Η Περίπτωση της Αϊσέ Χανίμ και μια τουρκική δίκη στην Άρτα του 18ου αιώνα

Τουρκάλα αρχόντισσα στον καναπέ , η οποία απολαμβάνει τον ταμπάκο της με καπνοσύραγγα

Η Αϊσέ Χανίμ ζούσε στην Κων/πουλη τον 18ο αιώνα. Φαίνεται πάντως να προέρχονατν απο αρχοντική οικογένεια, ίσως από αυτές που σχετίζονταν και με το παλάτι. Η Αίσέ είχε περιουσία στον κάμπο της Άρτας κάποια χωριά – τσιφλίκια μεταξύ Ράχης, Ζαβάκας, Ιμάμ Τσαούς κτλ τα οποία της έφερναν ετήσιο κέρδος 50000 ασημένια κουρούς (οθωμανικό νόμισμα) . Συζυγός της ήταν κάποιος Αχμέτ πασάς, ο οποίος διαχειρίζονταν και τα κτήματα της στην Άρτα. Παρ ότι που φαίνεται πως είχαν χρήματα, χρειάστηκαν, για λόγους που δεν είναι γνωστοί, και ένα δάνειο 40000 κουρούς. Τα χρήματα αυτά τα δανείστηκαν από κάποιον Sarraf Mıgırdiç  Όταν πέρασε η προθεσμία ο Sarraf Mıgırdiç ζήτησε τα χρήματα και η Αϊσέ που γνώριζε πως θα λάβει το ποσό των 50000 κουρούς του είπε , πως θα του τα δώσει ο σύζυγός της. Όμως ο Αχμέτ πασάς δεν έδωσε τα χρήματα και ο Sarraf Mıgırdiç έκανε μήνυση στον κατή (ιεροδίκη) της Άρτας. Ο Κατής αφού κάλεσε και τους δύο, που πρφανώς ήταν επιφανείς Οθωμανοί πολίτες, ο ένας μάλιστα πασάς, θέλοντας να βρει μια λύση να ικανοποιήσει και τους δύο, αποφάσισε πως πρέπει να πληρωθεί το ποσό σε 6 δόσεις. Για κάθε καθυστέρηση όμως επιβάλλονταν πρόστιμο χίλια ασημένια κουρούς.

Ασημένια κουρούς του 18ου αιώνα

Τέτοιες μεγάλες εκτάσεις στον αρτινό κάμπο δίνονταν μόνο σε οικογενειακά μέλη του σουλτάνου ή σε οικογένειες που μέλη τους είχαν προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες στο δοβλέτι. Αυτό μας κάνει να συμπεράνουμε, πως η Αϊσέ χανίμ άνηκε στις μια από τις δυο παραπάνω κατηγορίες.

Σε άλλο πρωθυπουργικό αρχείο στην Κων/πολη βρίσκουμε , πως αργότερα η Αϊσέ ήθελε να πουλήσει τα τσιφλίκια του κάμπου. Παραπέρα δεν γνωρίζουμε τι απέγινε και αν ήταν εύκολο να πουλήσει καθότι ο συγκεκριμένος κάμπος ήταν χάσι και μοιράζονταν μεταξύ του βοεβόδα της Άρτας και κάποιου επιφανή ή της οπικογένειας του. Γνωρίζουμε, πως κάποιες φορές ο κάμπος ήταν χάσι της βαλιδέ σουλτάν δηλ της σουλτανομήτωρος. 

Παραπέρα, πάλι μέσα από τα πρωθυπουργικά αρχεία, βρίσκουμε, πως η Αϊσέ μάλλον ξαναπαντρεύτηκε και όταν ο σύζυγος Σεγίδ Μουσταφά Αγάς της  ζήτησε δάνειο 14500 κουρούς, αυτή του υποθήκευσε το σπίτι. Μια Ελληνίδα που αναφέρεται με το όνομα Μελλάκ (Mellak) χρωστούσε στην Αϊσε 1000 κουρούς  και επειδή δεν μπορούσε να τα πληρώσει της κατάσχεσε το σπίτι. Επίσης η ίδια φαίνεται να έπαιζε με το χρήμα ή με αγορές γιατί την βρίσκουμε να χρωστά κάποια στιγμή σε ένα βακούφικο ίδρυμα ένα μικρό ποσό, πάντως είναι καταχωρημένη στους οφειλέτες. 

