ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ ΑΡΤΑΣ – 1912 – ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΗ ΣΥΜΠΛΟΚΗ

Η Φωτογραφία είναι στην Αετοράχη κατα την δια΄ρκεια του πολέμου για την Απελευθέρωση των Ιωαννίνων και μπάινει εδώ συμβολικά. Πηγή εικόνας: Μουσείο Μπενάκη

Η Φανερωμένη Άρτας βρίσκεται σε υψώμετρο 1060μ. Και προφανώς το υψηλότερο χωριό του νομού. Μέχρι πριν μερικές δεκαετίες ήταν δυσπρόσβατη. Τρια ήταν τα σημεια που μπορούσε να την φτάσει κανείς. Απο Γοργόμυλο μέσω Μακρύκαμπου, απο Σούμεσι (Σκούπα μερια) και απο Νισίστα μέσω ενος στενού μονοπατιού.

Παρ όλα αυτά, προφανώς λογω στρατηγικής θέσεως στις μέρες του πολέμου την κατέλαβε το 10οευζώνων Ενώ ο Οθωμανικός στρατός είχε 2 βδομάδες που είχε εγκαταλείψε την περιοχή στις 25.10.1912 ενα τάγμα Τούρκων επέστρεψε και προσπάθησε να διαλύσει τους Εύζωνες. Αυτοί όμως τους πήραν φαλάγγι και τους διέλυσαν. Όμως οι Έλληνες στατιώτες που ειχαν καταλάβει το Ανώγι, διασκορπίστηκαν εδω και κει σε σπηλιές και το ταγμα ήταν σαν διαλυμένο. Την ευκαιρία αυτή και την κακοκαιρία που επικρατούσε την εκμεταλλεύτηκαν οι Τούρκοι και μέσα στη βροχή συνέλαβαν αρκετους στρατιώτες ενω προωθήθηκαν και πάλι στη Φανερωμένη . Εν τω μεταξύ τρεις στρατιώτες που γλίτωσαν στο Ανώγι έφτασαν στην Φανερωμένη και ενημέρωσαν τον Λοχαγό Ανδρεάκο, που μόλις κατάλαβε, πως οι Τούρκοι θα του ριχτουν απο πάνω μάζεψε όσους μπόρεσε απο τους Ευζώνους, γύρω στους εκατό και τράβηξε για την Νησίστα όπου αναζητούσε τον 1ο λόχο και λόγω κακοκαιρίας δεν μπόρεσε να το βρεί. Προφανώς να πήρε το δρόμο για Σούμεσι. Τι απέγιναν οι εκει μένοντες και Ανώγι, όπως γράφει ο λοχαγός ευζώνων Ανδρεάκος προ την διοίκηση Άρτας , δεν γνώριζε.

Απο το Φάκελο πολέμου 280α, εκθεση του λοχαγού Ευζώνων Ανδρεάκου.

 ΑΓΝΩΣΤΕΣ  ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΗΡΟΒΟΥΝΙ         ΤΟ 1847

To κάστρο στα Πέντε Πηγάδια. Φωτογραφία του Απόστολου Βερτόδουλου 

Η πρώτη φάση της περιόδου του Τανζιμάτ (αναδιοργάνωση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας 1839-1876) με το διάταγμα του Gülhane ( Gülhane Hatt-ı Şerif‎‎, "ιερό διάταγμα του ροδώνα" στις 02.11.1839) μας είναι περισσότερο γνωστή σαν περίοδος πολιτικών μεταρρυθμίσεων και λιγότερο από πεδία μαχών. Πολιτικά εννοείται πως υπήρχε ισονομία μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων αλλά στην ουσία για τους Χριστιανούς δεν άλλαξαν πολλά. Καταργήθηκε μεν το χαράτσι με την παλιά έννοια αλλά επιβλήθηκε ο στρατιωτικός φόρος. Από τον νέο φόρο δεν απαλλάχθηκαν και οι Αλβανοί, που ως τότε υπηρετούσαν το Δοβλέτι σαν πλατσικολόγοι. Αυτό έφερε αναστάτωση.

Mέρος του διατάγματος του Gülhane ( Gülhane Hatt-ı Şerif‎‎, "ιερό διάταγμα του ροδώνα" στις 03.11.1839) στα γαλλικά. 

Αναδρομή στον καιρό μετά την επανάσταση της Παλιγγενεσίας

Όπως είναι γνωστό, η Ήπειρος έμεινε έξω από τα όρια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε ζητήσει να συμπεριληφθεί και η Ήπειρος στο υπό σύσταση ελληνικό κράτος και είχε στείλει μάλιστα επιστολή στην επιτροπή των ξένων δυνάμεων που αποφάσιζε την μοίρα του νέου Ελληνικού Κράτους. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά. Η Ήπειρος παρέμεινε υπο Οθωμανική κυριαρχία ως το 1912/1913 πλην της Άρτας και μιας μικρής περιοχής ανατολικά του Αράχθου που απελευθερώθηκε το 1881.

Τα πρώτα  σύνορα μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Ήπειρος και η Θεσσαλία παραμένουν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Κωλέττης και Γιουλέκας

Μπορεί η Ήπειρος να έμεινε έξω από τα όρια του πρώτου ελληνικού κράτους , όμως οι κάτοικοί της δεν έμειναν απαθείς. Τον Αύγουστο του 1844 γίνεται πρωθυπουργός της Ελλάδας ο Ηπειρώτης (από το Συρράκο Ιωαννίνων) Ιωάννης Κωλέττης, πρώην γιατρός του Μουχτάρ πασά στην αυλή του Αλή πασά, ο οποίος θεωρείται κα «πατέρας» της “Μεγάλης Ιδέας”, της ανάκτησης δηλαδή των αλύτρωτων ελληνικών περιοχών. Ο Κωλέττης ήταν γνωστός στους Αλβανούς από τον καιρό του Αλή πασά και όταν αυτοί αποφάσισαν να επαναστατήσουν έστειλαν επιστολή στον Όθωνα στις 15 Αυγούστου 1847, με την οποία ζητούσαν την ένωσή τους με το ελληνικό κράτος. Στην Αθήνα έφτασε από Κων/πολη ο Γκιώνης Λέκκας γνωστός ευρύτερα σαν Γιουλέκας ή Γκιουλέκας. Κατόπιν συναντήσεως με τον Κωλέττη για κοινό συντονισμό εναντίον των Οθωμανών έφυγε για Αλβανία, όπου κήρυξε την επανάσταση. Οι Ηπειρώτες που δεν το έβαλαν κάτω, και οι απληστία των Οθωμανών μεγάλωνε παρ όλες τις υποσχέσεις είτε με την συνδρομή των Αθηνών , είτε όχι άρχισαν να σχηματίζουν ομάδες να συνεχίσουν τον αγώνα.

O καπετάν Ζενέλ Γιολέκας. Άγαλμα στην γενέτειρα του στο Κούτσι της Χειμάρας

Οι Αλβανοί επαναστατούν

Το κίνημα του Γκιόνη Λέκκα ξεκίνησε από το Κουρβελέσι. Το Κουρβελέσι μας είναι γνωστό, πως μέρος των κατοίκων του είχε εξισλαμιστεί κατά την περίοδο μιας νηστείας, που ήρθαν σε ρήξη με τον Μητροπολίτη Δελβίνου. Ο ίδιος ο Γιουλέκας λέγεται πως είχε χιριστιανική καταγωγή και ονομάζονταν Λογγίνος Αλεξίου και κατάγονταν απο το Κούτσι της Χειμάρας. Με 200 Λιάπηδες κινήθηκε προς το Δέλβινο, την πρωτεύουσα της επαρχίας. Στη διαδρομή άλλοι 100 πολεμιστές ενώθηκαν με τους άνδρες του Γκιόνη Λέκκα. Στον μουσελίμη(διοικητή) του Δέλβινου είπε ότι έρχεται εν ονόματι των κατοίκων του Κουρβελεσίου για να «ζητήσει από τη διοίκησιν την παύσιν των διαφόρων φορολογιών ένεκεν της μεγίστης ενδείας, η οποία εμάστιζεν ήδη την χώραν εκείνην». Ο Μουσελίμης του είπε πως δεν μπορούσε να ικανοποιήσει τα αιτήματα του, παραιτήθηκε και έφυγε για τα Ιωάννινα. Οι Αλβανοί κατέλαβαν το Δέλβινο, το Αργυρόκαστρο και το Πωγώνι. Μάλιστα ανακοίνωσαν πως θέλουν να ελευθερώσουν και την Ήπειρο και να καταργήσουν την Οθωμανική φορολογία.

