάλα ονόματα Ιστορικών έκαναν υποθέσεις που θα μπορούσαν να είναι αλλά έπεσαν έξω. Οι υποθέσεις έφταναν από τον σημερινό Γοργόμυλο Πρέβεζας ως το Καστρί Ριζοβουνίου. Και γω πίστευα αρχικά, διαβάζοντας κάποιες μελέτες, πως θα μπορούσε στρατιωτικά να είναι στον Γοργόμυλο. Μάλιστα σε κάποια μου μελέτη το είχα αναφέρει κιόλας.

Πρώτη προσωπική έρευνα

Αρχίζοντας πριν πολλά χρόνια να μελετώ τα τοπωνύμια μέσα από τα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα του 1520/1530 έπεσα στο τοπωνύμιο Viblana. Φως φανάρι πως είναι τα Βομπλιανά. Το μεταφρασμένο στην νέα Τουρκική γλώσσα το δίνει μόνο στον καζά της Άρτας. Μόνο, όταν μελετήσουμε το κατάστιχο φόρων που δεν έχει αποδοθεί στην νέα Τουρκική αλλά είναι αυθεντικό στην Οθωμανική θα δούμε πως βρίσκεται στον Δήμο Ρωγών. Όπως και το τοπωνύμιο Πουλιάνα, που είναι στο σημερινό Γοργόμυλο.

Διαβάζοντας την μελέτη της Ευστρατίας Συγκέλλου για την πολιορκία της Άρτας απο τους Τόκκο και την τοποθέτηση των Βομπλιανών κοντά στη σημερινή Γραμμενίτσα άρχισα να ψάχνω περισσότερο. Εδώ έρχεται και η τοποθέτηση της αρχαιολόγου Βιβής Καρατζένη, που τα θέλει κοντά στο Χανόπουλο ή τουλάχιστον στου βουνό επάνω. Η παρουσίαση της κυρίας Παπαδοπούλου για την εκκλησία που βρέθηκε κοντά στο Χανόπουλο και το μέγεθος αυτής αφήνουν πλέον να εννοηθεί πως είμαστε κοντά στις Θεωρίες Συγκέλλου και Καρατζένης. Άλλωστε και το χρονικό των Τόκκων μιλά για κάποιον λόφο (βουνί) και όχι βουνό. Επίσης σε συζητήσεις που είχα με τις κυρίες Παπαδοπούλου και ΣυγκέλλουΚαι υποθέτουμε πως είναι ο λόφος της Μαραθιάς, όπου βρέθηκαν και απομεινάρια τείχους. Παραπέρα δε κοντά στην Μαραθιά μεταξύ Γραμμενίτσας και Βλαχέρνας βρίσκουμε το τοπωνύμιο Βούλιανα και σήμερα. Βούλιανα ή Βουλιανά θέλω να πιστεύω πως είναι μια παραφθορά του «Βομπλιανά»

Tα Οθωμανικά φορολογικά  κατάστιχα και το λάθος του Johannes Koder

Τα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα απο το 1551 και μετά μας δίνουν και εδώ την λύση.

Τόσο στα 1551, 1564 , 1585 αλλά και 1613 μας δίνουν ακόμη την ύπαρξη των Βομπλιανών. Τα ίδια αρχεία μας δίνουν και την ύπαρξη του χωριού Μουλιανά στο Δήμο Ρωγών. Τα αρχεία αυτά (τα αυθεντικά Οθωμανικά) ακολουθούν συνήθως μια σειρά. Όταν λοιπόν έχουμε Ιστριβίνα(Καμπή Άρτας), μεγάλος και μικρός Καζνές (Αμμότοπος), Γουλιάδες/Γουλάδες (Γυμνότοπος), Μουλιανά/Μολιανά (Γοργόμυλος), Νανόι (Ανώγι) τότε πρόκειται σαφέστατα για το χωριό Γοργόμυλο, που είναι ακόμη και σήμερα γνωστό σαν Μουλιανά.

Άποψη μου είναι πως ο πρώτος ο Αυστριακός ιστορικός Johannes Koder κάνει το λάθος να ταυτήσει τα Βομπλιανά με το Όρραον και τα Μουλιανά/Μολιανά, που βασίζεται στο ουσιαστικό «Μπλιανίτες» , όπως αποκαλούνταν οι ντόπιοι παλιά αλλά αγνοώντας ότι στην Ήπειρο σε τοπικά ιδιώματα το Μ+ο=Μπ. Για παράδειγμα η λέξη Μουλάρι γίνεται Μπλάρι/Μπλάρ. Αλλά και το γράμμα «π» δέχεται πολλές φορές μπροστά ενα Μ. Δηλαδή το πηγάδι σε τοπικό ιδίωμα λέγεταο πηγάδ/πγάδ αλλά με την πρόσθεση του γράμματος «Μ» έχουμε σε τοπικό ιδίωμα το Μπγάδ. Επίσης στην περιοχή υπάρχει το τοπωνύμιο «πουλιάνα», το οποίο θα μπορούσε να γίνει και Μπλιάνα και το βλέπουμε αλλού όπως στην Μπολιάνα της Θεσπρωτίας ή στα Μπλιανά κοντά στα Κατσανοχώρια, Μπολιάνα Θεσσαλίας κτλ  και εκ του Μπλιάνα/Μπολιανα βγαίνει ο Μπλιανίτης.