Μέσα από την Αισέ λοιπόν, βλέπουμε και την δύναμη κάποιων γυναικών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Aυτές που προέρχονταν από πλούσιες ή δυνατές οικογένειες γαλουχίζονταν έτσι και αν ο σύζυγος δεν ήταν πιο ισχυρός, τότε είχαν αυτές το πάνω χέρι. Εχουμε κια άλλα τέτια παραδείγματα. Να αναφέρω επίσης, πως μετά την ολική απελευθέρωση το 1912 ως την ανταλλαγή βρίσκουμε αρκετές γυναίκες ιδιοτήτριες τσιφλικιών, τα οποία είχαν λάβει απο τους γονείς σαν προίκα ή  ήταν νόμιμοι κληρονόμοι. 

Τουρκάλα του 18ου αιώνα

 ΙΜΑΜ ΤΣΑΟΥΣ (ΑΓΙΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑΣ ΑΡΤΑΣ) 1778 – ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΜΑΧΗ ΜΕΤΑΞΥ ΟΘΩΜΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΡΜΑΤΟΛΩΝ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥΡΚΑΛΒΑΝΩΝ ΛΗΣΤΩΝ

Την πρώτη γραπτή αναφορά για σύγκρουση των Οθωμανικών αρχών εναντίον των Κλεπταλβανών Τσάμηδων στην περιοχή του Αγίου Σπυρίδωνα τότε Ιμάμ Τσαούς (Villa di Aga για τους Βενετούς) την βρίσκουμε στα αρχεία της Κέρκυρας σε επιστολή του Δερβετζή (επόπτη διοδίων) Οσμάν Αγά στα 1716-1726 που απευθύνεται στον Προβλεπτή των Ιονίων Νήσων στην Κέρκυρα για να τονίσει την ασφάλεια των οδών για τους εμπόρους.

Εδώ γράφει: Εγώ ο Οσμάν αγάς σαν διοικητής κατά των ληστών και δολοφόνων (εννοεί προφανώς τους Τσάμηδες που λυμαίνονταν την περιοχή) έφτασα στην Άρτα για να φροντίσω τη φρούρηση του τόπου. Έτσι έστειλα στους βασικούς δρόμους....... και στα κτήματα και φρουρά του Μαμούτζαούσι (απορώ πως ο Τούρκος γραφιάς το έγραψε λάθος) μια δύναμη από μεϊντανάδες (αρματολούς) και τους είπα να φροντίσουν να μην ενοχλούνται οι έμποροι. ...

Οσμάν Αγάς 1128 (ισλαμικός χρόνος)/ 1716 μ. Χ.

Στα 1743 Τουρκαλβανοί τσάμηδες, συμμορία του Κερβελέ, έκανε επίθεση στην περιοχή του Λούρου, Λάκκα Λελόβου και στον δυτικό αρτινό κάμπο. Έκαψαν σπίτια και φρούρια και καταλήστεψαν τον τόπο. Πήραν 1000 πρόβατα, 3000 γίδια, 600 βοοειδή, 500 διάφορα ζώα, χρήματα και υπάρχοντα του κοσμάκη. Αυτούς τους στρίμωξαν κοντά στη γέφυρα, όπου ήταν το παλιο χωριό το Κοτσιλοχώρι ή Κοζυλοχώρι με τη βοήθεια ενός κανονιού. Στο τέλος η συμμορία παραδόθηκε υπό τον όρο να μην τους πειράξουν και ότι στο μέλλον δεν θα ξανακάνουν τίποτα και γι’ αυτό έδωσαν και όρκο. Αυτή ήταν η ασφάλεια που πρόσφερε η οθωμανική διοίκηση στους χριστιανούς υπηκόους. Στα αρχεία δεν γίνεται λόγος αν παραδόθηκε η λεία.