Αραμτωμένοι Αλβανοί

Ξηροβούνι

Οι δράσεις των Αλβανών δεν έμειναν απαρατήρητες από τους Χριστιανούς Έλληνες, που και αυτοί κάθονταν σε αναμμένα κάρβουνα. Πόσοι ξεσηκώθηκαν μας είναι άγνωστο Σίγουρα ήταν Λακκιώτες και Ξηροβουνιώτες, γιατί μόνο αυτοί γνώριζαν τον τόπο. Κατάλαβαν πως το κλειδί είναι τα Γιάννινα. Και αν έρθει στρατός θα πρέπει να περάσει το φρούριο Μπέσκουγιού δηλαδή τα Πέντε Πηγάδια. Αυτοί θα έπρεπε να να σταματήσουν κάθε κίνηση του Οθωμανικού στρατού. Έτσι και έγινε. Σε ξαφνική επίθεση που κάνανε κατέλαβαν τα Πέντε Πηγάδια και τα Δερβένια της περιοχής. Οι Οθωμανοί αποσύρθηκαν στα Γιάννινα. Αυτούς τους κυνήγησαν οι επαναστάτες, οι οποίοι πλησίασαν την πόλη. Έφτασαν ως τα Πεστά ή το Αυγό.

 Πέντε Πηγάδια. Φωτογραφία από το αρχείο του Βασίλη Χολέβα

Ιωάννια (Γιάννινα ή Γιανιγιά)

Διοικητής της πόλης είναι ο Χαβούζ πασάς. Ο Χαβούζ αρχικά δεν πήρε στα σοβαρά την εξέγερση των Αλβανών αλλά ούτε και των Ελλήνων στο Ξηροβούνι, τους οποίου ονόμασε ληστές. ¨ομως όταν έφτασε η είδηση πως οι Αλβανοί ξεκινούν από το Δολιανά, τα οποία είχαν καταλάβει οι Αλβανοί, να χτυπήσουν τα Ιωάννινα, η κατάληψη του Πωγωνίου και από το νότο οι Έλληνες επαναστάτες τον ανάγκασαν να λάβει μέτρα αι να ζητήσει στρατιωτικές ενισχύσεις. Στο μεταξύ στα Γιάννινα, μαθαίνοντας την προέλαση των Αλβανών του Γιουλέκα και τους Έλληνες προ των Πυλών της πόλης υπήρξε γενική αναστάτωση και πολλοί ήθελαν να εγκαταλείψουν την πόλη. Με το ζόρι τους κράτησε στην πόλη ο Χαβούζ πασάς και με την εντολή εν ανάγκη να την υπερασπιστούν και διέταξε την αστυνομία να προσέχει τους Αλβανούς της πόλης. Επ αυτού ο Αραβαντινόs έγραψε: «Κίνδυνον ήδη άφευκτον λεηλασίας και παντελούς καταστροφής διέτρεχεν η πόλις των Ιωαννίνων, καθότι μόλις χίλιοι στρατιώται εστάθμευον εις τους στρατώνας της, ων οι πλείστοι Αλβανοί όντες περιωρίζοντο εις τον στρατώνα, επιτηρούμενοι εκ των συστρατιωτών ίνα μη λιποτακτήσωσιν. Εν τοις διαφόροις ξενοδοχείοις της πόλεως πλήθος ήδη αέργων (αργόσχολων, τεμπέληδων) Αλβανών διέμενε, και τούτων η διαγωγή και ο σκοπός εδεικνύετο, ότι προσεδόκων την ευκαιρίαν ίνα κακουργήσωσι».

Χαβούζ πασάς. Βαλής Ιωαννίνων το 1847

Ο Στρατός της Ρουμελίας

Οι Οθωμανοί αποβίβασαν στρατό στον Αυλώνα με τον οποίο ενώθηκαν και Χριστιανοί της Χειμάρας και χτύπησαν το Κούτσι , την Πατρίδα του Γκιουλέκα. Ο Οθωμανικός στρατός χτυπύσε από παντού τους Αλβανούς με αποτέλεσμα ο Γκιουλέκας να αποτραβηχτεί στα μέρη της Αλβανίας ενώ πάρα πολλοί συντρόφοι του τον εγκατέλειψαν. Οι Έλληνες τραβήχτηκαν προς το Ξηροβούνι, και Λάκκα.

Τύποι Οθωμανών στρατιωτών κείνης της εποχής

Πέντε Πηγάδια (Μπεσκουγιού)

Οι Οθωμανοί αφού ανακατέλαβαν τα Πέντε Πηγάδια θεώρησαν σωστό να μεταφέρουν τα σιτηρά της περιοχής στο Κάστρο στα Πέντε Πηγάδια, με σκοπό να ανεφοδιάσουν τόσο τον στρατό όσο και την πόλη των Ιωαννίνων. Στα Πέντε Πηγάδια έμεινε μια μικρή φρουρά. Γιατί το έκαναν αυτό δεν κατάλαβε κανείς. Ήταν τόσο σίγουροι, πως δεν θα τους χτυπήσουν πάλι; Πίστευαν πως τρόμαξαν τους λεγόμενους ληστές; Μας είναι άγνωστο ! Οι Έλληνες, οι ληστές, όπως γράφουν τα Οθωμανικά αρχεία, παρακολουθούσαν τις κινήσεις του Οθωμανικού στρατού και με την πρώτη ευκαιρία, επιτέθηκαν στο Κάστρο στα Πέντε Πηγάδια. Κάποιοι Οθωμανοί στρατιώτες κατέφυγαν στα Ιωάννινα, όπου μετέφεραν την κατάληψη του Κάστρου. Οι Έλληνες αν και βρήκαν άφθονες προμήθειες, ειδικά σε σιτηρά, δεν μπόρεσαν ή δεν είχαν την δυνατότητα λόγω χρόνου να τα εκμεταλλευτούν. Παραπέρα δεν έχουμε πληροφορίες.

 Πέντε Πηγάδια. χαρακτικό από τον χάρτη του Χαλίλ Ιμπραή στα 1896. Από το φωτογραφικό αρχείο του Ιδρύματος Ακτία Νικόπολις

Η Αντεπίθεση στην Πουλιάνα (τοποθεσία στον σημερινό Γοργόμυλο)

Μαθαίνοντας οι Οθωμανοί στα Ιωάννινα την κατάληψη του Κάστρου από τους “ληστές” ανασυντάχτηκαν και ξεκίνησαν να καταλάβουν το Κάστρο στα Πέντε Πηγάδια, όπως και τον ανεφοδιασμό. Αργά αντιλήφθηκαν προφανώς τον ερχομό των Οθωμανών οι Έλληνες και εγκατέλειψαν το κάστρο. Στην οπισθοχώρηση στη θέση Πουλιάνα , μάλλον περικυκλώθηκαν από τους Οθωμανούς και σύμφωνα με τα Οθωμανικά αρχεία άλλοι σκοτώθηκαν και άλλοι δραπέτευσαν στα όμορα όρη. Γυρίζοντας στην πόλη των Ιωαννίνων, ο Χαβούζ πασάς στέλνει μύνημα στο Δοβλέτι, πως οι “ληστές” του Ξηροβουνίου, διαλύθηκαν από τον στρατό.