 

Το κάστρο στο Γοργόμυλο

Σε λόφο στο Γοργόμυλο υπάρχουν ερείπια μεσαιωνικού πρφ κάστρου το οποίο οδήγησε κάποιος στο συμπέρασμα πως εδώ βρίσκονταν τα Βομπλιανά. Το κάστρο αυτό το έχω βρει σε χάρτη καταγεγραμένο σαν «Venezia Fortress – Βενετικό φρούριο». Αν και δεν έχει γίνει κάποια συστηματική ανασκαφή, το συγκεκριμένο κάστρο όμως φαίνεται να μην  έχει την δυνατότητα να φιλοξενήσει τόσους μαχαλάδες. Και έξω αν ήταν οι μαχαλάδες αυτοί  πάλι δεν υπάρχει η δυνατότητα , εκτός και αν ήταν στον κάμπο δηλαδή στο οροπέδιο. Αν βέβαια θα ήταν στο οροπέδιο ή δίπλα ίσως είχαμε κάποια άλλη καταγραφή ή θα αναφέρονταν κάπου ή θα μας ήταν κάτι γνωστό μέσα από όλα τα φορολογικά κατάστιχα της μεταβυζαντινής περιόδου.

Μετά το 1449

Φαίνεται πως και μετά την Οθωμανική κατάκτηση τα Βομπλιανά συνέχισαν να υπάρχουν σαν πόλη ως τις αρχές του 17ου αιώνα. Σε όλα αυτά τα φορολογικά κατάστιχα τα Βομπλιανά φέρονται όπως και η Άρτα με μαχαλάδες. Και μάλιστα έχουμε το σύστημα των Εκκλησιών. Δηλαδή ενορίες.

Έτσι λοιπόν έχουμε τις παρακάτω ενορίες ή μαχαλάδες

Άγιοι Απόστολοι

Άγιος Γεώργιος

Άγιος Μηνάς

Αγία Βαρβάρα

Άγιος Δημήτριος

Αγία Παρασκευή

Σύνολο χανέδων δηλαδή εστιών έχουμε γύρω στις 250-300. Σύμφωνα με τους δύο φίλους Οθωμανολόγους που μελετούν τα αρχεία αυτά θα υπολογίσουμε ισως ως και 1300 κατοίκους.

Βέβαια αν όλοι αυτοί οι μαχαλάδες ήταν στην Καστροπολιτεία επιφυλάσσομαι. Με βάση το χρονικό των Τόκκων δεν νομίζω να ήταν όλες εντός των Τειχών. Εδώ προφανώς συέβαινε το ίδιο με την Άρτα. Κάστρο και πόλη. Πότε ακριβώς και γιατί εξαφανίστηκε η πόλη δεν μας είναι γνωστό. Πιθανολογούμε όμως , πως από το τέλος του 16ου αιώνα άρχισαν να μεταφέρονται κάτοικοι προς την πόλη της Άρτας. Το ίδιο συνέβηκε και με την πολιτεία των Ρωγών.

Και αυτό το βλέπουμε ήδη από το 1564 και μετά. Στην πόλη υπάρχουν κάποιες συνοικίες που δεν υπήρχαν παλιότερα. Αναφέρομαι εδώ στην συνοικία των Ρωγών, στην συνοικία του Αγίου Μηνά, ενός Αγίου Γεωργίου, που δεν υπήρχαν 30 χρόνια πριν. Προφανώς οι κάτοικοι αυτοί μετέφεραν τα ονόματα των ενοριών απ όπου προέρχονταν.

Ο Χάρτης του Αntonio Salamanca

Σε χάρτη του ιταλού Αντόνιο Σαλαμάνκα στα 1538  μεταξύ Άρτας και Ρωγών πάνω σε λόφο απεικονίζεται κάστρο ή καστροπολιτεία. Βέβαια δεν έχουμε όνομα. Γνώριζε ο Σαλαμάνκα το τοπωνύμιο; Δεν το γνωρίζουμε. Προφανώς όμως θα γνώριζε πως υπάρχει οικισμός κάπου κοντά. Εκτός και αν το έβαλε τυχαία για να γεμίσει τον χάρτη. Αν και φαίνεται η σύπτωση να είναι μεγάλη.

Μέρος από τον χάρτη του Antonio Salamanca όπου βλέπουμε πάνω σε λόφο οικισμό

Το τέλος

Είναι λοιπόν βέβαιο, πως ως τα μισά του 17ου αιώνα η πόλη των Βομπλιανών χάθηκε. Ποιοι ήταν οι λόγοι μας είναι άγνωστο. Οι Οθωμανοί, όπως σε πολλά μέρη, δεν είχαν την διάθεση να συντηρούν φρουρές και να συντηρούν κάστρα. Τους βόλευαν μικροί αγροτικοί οικισμοί και οι πόλεις να είναι πιο συμπυκνωμένες. Πως μπορεί να εξαφανιστεί ένα κάστρο; Πολύ απλά. Όταν αυτό είναι ανερνεργό και είναι και κοντά σε μεγάλο αστικό κέντρο μπορεί άνετα το οικοδομικό υλικό να μεταφερθεί. Αντίθετα οι Ρωγοί, που ήταν μακριά έμειναν στο έλεος τους.

Το έζησαν αυτό και οι παππούδες μας με τα κτήρια στην Σαλαώρα ή το Φιδόκαστρο. Ακόμη και τα Αραπόσπιτα της Στρογγυλής.

Ελπίζω όταν αναλυθούν και τα ονόματα και οι φόροι να πάρουμε μια ακόμη παραπέρα εικόνα...Η έρευνα δεν σταματά.