O κάμπος του Ιμάμ Τσαους (Αγίου Σπυρίδωνα) και το Ηλιοβούνι στα 1849. Στο βάθος το Μπαλντανέσι (Θεσπρωτικά όρη). Εργο του Edward Lear

Λίγα χρόνια αργότερα επόπτης διοδίων (Δερβετζής) είναι ο γνωστός Αχμέτ Κούρτ πασάς. Για τους Αλβανούς ληστές τρεις δρόμοι υπήρχαν να εισβάλουν προς την Άρτα. Μια μέσω Ιωαννίνων και το Ξηροβούνι, όπου αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο να συγκρουστούν με Οθωμανικές δυνάμεις, ένας άλλος δρόμος μέσω Λάκκας και απο κει στην Παντάνασσα (αργότερα γέφυρα Πάσαινας) αλλά εκεί υπήρχαν οι Σουλιώτες και ο πιο εύκολος δρόμος ήταν η Λάμαρη να φτάσουν στο Λούρο και από κει στους Ρωγούς, όπου ήταν η γέφυρα και περνούσαν μέσω Ιμάμ Τσαούς στον αρτινό κάμπο και έφταναν ως την Άρτα. Στο Ιμάμ Τσαούς φαίνεται να υπήρχε μικρή φρουρά (Για την φρουρά κάνει κάποια χρόνια αργότερα αναφορά ο Τόμας Σμάρτ Χιούζ) αλλά δεν μπορούσε να αμυνθεί σε μεγάλες συμμορίες.

Στα 1770+ Μια τέτοια συμμορία πέρασε τη γέφυρα και άρχισε να λεηλατεί τον κάμπο. Ο κατής(ιεροδίκης, ανώτερος άρχοντας) της Άρτας απευθύνθηκε στον Βοεβόδα (Οθωμανός διοικητής της Άρτας) να βρεί λύση. Ο Βοεβόδας διέταξε Οθωμανική δύναμη αλλά και κάποιους κολτζήδες (αρματολούς) να τους κυνηγήσουν. Για κακή τους τύχη φτάνοντας στο Ιμάμ Τσαούς στη γέφυρα των Ρωγών είχε κατεβάσει νερό ο Λούρος και το μέρος ήταν γεμάτο λάσπες και τα άλογα τους κόλλησαν. Εκεί τους ρίχτηκαν και τους εξόντωσαν. Κάποια κομμένα κεφάλια τα φέρανε στην Άρτα. Ήταν συνηθισμένο φαινόμενο αυτό. Αργότερα το έκανε και το Ελληνικό κράτος με τους ληστές, όπως αυτό του Τσιγαρίδα για παράδειγμα. Μερικοί πρέπει να πνίγηκαν. Στα Αρχεία της Βενετίας γίνεται λόγος για 10 ληστές που πνίγηκαν στο Ποτάμι.

Oθωμανοί αξιωματούχοι. Από αριστερά: Καδής (ιεροδικαστής, ανώτερος άρχοντας), Βοϊβόδας (Διοικητής περιοχής) Ντερβεντάτ Ναζιρ αγά (επόπτης διοδίων) . Ο Τελευταίος ηταν αρχηγός όλων των αρματολών ενώ οι Μεκτσήδες (Νυχτοφύλακες) υπαγότανε στον Βοϊβόδα

Λίγα χρόνια αργότερα πέρασε απ αυτό το σημείο μεγάλη δύναμη ληστών που απείλησαν και πάλι την Άρτα, όπως μας πληροφορούν τα Γαλλικά Αρχεία. Εκδιώχθηκαν και πάλι αφού και πάλι είχαν αρκετούς νεκρούς. Στα 1778 ο Αχμέτ Κούρτ πασάς θέλοντας να εμποδίσει στο μέλλον την είσοδο απ αυτό το σημείο, ανατίναξε την πέτρινη τοξωτή γέφυρα.

 ΜΟΝΗ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΑ  ΣΤΟ ΗΛΙΟΒΟΥΝΙ (ΑΗ ΛΙΑΣ   Ή  ΞΕΡΑΣ)

Η σπάνια αυτή Φωτογραφία προέρχεται απο το αρχείο Boot της εταιρείας που αποξήρανε τα έλη της περιοχής και έχει περιέλθει στην ιδιοκτησία του Ιδρύματος Ακτία Νικόπολης και είναι καταχωρημένη σαν Actia_Nicopolis_11 Mdd detail of Profitis Elias Monastery.  Η φωτογραφία αποτελείται απο 2 φωτογραφίες , όπου βλέπουμε και τον αμαξωτό δρόμο που πάει για Πρέβεζα και στην πρώτη τον ποταμό Λούρο. 