πολεμική αναμέτρηση Οθωμανών και Ελλήνων

Επίλογος

Δεν γνωρίζουμε πολλά για τα γεγονότα του 1847 στο Ξηροβούνι. Όμως, η κατάληψη του κάστρου και του ανεφοδιασμού δείχνουν, πως οι Έλληνες δεν ήταν απλά κατσαπλιάδες, που θα άρπαζαν και θα έφυγαν αλλά είχαν όντως άλλο σκοπό. Σίγουρα οι Έλληνες εδώ δεν δείχνουν να έχουν ένα οργανωμένο κίνημα αλλά ίσως τους πρόλαβαν τα γεγονότα. Ευτύχημα για την περιοχή ήταν, πως ο Χαβούζ πασάς τους θεώρησε “ληστές” και έτσι δεν χρειάστηκε να δεχτούνε τα χωριά αντίποινα, όπως θα γίνει 7 χρόνια αργότερα στην επανάσταση του 1854.

 Πηγές:

1. ΑΘΑΝ. ΔΕΜΟΣ, «Η Επανάσταση του Γκιωλέκα και οι συνέπειές της στο Πωγώνι (1847)», «Πωγωνιακά Χρονικά», Τόμος 2, Ιωάννινα 1996.

2. Παναγιώτης Αραβαντινός, «ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ», Α’ έκδοση 1856, Επανέκδοση από τις εκδόσεις ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ (2004)

3. Δρ. Ιωάννης Σ. Παπαφλωράτος, «Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ», ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΑΣΓΟΣ 2018.

4. Iorga, Nicolae”, TA, XX, 175-176 , Geschichte des Osmanischen Reiches

5. Winnifrith, Tom (2002). Badlands, Borderlands: A History of Northern Epirus/Southern Albania

6. Mustafa DURDU:OSMANLI ARŞİV BELGELERİNE GÖRE ARNAVUTLUK'TA 1847 TOSKALIK İSYANI VE OSMANLI DEVLETİ'NİN MÜDAHALESİ

7. Φάκελοι Οθωμανικών αρχείων

• BOA. A.} MKT. MHM. 2 / 57 – 5

• BOA. A.} MKT. MHM. 2 / 69 – 1

• BOA. A.} AMD. 2 / 40- 1

 06 Οκτωβρίου 1912. Η μέρα που άρχισε η απελευθέρωση της Ηπείρου

Το χρονικό της κήρυξις του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου στην Άρτα απο ιδιόχειρες σημειώσεις π. Σταύρου Παπαχρήστου, Οικονόμου και Εφημερίου Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου Άρτης

Ο Eφημέριος Αγίου Δημητρίου Άρτης Σταύρος Παπαχρήστου Οικονόμου

Το Μεσονύκτιον της 17ης προς την 18ην Σεπτεμβρίου εκυρίχθη Γενική Επιστράτευσις, η δύναμις του Ελληνικού Στατού ήτον εν Άρτη τρία τάγματα ευζώνων 3ον, 7ον, 10ν και ένα τάγμα εθνοφρουράς.μΚατόπιν της υπ’ αριθμόν 114 και από 30ης Σ/μβρίου διαταγής της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος διετάχθημεν όσοι ιερείς θέλουν να ακολουθήσουν τον Ελληνικόν Στρατόν, εδήλωσαν εν όλω εξ μετ’ αυτόν είμον και εγώ, αλλά κατόπιν συνενοήσεως του Αρχιερέως μετά του Στρατηγού Σαπουντζάκη δεν μετέβημεν να ακολουθήσομεν τον Ελληνικόν Στρατόν διότι ήχον έλθη Ιεροκήρυκες 1) Πολύκαρπος Συνοδινός, 2) Ιερόθεος Παρασκευόπουλος και μετά παρέλευσιν από της κυρίξεως του πολέμου ενός μηνός ήλθον δύο Αρχιμανδρίτες εκ του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, Νικόλαος και Πολύευκτος και έτερος Αθανάσιος και ο Ιεροκήριξ Αττικής Παντελεήμων Φωστίνης.

Καθ’ εκάστην ημέραν επήγεναι ο Σεβασμιώτατος Επίσκοπος Άρτης και εκήρυττε, εις τον Στρατόν ίνα τους ενθαρίνει, ακόλουθος του Αρχιερέως είμεν εγώ. Αφορμή στάθηκε η πολιτική των Νεοτούρκων για τον εκτουρκισμό των εθνοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η αντίδραση των προαναφερθέντων βαλκανικών κρατών, που συνέπηξαν συμμαχία με σειρά συμφωνιών, με στόχο τον διαμοιρασμό των εδαφών της στον ευρωπαϊκό χώρο.

Η Ελλάδα εισήλθε στον πόλεμο στις 5 Οκτωβρίου 1912, με επιθετικές ενέργειες προς τη Μακεδονία και την Ήπειρο.

"Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος εδώ στήν Αρτα ήρχισε την 6ην Οκτωβρίου 1912 ημέραν Σάββατον ώρα 2 παρά ¼ μ.μ."

Την αυτήν ημέραν και ώραν όμιλει ο Αρχιερεύς εις την πλατείαν του ορολογίου εις τον Ελληνικόν Στρατόν και κατά Θείαν σύμπτωσιν ενώ ευλόγει την σημαίαν του 7ου τάγματος ευζώνων, το οποίον ήχεν έδραν εις την οικίαν του Θωμά Θάνου, κρότος ηκούσθη εκ του περιβολείου του Αμυντικού Στρατώνος οβίς έπεσεν εις το Ιμαρέτ.

Την αυτήν στιγμήν ο Αντισυνταγματάρχης Ιωάννου διήρχετο μετά Στρατού την γέφυραν του Αράχθου και κατέλαβε το Ιμαρέτ, και το 3ον τάγμα ευζώνων κατέλαβε την νύκτα την Κιάφαν, εκεί έγινε πόλεμος και εφονεύθησαν πολλοί, μεταξύ αυτών ο Λοχαγός Ροδό(υ)πουλος και τρεις άλλοι ενταφιάσθησαν εις τον Αγ. Αθανάσιον Γριμπόβου. Απεβίωσε εκ τραυμάτων ο Ανθιπαστιστής Δημήτριος Θεοδοσίου εκηδεύθη ενταύθα έγινε μεγαλοπρεπέστατη κηδεία.

Ο ενθουσιασμός του Ελλ. Στρατού και ότι θα νικήσει τους Τούρκους ήταν απερίγραπτος.

Εγώ από 6ην Οκτωβρίου 1912 ____ νον και _________________ τα Νοσοκομεία, χειρουργία και καταυλισμούς εντός της πόλεως μέχρι πέρατος του πολέμου.

Εν Άρτη τη 20 Οκτωβρίου 1919

Ο Eφημέριος Αγίου Δημητρίου Άρτης

Σταύρος Παπαχρήστου Οικονόμος»

Πηγή: Δεσποτάτο

 Το Ιόνιο φλέγεται – Επαναστάσεις εναντίον των “προστάτων” Άγγλων και των ντόπιων αγγλόφιλων αρχόντων.

Το μνημεία στην Μπόζα που θυμίζει τον ξεσηκωμό

Η ένοπλη εξέγερση των χωρικών της Λευκάδας το 1819 ενάντια στην Αγγλοκρατία

Μπορεί στη στεριά να είχαμε ξεσηκωμούς και επανάσταση εναντίον των Τούρκων, όμως στα Εφτάνησα ο κόσμος ξεσηκώνονταν εναντίον μιας άλλης κραταιάς δύναμης. Της Αγγλίας !

Από τον ύστερο και όψιμο Μεσαίωνα ως την ένωση της με την Ελλάδα το 1864 η Λευκάδα άλλαζε συνεχώς τους δυνάστες της. Βενετοί, Ναπολιτάνοι, Τούρκοι, Βενετοι, Γάλλοι της επανάστασης, Γάλλοι Βασιλικοί και μετά οι Άγγλοι σαν “προστάτες”. Η ντόπια αριστοκρατία τα έβρισκε πάντα τους ξένους ενώ την βαριά φορολογία την σήκωναν οι χωρικοί.

Στα 1815 Τα Ιόνια Νησιά πέρασαν οριστικά υπό την “προστασία” της Αγγλίας. Στα 1819 αρμοστής των Ιονίων Νήσων είναι ο γνωστός ανθέλληνας Μαίτλαντ, αυτός ο οποίος την ίδια χρονιά πούλησε την Πάργα στον Αλή πασά.