Λίγα λόγα για την ιστορία της μονής

Χτισμένη πάνω σε μικρό οροπέδιο ανάμεσα στις κορυφές του Ηλιοβουνίου, κρυμμένο απ’ τον γύρω κάμπο, μεταξύ των χωριών Ν. Κερασούντα και Στεφάνη είναι χτισμένη η Ι. Μονή Προφήτη Ηλία.Στον ανατολικό τοίχο του καθολικού της μονής υπάρχει κτητορική επιγραφή απ’ την οποία προκύπτει ότι ανακαινίσθηκε το 1620 και είναι Μετόχι της Μονής του Κάστρου Ρωγών. Τον 17ο αιώνα η πολιτεία των Ρωγών ξέπεσε εντελώς δηλ ήδη απο αρχές του αιώνα οι τελευταίοι κάτοικοι την εγκαταλείπουν πλην μερικών και μαζί με τον ξεπεσπό της πόλης των Ρωγών ξεπέφτει και η μονή. Ως το τελος του αιώνα το κάστρο γινεται λιμέρι πότε αρματολών και πόλτε ληστών που παρενοχλούν τους καλογήρους με αποτέλεσμα κάποιοι να την εγκαταλείψουν και να φύγουν προς το μετόχι τυς. Το 1720 όπως φαίνεται το σκηνικό άλλαξε και η μονή εγινε αυτοτελής και η μονή Ρωγών (Παναγία κοίμησης Θεοτόκου) μετόχι της. Στην Αληπασαλίτηκη περίοδο υπάρχει η διήγηση, πως η μονή ήρθε σε σύγκρουση με τον Αλή με αποτέλεσμα ο Αλή πασας να συλλάβει τον Ηγούμενο Αγάπιο, να τον μεταφέρει στα Ιωάννινα και κατόπιν να τον πουλήσει στο Αλγέρι. Στα 1853 ο Ηγούμενος Διονύσιος της μονής, είναι αυτός που θα αρχίζει να κατασκευάζει την λεγόμενη γέφυρα Καλογήρου (σημ. Τρίγωνο Εθνικής οδού Αρτα – Πρεβεζα – Γιαννινα). Το 1854 στην Ηπειρωτική επανάσταση ο Ηγούμενος, που έφερνε όπως φαίνεται και τον τίτλο Ηγούμενος Ρωγών, μαζί με 100 Λακιώτες καταλαμβάνει την γέφυρα της Πάσαινας στην Παντάνασσα και αναχαιτίζει Οθωμανική δύναμη των 1500 ανδρών που πήγαιναν να χτυπήσουν τη Λάκκα. Ο Οθωμανικός στρατός αναγκάζεται να υποχωρήσει και να μεταβεί στην Πρέβεζα μέσω Σαλαώρας. Την ίδια περίοδο Αλβανικές συμμορίες ερχόμενοι από το Ραδοβίζι λεηλατούν τη Μονή.  

Η Μονή Προφήτου Ηλία περίοδο Μεσοπολέμου. Αρχείο Νίκου Πάνου. Απο το Βιβλίο "Οι Ρετζαίοι"

Το σημερινό καθολικό κτίσθηκε το 1852-53, όπως μαρτυρούν αρκετές επιγραφές, ενώ το λιθανάγλυφο τέμπλο ολοκληρώθηκε το 1876, οι δε εικόνες της αγιογραφήθηκαν  το 1875 (Γραφίς Ν. Δ. Γεωργιάδου 1875).  Ιδια περίοδο γίνεται μετόχι της μονής και η μονή της Κορωνησίας. Το 1879 Αλβανοί ληστές εισέρχονται στην μονή προφήτου Ηλία στο Λιοβούνι, βρίσκουν μόνο έναν ιερέα, τον ληστεύουν, ληστεύουν την μονή και στο τέλος σκοτώνουν και τον ιερέα.  Τρία χρόνια αργότερα, το 1878, τοιχογραφήθηκε το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού του ναού. Καταστροφές υπέστη κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. 