Η Διώρυγα και η Φορολογία

Στην Λευκάδα αποφασίστηκε να γίνει ένα έργο. Το άνοιγμα της διώρυγας μεταξύ Παλιοχαλιάς και του Κάστρου της Αγίας Μαύρας. Ήταν ένα έργο που είχε σχεδιαστεί ήδη το 1806 από την Ιόνιο Πολιτεία. Τον Ιούνιο του 1819 η διοίκηση απεφάσισε να βάλει συμπληρωματικούς φόρους. Κάθε χρόνο θα έπρεπε να συνεισφέρει η Λευκάδα επιπλέον 4000 τάλαρα. Ποσό τεράστιο για την εποχή. Μια πενταμελής επιτροπή που θα αποτελούνταν από τον Άγγλο τοποτηρητή Αντισυνταγματάρχη Στόβιν τον έπαρχο Καββαδά και τρεις προύχοντες θα έπρεπε να εισπράξουν από τα προϊόντα των χωρικών 1000 τάλαρα και 3000 τάλαρα θα τα πλήρωναν έμποροι και ευκατάστατοι πολίτες της Λευκάδας.

Το ποσό καθορίστηκε να εισπράττεται σε τέσσερα τρίμηνα και το οποίο θα έφευγε στην διοίκηση στην Κέρκυρα συνοδευόμενο με ραπόρτο για την πρόοδο του έργου. Σαν εργάτες αποφασίστηκε να είναι άποροι κάτοικοι του νησιού και Παργινοί Πρόσφυγες

Τοπογραφικό σχέδιο της Διώρυγας της Λευκάδας και των γύρω περιοχών του μηχανικού Luigi Erizzo

Οι πρώτες αντιδράσεις

Οι Ντόπιοι και μάλιστα αντιπολιτευόμενοι άρχοντες δεν αμφισβήτησαν ποτέ την χρησιμότητα του έργου αλλά θεώρησαν την φορολογία άδικη και ήταν της γνώμης, πως το έργο έπρεπε να χρηματοδοτηθεί από την κεντρική διοίκηση μιας και αυτό ήταν έργο για την ναυτιλία και το εμπόριο. Πάνω σε αυτό η Αγγλική διοίκηση τους θεώρησε ύποπτους, πως θα υποκινούσαν τα χωριά σε ξεσηκωμό και άρχισε να τους παρακολουθεί.

Το καζάνι βράζει

Τον Σεπτέμβρη του 1819 ο έπαρχος Λευκάδας Καββαδάς έστειλε τον Δημογέροντα Νικόλαο Γεωργίου Σταύρου συνοδευόμενο με μια προσωπική φρουρά στα χωριά για την είσπραξη των φόρων. Ο Σταύρου εγκαταστάθηκε στη μονή της Επισκοπής στο Σπανοχώρι, όπου βρίσκονταν ο πρωθιερέας (οφίκιο αντίστοιχο του πρωτοπρεσβύτερου) Λευκάδας Αποστόλης Λάζαρης. Εδώ ο Σταύρου κάλεσε τους επόπτες των χωριών Σπανοχώρι και Ασπρογερακάτα προκειμένου να ενημερωθεί  για την πληρωμή των φόρων. Οι επόπτες του αναγγείλανε, πως οι χωρικοί δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν τους φόρους και θα πρέπει να υπήρξε έντονη συζήτηση. Κατά την διάρκεια της συζήτησης έφτασαν και οι εξαγριωμένοι χωρικοί των χωριών. Η σωματοφυλακή του δημογέροντα Σταύρου τράβηξε αμέσως τα ξίφη για να προστατέψουν τον Δημογέροντα άλλα οι χωρικοί απείλησαν πως θα τους σκοτώσουν όλους αν επιχειρούσαν να εισπράξουν φόρους. Παραπέρα δε τους είπαν πως δεν αναγνωρίζουν ούτε την τοπική διοίκηση αλλά ούτε και τον έπαρχο.

Μπροστά στον κίνδυνο ο Δημογέροντας έστειλε ανθρώπους να ζητήσουν βοήθεια από τον έπαρχο. Αυτός έστειλε ένα σώμα χωροφυλακής με επικεφαλής κάποιον Μαρίνο. Την νύχτα της 15ης/16ης Σεπτεμβρίου ο Δημογέροντας, ο Μαρίνος, Ο Πρωθιερέας και οι φρουρές κλείστηκαν στη μονή της Επισκοπής ενώ πυροβολισμοί και το χτύπημα καμπανών ακούγονταν απ όλα τα χωριά των Σφακιωτών.

Προς τον ξεσηκωμό

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 16ης Σεπτεμβρίου κάπου 300 χωρικοί μαζεύτηκαν οπλισμένοι με πιστόλια και τουφέκια στο Σπανοχώρι. Ο Μαρίνος και ο πρωθιερέας πήγαν να ησυχάσουν το πλήθος και να τους πουν να διαλυθούν αλλά αυτοί αρνήθηκαν. Μια δεύτερη προσπάθεια πάλι από τον πρωθιερέα Λάζαρη απέτυχε και οι χωρικοί όρμησαν στη μονή και ζήτησαν να φύγουν από την μονή άπαντες οι “επισκέπτες” και να επιστρέψουν στην πόλη.

Έτσι και έγινε. Το ίδιο απόγευμα έφτασε ο Άγγλος τοποτηρητής αντισυνταγματάρχης Στόβιν και ζήτησε από τους χωρικούς να διαλυθούν ενώ τους είπε, πως η διοίκηση θα δώσει δικαιοσύνη για όλα τα κοινωνικά στρώματα. Οι εξεγερμένοι χωρικοί αρνήθηκαν να διαλυθούν και πρόβαλαν ως επιχείρημα, πως πληρώνουν πάρα πολλούς τακτικούς φόρους και τώρα και επιπλέον φόρους δεν αντέχουν. Φυσικά οι χωρικοί δεν διαλύθηκαν αλλά ενισχύθηκαν από άλλες ομάδες χωρικών που έφτασαν εκεί. Κατόπιν συνεννοήσεων με τον Στόβενς αποφασίστηκε οι χωρικοί να στείλουν δύο αντιπροσώπους στην Κέρκυρα. Οι χωρικοί εμπιστεύτηκαν δυο αντιπολιτευόμενους αριστοκράτες. Τον Κόντε Ντ΄ Όριο και τον Θωμά Βαφέα. Κατόπιν συζητήσεων οι χωρικοί υποσχέθηκαν να διαλυθούν.

Ο Άγγλος τοποτηρητής Φρέντερικ Στόβιν. Εδώ με το βαθμό του Στρατηγού

Ο Φόβος της Δημογεροντίας και των Αγγλόφιλων αρχόντων

O ξεσηκωμός των χωρικών προβλημάτισε την Δημογεροντία και τους αγγλόφιλους άρχοντες, που ναι μεν έβλεπαν τις λαϊκές τάξεις σαν κατώτερες αλλά δεν τους είχαν και εμπιστοσύνη. Έτσι λοιπόν κατ αυτούς μόνο οι Άγγλοι ήταν αυτοί, που θα εγγυόντουσαν την ασφάλεια. Γιαυτό το λόγο απευθύνθηκαν στον τοποτηρητή αντισυνταγματάρχη Φρέντερικ Στόβιν. Ο Στόβιν οχύρωσε την πόλη από πιθανή επίθεση των χωρικών ενώ η Δημογεροντία όπλισε 200 άτομα για την άμυνα της πόλης. Οι ίδιοι δεν δέχτηκαν να συμμετέχουν φοβούμενοι αντίποινα των χωρικών. Αποφάσισαν όμως να οπλιστούν για να αμυνθούν αν τα σπίτια τους δεχτούν επίθεση ή απειλή. Η κλασική στάση των δοσίλογων. Εν τω μεταξύ οι χωρικοί περίμεναν απάντηση από την Κέρκυρα και ο Άγγλος τοποτηρητής περίμενε στρατιωτική βοήθεια από την Κέρκυρα.

Η επίθεση στην Πόλη

Στις 21 Σεπτεμβρίου οι ξεσηκωμένοι χωρικοί που είχαν συγκεντρωθεί στην θέση «Καθάρια Ράχη» βλέπουν να φτάνουν από την Κέρκυρα δύο φρεγάτες και άλλα πλοία, όπως γράφει ο Σκλαβενίτης, με στρατιωτικές ενισχύσεις. Στον πανικό που επικρετεί οι χωρικοί κάνουν επίθεση στην πόλη και διαλύουν την φρουρά του Στόβιν. Στην πόλη σύμφωνα με τις πηγές της εποχής δεν έκαναν καταστροφές, μόνο έκαψαν το κατάστημα του Δημογέροντα Σταύρου. Οι στρατιώτες αποβιβάστηκαν στο Κάστρο και άρχισαν να βαδίζουν προς την πόλη. Οι χωρικοί βλέποντας τους στρατιώτες να έρχονται προς την πόλη αποτραβήχτηκαν στα όμορα ύψη και έλαβαν θέσεις άμυνας.

Λευκαδίτης χωρικός με την αρματωσιά του. Εικόνα απο τα Λευκαδίτηκα Νέα

Τα γεγονότα αναλυτικά όπως τα παρουσιάζει ο Δημήτρης Σπ. Τσέρης στο AROMA LEFKADAS

21 Σεπτεμβρίου-μεσημέρι

• Ο Τοποτηρητής κηρύσσει το στρατιωτικό νόμο. Παρά τις απειλές του οι χωρικοί δεν διαλύονται. Ο Στόβιν επιτίθεται εναντίον τους με τρία τμήματα. Ένα ξεκινά από το Καλλιγόνι, ένα από το Φρύνι και ένα κατευθύνεται εναντίον τους από το δημόσιο δρόμο των Σφακιωτών

• 22 Σεπτ. 1819 (π.η.): Στη θέση «Μπόζα» έγινε η μεγάλη σύγκρουση. Οι Άγγλοι υπέστησαν μεγάλες απώλειες αλλά η άμυνα των χωρικών δεν είχε ανάλογη συνέχεια.

• Πιεζόμενοι από τους Άγγλους οι χωρικοί υποχώρησαν στη θέση «Άσπρα Χαλίκια» του Κόντρου, ανάμεσα σε Σφακιώτες και Εξάνθεια, στην ίδια περιοχή στην οποία τοποθετεί ο Βαλαωρίτης το καταφύγιο του ζευγολάτη Φωτεινού στο ομώνυμο ποίημά του.

Εδώ πρέπει να πούμε πως οι Χωρικοί αναγκάστηκαν λόγω έλλειψης πολεμοφοδίων να υποχωρήσουν, όπως σημειώνει ο Σκλαβενίτης. Οι “πολιτισμένοι προστάτες” Άγγλοι μπήκαν στα χωριά των Σφακιωτών, έχυσαν τα λάδια, τα κρασιά και έκαψαν τα σπίτια.

• 22 Σεπτ. 1819 (π.η.): Ο αναπληρωτής του Αρμοστή στρατηγός Άνταμ με προκήρυξή του αναγγέλλει την κατάπνιξη της εξέγερσης, τη σύλληψη των πρωταιτίων και την «αποκατάσταση της τάξης». Την 1.10.1819 (π.η.) φθάνει στη Λευκάδα.

Να σημειώσω εδώ, πως στην Λευκάδα έφτασε και αντιπρόσωπος του αρμοστή Μαίτλαντ που βρίσκονταν στην Μάλτα, ο αντισυνταγματάρχης Άνταμ, ο οποίος ήταν πιο σκληρός από τον Στόβιν.

Ο Άγγλος στρατηγός  Φρέντερικ Άνταμ

• 6 Οκτ. 1819 (π.η.): Ο Άνταμ επικηρύσσει τους πρωταιτίους της εξέγερσης και ορίζει φοβερές ποινές σε όσους τους βοηθούν να κρύβονται. Σε όλους τους άλλους έδινε συγχώρεση εκτός από εκείνους, που θα αποδεικνυόταν ότι ήταν υποκινητές της στάσης.

7 Οκτ. 1819 (π.η.): Οι αρχές καλούν τους κατοίκους της πόλης να παραδώσουν τα όπλα και τα πυροµαχικά, που βρίσκονταν στα χέρια τους.

10 Οκτωβρίου 1819 (π.η.): Ο Άνταµ συστήνει δικαστήριο από δύο Άγγλους και δύο Λευκαδίτες άρχοντες, με Εισαγγελέα τον Ιωάννης Ζαµπέλιο, για το διακανονισμό των περιουσιών που δημεύονταν.

Σύμφωνα με την έρευνα της Χριστίνας Παπακώστα οι περιουσίες που δεσμεύτηκαν είναι των : παπά Θεόκλητο Στραβοσκιάδη από την Απόλπαινα, Ιωάννη Κατωπόδη ονομαζόμενου Μπέλλα από την Απόλπαινα, Νικολάου Φωτεινού του Στάθη από την Κατούνα, Ιωάννη Σκιαδά ποτέ Δράκου από τους Καρυώτες, Σπύρου Ασπρογέρακα του ποτέ Γεωργίου από τους Σφακιώτες, Μηνά και Θωμά Χαλικιά από τους Σφακιώτες, παπά Παναγιώτη Ρεκατσίνα επονομαζομένου Δραγανιώτη από τους Σφακιώτες, Φίλιππου Ζαβερδινού από τους Σφακιώτες, Ιωάννη Ασπρογέρακα, Κωνσταντίνου Ασπρογέρακα του Νικολάου, Φίλιππου Κολυβά από τον Αλέξανδρο, Νικολάου Σταύρακα ονομαζομένου Βελέντζα από την Καρυά, Αποστόλη Σταύρακα ονομαζόμενου Πανάδα από την Καρυά, του Βασίλειου Πάλμου και του γιου του Χρήστου από τον Πόρο, των Νικολάκη και Ιωάννη Πολίτη του Αποστόλου από την Κοντάρενα, του Ανδρέα Σκληρού από το Μαραντοχώρι και του Σπύρου Φλογαΐτη από το ίδιο χωριό. Οι περισσότεροι από τους αναφερόμενους είχαν διαφύγει στη Στερεά Ελλάδα και αργότερα τους βρίσκουμε να πολεμούν αλλά και να χάνουν τη ζωή τους στην επανάσταση του 1821

Κατάλογος με την δέσμευση  κινητών και ακινήτων περιουσιών των επαναστατών

• 14 Οκτωβρίου 1819 (π.η.): Ο Άνταµ αναγγέλλει τη σύλληψη, την καταδίκη και τον απαγχονισµό τεσσάρων πρωταιτίων: Του Σπύρου Ασπρογέρακα (από Σφακιώτες), του παπά-Θεόκλητου Στραβοσκιάδη (από Απόπλαινα), του παπα-Φίλιππου Κολυβά (από Αλέξανδρο) και του Βασίλειου παπα-Στάθη Πάλµου (από Πόρο). Για να είναι ο παραδειγµατισµός συνεχής και φριχτός, πίσσωσαν τα σώµατά τους και τα κρέµασαν στα περάσµατα της πόλης μέσα σε σιδερένιες κλούβες.

Η κλασική αγγλική ποινή. Η κρεμάλα. Όπως την γνωρίζουμε και από την Κύπρο. Εδώ οι πρωταίτιοι  Λευκαδίτες στην αγχώνη

• Οι περισσότεροι από τους πρωτεργάτες της στάσης, για να γλιτώσουν, πέρασαν στην Ακαρνανία και αρκετοί πήραν μέρος στην Επανάσταση του 1821. Οι αρχηγοί ήταν ο Αποστόλης Σταύρακας-Πανάδας και ο Νικολέτος Σταύρακας-Βελέντζας από Καρυά και οι Φίλιππος Ζαβερδινός και Σπύρος Ασπρογέρακας από τους Σφακιώτες.

Σχέδιο. Οι απαγχωνισμένοι επικαλύφθηκαν με πίσσα, τοποθετήθηκαν σε κλουβιά και στήθηκαν δημόσια για παραδειγματισμό

Η Χριστίνα Παπακώστα επισημαίνει πως στον ξεσηκωμό δεν έλαβαν μόνο άντρες μέρος αλλά και γυναίκες, που πολέμησαν με πέτρες.