Το Ηλιοβούνι και η Μονή Προφήτου Ηλία. Φωτογραφία του Απόστολου Βερτόδολου. Αρχείο Ακτία Νικόπολις

Απο τα μισά μάλλον του 19ουαιώνα μετόχι της μονής έγινε και η μονή Κορωνησίας. Το 1912 ο Μοναχός της Μονής και αδερφός του Ιερέα του Ιμαμ Τσαούς Γεωργίου Γείτονα, ο οποίος ήταν πρώτα στην μονή Μελατών, πέταξε τα ράσα και κατατάχθηκε εθελοντής στο σώμα ατάκτων αν και σε προχωρημένη ηλικία. Στην περίοδο του Μεσοπολέμου όταν έγινε η μεγάλη ληστεία της Πέτρας (η μεγαλύτερη προπολεμικά στον ελλαδικό χώρο) απο τους Ρετζαίους συνελήφθη και σαν συνεργάτης ο Ηγούμενος της μονής, μεταβιβάστηκε στο Λούρο, όπου έγιναν οι ανακρίσεις και αργότερα δικάστηκε.

Η Μονή Προφήτου Ηλία περίοδο Μεσοπολέμου. Αρχείο Νίκου Πάνου. Απο το Βιβλίο "Οι Ρετζαίοι"

Το 1944 κατά τη διάρκεια βοβαρδισμών, γιατί υποψιάζονταν αντάρτες στην περιοχή,  πυρπολήθηκε το κτίριο των κελιών απ’ τα γερμανικά κατοχικά στρατεύματα.Την ίδια μέρα πυρπολήθηκε και η μονή στο Καστρί Ριζοβουνίου. 

Η σπάνια αυτή Φωτογραφία προέρχεται απο το αρχείο Boot της εταιρείας που αποξήρανε τα έλη της περιοχής και έχει περιέλθει στην ιδιοκτησία του Ιδρύματος Ακτία Νικόπολης και είναι καταχωρημένη σαν Actia_Nicopolis_11 Mdd detail of Profitis Elias Monastery.  Η φωτογραφία αποτελεί μεγένθυση της πρώτης φωτογραφίας και βλέπουμε καθαρά  τις ζημιές του βομβαρδισμού.

Περιουσία της Μονής

Αρχές του 1900 η μονή έχει κτήματα στα Ηλιοβούνια. Στη θέση Μετόχι ή Παλιούρι ξεχειμωνιάζουν νομάδες Σαρακατσάνοι.   Στο Ιμάμ Τσαούς (Άγιος Σπυρίδωνας) κατέχει 8200 στρέμματα σε αγρούς και 1200 στρέματα υπολογίζεται ο συνοικισμός με τους δρόμους. Στους Κενεσιούς (Καλαμιά Αρτας) κατέχει αγρούς 136 στρέμματα.  Το χωριο καλογερικό άνηκε και αυτό στη Μονή, απ όταν έγινε μετόχι της Μονής η Κορωνησία. Το 1913 στα χαρτιά της Γενικής Διοίκησης Ηπείρου φαίνεται η Μονή ιδιοκτήτης του χωριού.  Το μεγάλο  τσιφλίκι της μονής ήταν το Λιοβούνι, χτισμένο στις πλαγιές χαμηλού βουνού (560 μ. ύψος) πάνω από τη δεξιά όχθη του Λούρου. Σύμφωνα με πηγή του 1926 ιδιοκτήτες στο αγρόκτημα ήταν η μονή του Προφήτη Ηλία, ενώ κάποια στρέμματα κατείχε το ελληνικό δημόσιο και η αεροπορική άμυνα. Ανάμεσα στους παρεμβαίνοντες στο κτήμα ήταν ο Πύρρος Καραπάνος, μέλος της γνωστής οικογένειας μεγαλοκτηματιών. Το τσιφλίκι αυτό είχε συνολική έκταση περίπου 16.000 στρ., από αυτά 150 στρ. είχαν παραχωρηθεί στον προσφυγικό συνεταιρισμό της Νέας Κερασούντος, 200 στρ. ήταν επιδεκτικά στην καλλιέργεια, 2.500 στρ. κάλυπταν γήλοφοι απρόσφοροι στην καλλιέργεια αλλά βοσκοτόπι, 388 στρ. στη θέση Βαρκά-Μετόχι κατέχονταν από τους κατοίκους του γειτονικού Ελευθεροχωρίου και τα 10.800 στρ. ήταν ορεινά, πετρώδη και με αραιό δάσος δρυών. Στο τσιφλίκι υπήρχε και Κούλια-Μετοχίου, μια διώροφη οικία. Η έκταση που απαλλοτριώθηκε περιελάμβανε 7.390 στρ., από τα οποία τα 5.000 στρ. ήταν βοσκήσιμα, τα 2.000 στρ. καλλιεργήσιμα, Επίσης κατείχε 240 στρέμματα  στη θέση Βάρκα.  Στο αγρόκτημα Λιοβούνι υπήρχαν τμήματα με τα ονόματα Παληούρι και Ρόγγια, που ανήκαν στη μονή Προφήτου Ηλιου. Ένα άλλο τμήμα του κτήματος γνωστό με το όνομα Βάλτος Προφήτου Ηλιου ή Βάλτος Καλογήρου είχε έκταση 1.500 στρ., από τα οποία το 1/3 ήτοι 520 στρ. Ήταν καλλιεργήσιμα.