Πηγές Κειμένου:

1)Τραντάφυλλος Σκλαβενίτης: Η ένοπλη εξέγερση των χωρικών της Λευκάδας το 1819

2)Χριστίνα Παπακώστα: Λευκάδα 1819, ξαναγράφοντας την ιστορία, δημοσιέυση AROMA LEFADAS, 2019

Κωνσταντίνου Μαχαιρά: «Λευκάς καί Λευκάδιοι επί Aγγλικής προστασίας (1810-1864)», Αθήνα 1940.

3) Κωνσταντίνου Μαχαιρά: «Το εν Λευκάδι φρούριον τής Αγίας Μαύρας», Αθήνα 1956.

4) Κωνσταντίνου Μαχαιρά: «Η Λευκάς 1700-1864», Αθήνα 1956.

5) Γρηγ. Μοσχοπούλου: «Ο αγώνας τού Επτανησιακού λαού στήν περίοδο τής Αγγλοκρατίας», Αθήνα 1964.

6) Ιστορία τού Ελληνικού Έθνους, «Εκδοτικής Αθηνών»

7) Χρύσας Μαλτέζου: «Επτάνησα», Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τόμος Ι – Ι – Α΄.

8) Κ. Καιροφύλα: «Η Επτάνησος υπό τούς Βενετούς», Αθήναι 1942.

9) Ελένης Κούκκου: «Ιστορία των Επτανήσων από του 1722 μέχρι τήν Αγγλοκρατία», Αθήνα 1985.

10)Πάνου Ροντογιάννη: «Ιστορία τής νήσου Λεοκάδος», τόμος Β΄, Αθήνα 1982.

11)Θοδωρής Γεωργάκης «Το Ρεμπελιό των Αγιομαυριτών Χωρικών στα 1819»

 ΤΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΤΑΓΜΑ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΕΤΑ

 

O Γερμανός φιλέλληνας Κάρλ Φριντριχ Νόρμαν, επικεφαλής του τάγματος Φιλελλήνων στην μάχη του Πέτα

Έχουν καταγραφεί 5410 Φιλέλληνες που έλαβαν μέρος στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας.. Σε αυτό τον αριθμό πιστεύω πως ου Γερμανοί Barth & Kehring-Korb καταγράφουν και τους Βαυαρούς του Όθωνα και το βλέπουμε και στον μεγάλο αιθμό Βαυαρών που παρουσιάζει. Αυτό έχει να κάνει γιατί οι στρατιώτες αυτοί που ακολουθησαν τον Οθωνα ήταν εθελοντές. Το μεγάλο μέρος αυτών που έμειναν πιστοί στις ιδέες τους έλαβαν μέρος σε αρκετές μάχες και άλλοι σκοτώθηκαν στα πεδία των μαχών. Ένα μικρότερο μέρος απογοητευμένο επέστρεψε στις χώρες τους , όπου ένα μέρος άρχισε να κατηγορεί τον αγώνα και να προσπαθεί να αποτρέψει άλλους να πάν στην Ελλάδα, Βρέθηκαν και πρόθυμοι εκδότες να τυπώνουν, πολλές φορές και ψέματα, προκειμένου να σπάσουν το φιλελληνικό κίνημα. Όμως ο φιλελληνισμός στη Γερμανία και στη Γαλλία αλλά και στην Πολωνία φαίνεται να είχε ριζώσει καλά. Οι έρανοι και άλλες βοήθειες δεν σταματούσαν. Θυμάμαι μια διάλεξη του συχωρεμένου και αείμνηστου καθηγητή Ιωάννη Αντωνόπουλο , ο οποίος είχε μελετήσει στη Γαλλία και στη Γερμανία τα αρχεία περί φιλελληνισμού, να περιγράφει τους Εράνους, που γίνονταν στους μπάλους και με τι χαρά δίνονταν οι ενισχύσεις. Αυτά τα κομιτάτα δεν άφηναν σε χλωρό κλαρί τους πρώην Φιλέλληνες που επέστρεφαν και διέδιδαν αρνητικά σχόλια για τον Αγώνα και τους Ελληνες. Μάλιστα στην πόλη Bayreuth, στην οποία μεγάλωσα, ο τύπος κυνήγησε κάποιον, που αναγκάστηκε να αλλάξει όνομα και πόλη. Δεν ξέρω γιατί αλλά νομίζω, πως στην Ελλάδα υπάρχει η άποψη, πως οι περισσότεροι Φιλέλληνες ήταν Γάλλοι. Μέγα λάθος. Οι περισσότεροι Φιλέλληνες ήταν Γερμανοί εκ των οποίων οι περισσότεροι πάλι από την Βαυαρία. Συγκεκριμένα 3451 Βαυαροί (κατα την απόψη μου, όπως προανέφερα συμπεριλαμβλανει και τους Βαυαρούς του Αρμανσμπεργκ και Όθωνα αργότερα) ήλθαν στην Ελλάδα. Στη Βαυαρία ο Λουδοβίκος, ο οποίος ήταν φιλέλληνας , πράγμα που μπορεί να δει κανείς ακόμη σήμερα μέσα στο Μόναχο, με έμμεσο τρόπο, γιατί δεν ήθελε να τα τσουγκρίσει και με τον γείτονα Μέττερνιχ, επέτρεπε στους στρατιώτες και αξιωματικούς, να αποσυρθούν από το στράτευμα αν ήταν να έρθουν να πολεμήσουν στην Ελλάδα και επιστρέφοντας είχαν πάλι την δυνατότητα να επανέλθουν με προαγωγή στο στράτευμα του. Σωματεία οργάνωναν το ταξίδι τους και τους προμήθευαν και με ναύλα, όπως τους έδιναν και την αποστολή να φέρουν βοήθεια. Έτσι λοιπόν και στην Εκστρατεία του σώματος Ηπείρου δεν έλειψαν αυτοί. Στο γερμανικό σώμα της εκστρατείας Ηπείρου θα δούμε μεταξύ άλλων και τους εθελοντές Πολωνούς που προστέθηκαν σε αυτούς δύο Ολλανδούς, 3 Ελβετούς και έναν Έλληνα από την Πολωνία. Ο Πρώτος που έχει κάνει αναφορά στα ονόματα πολλών Φιλελλήνων είναι ο γιατρός του Νόρμαν ο Joahnnes Daniel Elster, ο οποίος ήταν και μουσικός . Στα 1960 ο εκδοτικός οίκος Max Huber Verlag παρουσίασε το βιβλίο του Wilhelm Barth (είχε απεβιώσει ήδη στο Νέο Φάληρο) και Max Kehrig Korn “Die Philhellenzeit“, όπου παρουσιάζουν τον κατάλογο εδώ. Χωρίς να θέλω να παρεξηγηθώ γιατί δεν αναφέρω και τους άλλους φιλέλληνες του Σώματος Ηπείρου , θέλω να πω , πως η αναφορά πυ κάνω είναι από έρευνα για τους Γερμανούς Φιλέλληνες, χωρίς αυτό να ληφθεί, πως μειώνω την προσφορά των άλλων. Η προσφορά όλων αυτών που έλαβαν μέρος σε αυτή την εκστρατεία και το φιάσκο του Πέτα ήταν ίδια. Θεωρώ, πως είναι πρέπων να κρατήσουμε τα ονόματα όλων αυτών, που πολέμησαν για την ελευθερία του τόπου μας. Η συμμετοχή των ξένων δείχνει, πως ο αγώνας των Ελλήνων δεν ήταν μόνο ένας αγώνας για την απελεύθερωση αλλά ήταν παράλληλα και μια ιδέεα για την αποτίναξη κάθε τυραννίας.

 

Κατάλογος Γερμανών και Πολωνών Φιλελλήνων που έλαβαν μέρος στην εκστρατεία του Πέτα (Ονόματα, βαθμός και που έπεσαν)

1. Κόμης Κάρλ Νόρμαν φον Έρενφελς, (Carl Norman Graf von Ehrenfels) αντισυνταγματάρχης Μεσολόγγι , 2. Φον Φέλντχάν (von Feldhan) λοχαγός Πέτα, 3.Ράινέκ (Reineck) Ίλαρχος, υπασπιστής του Μαυροκορδάτου, 4. Χούισμαν (Huismann) λοχαγός Πέτα 5.Έλστερ Γιοχάννες (Johannes Daniel Elster) γιατρός Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 6.Τάιχμαν (Teichmann) Λοχαγός Πέτα, 7.Γιόχανσεν (Johansen) 2ος γιατρός Μεσολόγγι, 8.Μιζέβσκι (Πολωνός - Mizewsky) Ιλαρχος Πέτα, 9.Σαβαλιέ (Ελβετός - Chavalier) ταγματάρχης Πέτα, 10.Ζάντμαν (Sandmann) Ιλαρχος Πέτα, 11.Σμίτ (Schmidt) Υπολοχαγός Πέτα, Ζάντερ (Sander) Υπολοχαγός Πέτα, 12.Φον Χέλμανν (von Hellmann) Επιλοχίας. Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία 13.Βίγκαντ (Wiegand) Υπολοχαγός Μεσολόγγι, 14.Καίζενμπέργκ(Kaisenberg) Υπολοχαγός/δεκανέας Πέτα, 15.Ούσνερ (Uschner) Υπολοχαγός/δεκανέας Πέτα 16.Κριούγκερ (Krüger) Υπολοχαγός/δεκανέας Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία,17.Όλμάγιερ (Ölmaier) Ανθυπολοχαγός /Στρατιώτης Πέτα, 18.Ζέγκερ (Seeger Ηeinrich) Στρατιώτης Ανατολικό, 19.Ζέγκερ (Seeger Friedrich) Στρατιώτης Πέτα, 20.Βόλφ (Wolf) Στρατιώτης Πέτα, 21.Ντίτερλεν (Dieterlen) Στρατιώτης Πέτα, 22.Χάν (Hahn) Στρατιώτης Μπάρκαρε για Γερμανία τον Ιούνιο του 1822, 23. Όμπερστ (Oberst) Ανθυπολοχαγός/Στρατιώτης Πέτα,  24.Λούκετς (Lucec) Στρατιώτης Εγκατέλειψε το Σώμα στην Κόρινθο και επέστρεψε Γερμανίa, 25.Ρόζενστίλ (Rosenstiel) Στρατιώτης Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 26.Μιούλενς (Muhlens) Στρατιώτης Εγκατέλειψε το στράτευμα πριν την μάχη του Πέτα, 27.Λισιένσκυ (Lieschensky) Ανθυπολοχαγός/Στρατιώτης Πέτα, 28.Άιζεν (Eisen) Ανθυπολοχαγός/Στρατιώτης Πέτα, 29.Γκίσλα (Giessler) Στρατιώτης Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 30.Σβάικχαρvτ (Schweighardt) Στρατιώτης Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία,  31.Λασκυ (Lasky) Ανθυπολοχαγός/Στρατιώτης Πέτα, 32.Φέλς (Fels Moritz) Στρατιώτης Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 33.Φέλς (Fels Albert) Στρατιώτης Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 34.Κιόνιγκ (König, ελβετός) Στρατιώτης Πέτα, 35.Προύππάχερ (Pruppacher,Ελβετός) Στρατιώτης Μεσολόγγι, υπέκυψε στα τραύματα στο Νοσοκομείο. 36. Βαν Ντίκ (van Dyck, Ολλανδός) Στρατιώτης Εγκατέλειψε το στράτευμα πριν την μάχη του Πέτα, 37.Μάνεκε (Manecke) Στρατιώτης Πέτα, 38.Όελμάγιερ (Οelmaier) Στρατιώτης Πέτα 39.Mπόν (Bohn) Στρατιώτης Στο στρατιωτικό νοσοκομείο στο Κομπότι, 40.Μπόρς (Bohrs) Στρατιώτης Πέτα , 41.Στράουμπινγκ (Straubing) Στρατιώτης Εγκατέλειψε το στράτευμα στις 20 Ιουνίου και επέστρεψε Γερμανία, 42.Κίσβέττερ (Kieswetter) Στρατιώτης Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 43.Σριόντερ (Schröder) Στρατιώτης Πέτα, 44.Ριούστ (Rüst) Ανθυπολοχαγός/Στρατιώτης Πέτα, 45.Νάγκελ (Nagel) Στρατιώτης Πέτα, 46.Σνάιντερ (Schneider) Στρατιώτης Πέτα, 47.Νντιζέλσκυ (Diezelsky) Στρατιώτης Πέτα, 48.Μλοντόβσκι (Mlodowsky, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 49.Νταμπρούσι (Dabroussy,Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 50.Μπρίφαρι (Briefari, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 50.Mιοβιλοβιτς (Miowilowitsch, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 51.Κοντσελέβσκυ (Kontschelewsky, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 52.Νταμπρόβσκυ (Babrowsky, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 53.Ταμπερνόκυ(Tabernocky,Πολωνός)Στρατιώτης,Πέτα, 54.Κοζίσνκυ(Kosinsky, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 55.Παουλόβσκυ(Paulowsky, Πολωνός) Στρατιώτης Πέτα, 56.Τσιούκας(Zschuka, Έλληνας από Πολωνία) Στρατιώτης Πέτα, 57.ακόμη Πολωνοί, των οποίων τα ονόματα δεν βρέθηκαν στα αρχείαΣτρατιώτες Πέτα 58.Φον Στριτς (von Strietz) Ταγματάρχης Πυροβολικού Δεν υπάρχουν παραπέρα Στοιχεία, 59.Βέρντλυ (Werndly, Ελβετός) Ανθυπολοχαγός/διοικητής των κανονιών Πέτα, 60.Στίτσελμπέργκερ (Stietzelberger) Κανονιέρης Μεσολόγγι, 1822 πρώτη Πολιορκία, 61.Σούσμίλχ (Süßmilch) Στρατιώτης Πυροβολικού Πέτα, 62.Χόισσε (Heusse) Στρατιώτης Πυροβολικού Πέτα, 63.Ντάις (Deiß) Στρατιώτης Πυροβολικού Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 64.Φον Στάελ-Χόλστάιν (von Stael-Holstein) Λοχαγός στο σύνταγμα Ταρέλα Πέτα , 65.Σπέχτ (Specht) Ανθυπολοχαγός σαν Υπολοχαγός στο σύνταγμα Ταρέλα,Ναύπλιο, 66.Μαντελσλό(ε) (Mandelsloh(e)) Λοχαγός στον 2ο λόχο Ταρέλα Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία, 67.Λιούπτοβ (Lübtow) Ανθυπολοχαγός στον τρίτο λόχο Ταρέλα Μεσολόγγι, 68.Χομπ ή Χόμπε (Hob/Hobbe) Yπολοχαγός στον τρίτο λόχο Ταρέλα Σκοτώθηκε σε μονομαχία στο Κομπότι, 69.Κρούζεμαρκ (Krusemarck) Ανθυπολοχαγός στον 5o λόχο Ταρέλα Πέτα, 70.Ντεσεφύ (Descheffy) Ανθυπολοχαγός στον 6o λόχο Ταρέλα Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία., 71.Τράιμπερ (Treiber) Γιατρός στο σύνταγμα Ταρέλα Δεν υπάρχουν παραπέρα στοιχεία

 

 

 Το πρώτο ελεύθερο Πάσχα στην Ήπειρο το 1913

Στρατιώτες στην Ήπειρο γιορτάζουν το Πάσχα και Έλληνες και μουσουλμάνοι γιορτάζουν μαζί το Πάσχα του 1913. απο σκίτσα της εποχής

Στις 14.04.1913 η Ήπειρος γιόρτασε το πρώτο ελεύθερο Πάσχα. Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής το Πάσχα του 1913 γιορτάστηκε σαν εθνική εορτή. Όπου υπήρχε στρατός ο λαός τους ακλούσε να τους προσφέρει αυγά, κουλούρια και τσουρέκια. Ενιοτε τους κρατούσαν να φάνε μαζί. Αλλά και όπου υπήρχαν μουσουλμάνοι φαίνεται να επισκέπτονταν τις πολιτικές αρχές όπως και τις στρατιωτικές για να τους ευχαριστήσουν για την άψογη διοίηση. Πολλοί βέβαια που είχαν φίλους και γνωστούς χριστιανούς επισκέφθηκαν αυτούς για να ευχηθούν. Βέβαια, όπως γνωρίζουμε και από άλλες πηγές του 18ου αιώνα αυτό συνηθίζονταν στην Ήπειρο και απο πλευράς μουσουλμάνων και από πλευράς χριστιανών. Κάτι που έχει καταγράψει και ο Μητροπολίτης Σπυρίδων της Κόνιτσας.