Η πρώην ακμάζουσα Μονή Κορωνησίας ειχε γίνει Μετόχι της Μονής Προφήτου Ηλία

Το Καμπαναριό

Το καμπαναριό απ, ότι γνωρίζω, απο διηγήσεις του προπαππου μου  στα εγγόνια του (τον πατέρα μου και τους θείους μου) καθώς και της γιαγιάς μου, το χρηματοδότισε η οικογένεια Πιτούλη, που είχε χειμαδιά στην κοντινή Ρωμια. Οι Πιτουλαίοι ήταν Αρβανιτόβλαχοι και όχι Σαρακατσαναίοι, όπως τους γράφουν μερικοί. Έλαβαν μέρος στον πρώτο Βαλκανικό πόλεμο και σήμερα κατοικούν στη Ηγουμενίτσα.

Το Καμπαναριό σήμερα

Ο χρόνος αλλάζει τα πάντα

Απο την περίοδο του μεσοπολέμου  και μετά την κατοχή τα περισσότερα κτήματα της Μονής απαλλοτριώθηκαν ενώ μεταπολεμικά η Μονή ξέπεσε. Επί των ημερών του μητροπολίτου Νικοπόλεως και Πρεβέζης κυρού Μελετίου, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η μονή μεταφέρθηκε σε νέο κτιριακό συγκρότημα στο Δημοτικό Διαμέρισμα της Νέας Σινώπης του Δήμου Ζαλόγγου, δίπλα στην κοινότητα Φλάμπουρα, περιοχή με σπάνια φυσική ομορφιά. Εξίσου όμορφο είναι το τοπίο και στο παλαιό μοναστήρι.

Η μονή σήμερα. Φωτογραφία του Χρήστου Καρατζά

Εσωτερικό της Μονή σήμερα. Φωτογραφία του Χρήστου Καρατζά

ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΗΛΙΟΒΟΥΝΙΩΝ ΠΡΕΒΕΖΑΣ

Βίντεο του Μπάμπη Ξυλογιάννη

https://www.youtube.com/watch?v=tT96pIByhFY&ab_channel=xybab

Ευχαριστίες

Ευχαριστώ τους αγαπητούς φίλους Νίκο Καράμπελα και το Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις, τον Νίκο Πάνου, τον Χρήστο Καρατζά για τις καταπληκτικές και σπάνιες φωτογραφίες καθώς και τον αγαπητό φίλο Μπάμπη Ξυλογιάννη για το βίντεο. 

 Οι δύο Οθωμανικές πολιορκίες της Άρτας πριν το 1449

Το κάστρο της Άρτας. Πίνακας του Αρτινού ζωγράφου Βαγγέλη Μπόμπορη

Βρισκόμαστε στην Ήπειρο του 1385. Το παλιό Δεσποτάτο δεν υφίσταται πλέον. Οι Σέρβοι του Δουσάν έχουν καταλύσει το Δεσποτάτο. Οι ίδιοι δεν μπορούν να διοικήσουν τις περιοχές και διαμελίζουν το Δεσποτάτο σε μικρές τοπαρχίες, όπου οι άρχοντες φέρουν το τίτλο του Δεσπότη. Στα Γιάννινα κυριαρχεί ο Θωμάς Πρελιούμπο ή Πρελιούμποβιτς, γνωστός και σαν Αλβανοκτόνος και στην Άρτα έχει ανέλθει στο Δεσποτικό θρόνο ο Αλβανός Γκίνης Μπούα. Ο Θωμάς Πρελιούμπο περιβάλλεται από μικρούς αλλά ισχυρούς Αλβανούς Τοπάρχες, με τους έρχεται συνεχώς σε σύγκρουση. Προκειμένου να αντιμετωπίσει όλους αυτούς έρχεται σε επαφή με τους Οθωμανούς. Σουλτάνος των Οθωμανών είναι ο Βαγιαζίτ ο λεγόμενος και Γιλδερίμ (αστραπή), αυτός που αργότερα πιάστηκε αιχμάλωτος των Μογγόλων και κλείστηκε σε ένα κλουβί. Ο Βαγιαζίτ έχοντας βλέψεις προς την Αλβανία και Ήπειρο δέχεται προθύμως την συμφωνία με τον Θωμά και τον βοηθά Με επιτυχία να χτυπήσει τους Αλβανούς που έχουν βλέψεις να αρπάξουν τα εδάφη του.