Απόσπασμα από άρθρο της εποχής για το Πάσχα του 1913

 ΦΟΝΟΣ ΤΟΥΡΚΟΥ ΣΤΑΘΜΑΡΧΗ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΟΥ ΒΑΛΤΟΥ -ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ ΑΡΤΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 1858

Εικόνα: 3D αναπαράστη Οθωμανών στρατιώτων του 1860/1870 σε καταδίωξη.

Την 20 Ιουλίου 1858 ,η υπομοιραρχία Βάλτου αναφέρει είς το υπουργείον στρατιωτικών οτι :Την 17 Ιουνίου 1858 προς την δύσιν του Ηλίου ο σταθμάρχης Χελώνας Ασλανμπέης είς θέσιν Μηλιά εφονεύθη υπό τριών τεσσάρων ατόμων,ο δε συνοδεύων αυτόν στρατιώτης φοβηθείς κατόρθωσε να διαφύγη.

Αμέσως ετέθησαν εις ανακάλυψιν των δολοφόνων και καταδίωξιν ,τόσο Τουρκικαί αρχαί Αρτης όσον και Ελληνικό απόσπασμα Βάλτου διότι πάντοτε οι καταδιωκόμενοι υπό των Τουρκικών αρχών εισέρχονται είς τον Ελληνικόν Βάλτον όπου εύρισκων καταφύγιον.Από πλευράς των Ελληνικών αρχών εκινήθη ο υπολοχαγός του αποσπάσματος Βάλτου Κων.Ταμβακάς ,όστις πολύ σύντομα ανεκάλυψε οτι τον φόνον εξετέλεσαν οι Αναστάσιος Κουρκούμπας η Καρακαξούλης ο Γιαννακούλης Κασκαούτης και ο Δημήτριος Κασκαούτης .Εκ τούτων ο μεν πρώτος εισήλθεν αμέσως είς τον Βάλτον οι δε δύο έτεροι μετά τινάς ημέρας αφού επι 8 ημέρες έμειναν κρυμμένοι εις συγγενικά σπίτια εις τα Ρεκίστιανα (σημερινό χωριό Χελώνα)

ΠΗΓΗ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ Δ.ΚΑΡΑΤΖΕΝΗ ΣΤΟΝ ΡΑΔΟΒΥΖΙΝΟ ΔΕΣΜΟ 1972

Eυχαριστώ τον φίλο και φίλο της ομάδας Αλέξανδρο Ζήκα για το κείμενο.

 H ΣΦΑΦΗ ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΚΑΙ Η ΘΛΙΒΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΟΜΟΡΦΗΣ ΧΙΩΤΙΣΣΑΣ

Με αφορμή τα 197 χρόνια από την καταστροφή και σφαγή της Χίου παρουσιάζω εδω την θλιβερή ιστορία μιας νεαρής Χιώτισσας, όπως την παρουσίασε η σμυρναίικη εφημερίδα Spectacteuer Oriental και κατ επέκτασιν οι Γερμανικές εφημερίδες Bayreuther Zeitung & Augsburger Zeitung. Aν και οι ιστορίες διαφέρουν στην διήγηση το θλιβερό μέρος παραμένει.

1. Spectacteuer Oriental & Bayreuther Zeitung

Από τα θλιβερά γεγονότα στη Χίο, ακόμη και η εφημερίδα Spectacteuer Oriental διηγείται, Πράγμα που το επιβεβαιώνουν πολλοί αυτόπτες μάρτυρες, τα εξής:

Μια Ελληνίδα περίπου 16 / 17 χρονών με εξαιρετική ομορφιά την άρπαξε ένας άραβας και την έκανε σκλάβα του. Ένας τούρκος που την είδε πρότεινε στον άραβα 300 πιάστρα και την αγόρασε. Σύντομα πρόσφεραν στον Τούρκο 8000 πιάστρα σαν λύτρα να την πάρουν πίσω. Ο Μουσουλμάνος είτε γιατί του άναψε τη φλόγα μέσα του η ωραία Χιώτισσα, είτε γιατί πιστεύει ότι μπορεί να αποκομίσει μεγαλύτερο κέρδος, ζήτησε να το σκεφτεί. Εν τω μεταξύ ο άραβας έμαθε για το παζάρεμα και έτρεξε γρήγορα εκεί και ζητεί από τον Τούρκο τη Χιώτισσα και να του επιστρέψει τα 300 πιάστρα. Ο τούρκος φυσικά αντιτίθεται σε αυτό το παζάρεμα και επιμένει στο δίκαιο της αγοράς. Μέσα στο καυγά , ο οποίος όλο και πιο πολύ δυνάμωνε, απελπισμένος ότι δεν θα ξαναπάρει τη λεία του ο αφρικανός Τίγρης φώναξε δυνατά: Δεν θα την πάρεις. Τράβηξε το πιστόλι το έβαλε στο

στήθος της άμοιρης κοπέλας και πυροβόλησε. Αμέσως έπεσε νεκρή. Ο Μουσουλμάνος τρανταγμένος από αυτή την πράξη ασχολείται τώρα μόνο με το θύμα. Χαϊδεύει το σώμα της και χύνει δάκρυα. Όταν ήρθε πάλι στα λογικά του πήγε στον καπουδάν πασά και ζήτησε δικαιοσύνη. Θα την έχεις του απάντησε ο αρχιναύαρχος. Γνωρίζεις τον δολοφόνο; Ναι, απάντησε ο Μουσουλμάνος. Ο αρχιναύαρχος διέταξε να φέρουν τον άραβα. Ποιος είναι; Ρώτησε ο αρχιναύαρχος. Αυτός εκεί ! Τράβα το σπαθί σου και σπάσε του το κεφάλι στα δύο, είπε ο καπουδάν πασάς. Κύριε, είπε ο Μουσουλμάνος, δεν μπορώ να κάνω μια τέτοια πράξη. Τότε ο καπουδάν πασάς διέταξε να έρθει ο δήμιος για να αποκεφαλίσει τον άραβα. Έτσι και έγινε και η γης wαπελευθερώθηκε από ένα τέρας ακόμη.

2. Αugsburger Zeitung

Στην καταστροφή της Χίου χιλιάδες πουλήθηκαν σκλάβοι. Απο τα βάθη της βάρβαρης Ανατολής έρχονταν φανατικοί μουσουλμάνοι να πάρουν σκλάβους. Ενας τέτοιος βάρβαρος κατέβασε από το καράβι στη Σμύρνη μια πανέμορφη Χιώτισσα. Μόλις την είδε κάποιος άλλος ζήτησε να την αγοράσει. Ομως ο πρώτος βάρβαρος την θεώρησε ανεκτίμητη κ την.ήθελε για τον εαυτό του. ετσι άρχισαν να λογομαχούν. τότε αφού ο δεύτερος είδε πώς ο πρώτος δεν θα την πωλήσει άπαξε την.πιστόλα κ λέει στον πρώτο. Αφού δεν την πουλάς ούτε κ συ θα την κρατήσεις. και πυροβόλησε την δύστυχη κοπέλα στο στήθος , η οποία σε λίγο ξεψύχησε. ο πρώτος βάρβαρος πιυ είχε στην ιδιοκτησία του την κοπέλα κ φαίνεται ότι την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα, αρχισε να θρηνεί και να φωνάζει. Φρόντισε να ζητήσει από τις αρχές να τιμωρηθεί ο δολοφόνος αλλά ο ίδιος εκανε λαμπρή νεκρική πομπή για την κοπέλα που είχε σκλαβώσει μόλις πριν μερικές μέρες ή ώρες