Αριστερά, ο Θωμάς Πρελιούμπο ή Πρελιούμποβιτς και δεξιά το οικόσημο των Μπούα, το οποίο απεικονίζει το χέρι του Ηπειρώτη Βασιλιά Πύρρου να κρατά τα φίδια. Οι Μπούα διέδιδαν, πως ήταν απόγονοι του Πύρρου

1385 μ. Χ. - Οι Οθωμανοί πολιορκούν την Άρτα

Στα 1385 μ. Χ. Οι Οθωμανοί πολεμούν και αυτοί τους Αλβανούς. Ο Οθωμανός Τιμούρ (Τιμουρτάς), ή Ταμορκάστης κατά τον Αραβαντινό, εισέβαλε στην Ακαρνανία, η οποία ανήκει στους Αλβανούς Μπούα, λεηλάτησε την περιοχή και παίρνοντας μαζί του πολλούς σκλάβους βαδίζε τώρα για την Αλβανία. Στο δρόμο του όμως εμπόδιο είναι η Άρτα την οποία διοικεί ο Αλβανός τοπάρχης Γκίνης Μπούα. Ο Τιμούρ αφού πρώτα επιδόθηκε στην λεηλασία της περιοχής άρχισε να πολιορκεί την Άρτα. Εδώ φάνηκε και το αμυντικό ταλέντο του Μπούα να υπερασπίσει την πόλη. Ο Μπούα προηγουμένως κατάλαβε τον κίνδυνο των Οθωμανών και είχε στείλει πρέσβεις στα Ιωάννινα τον Μητροπολίτη Ματθαίο και τον άρχοντα Καλογνώμονα να ζητήσουν βοήθεια από τον Θωμά να αμυνθούν από κοινού εναντίον των Τούρκων. Ο Θωμάς όχι μόνο του την αρνήθηκε, γιατί προφανώς συνεργαζόταν με τους Οθωμανούς αλλά εξόρισε τον Μητροπολίτη και φυλάκισε τον Καλογνώμονα. Όμως ο Μπούα οργάνωσε την άμυνα και κατάφερε να υπερασπίσει την πόλη. Ο Μπούα γνώριζε καλά ότι ο Οθωμανός σκοπεύει να πάει προς την Αλβανία και δεν μπορεί να καθυστερήσει πολύ, άρα έπαιξε το παιχνίδι της καθυστέρησης. Ίσως είχε και την υποψία ότι ο Τιμούρ θέλει να πάρει την Άρτα, μόνο και μόνο να τη δώσει στον Πρελιούμπο και αυτό τον έκανε ακόμα πιο δραστήριο. Οι Οθωμανοί πέρα από καταστροφές και κάποιους προφανώς αιχμαλώτους δεν κατάφεραν τίποτα και πιεζόμενοι από τον χρόνο έλυσαν την πολιορκία. Όμως η στάση του Πρελιούμπο αφήνει κάποια κενά. Από τη μία να μην έρθει σε σύγκρουση με τους Τούρκους, από την άλλη ευχαρίστως θα ξεφορτώνονταν έναν ακόμη Αλβανό.

Οθωμανική πολιορκία μιας πόλης

Ο Οθωμανός Μπεηλέρμπεης  Γαζή Εβρενός πολιορκεί την Άρτα

Οθωμανοί πριν μια πολιορκία

1390 – Στα Ιωάννινα ο Πρελιούμπο έχει δολοφονηθεί και στο Δεσποτικό θρόνο έχει ανέλθει ο Φλωρεντίνος Ησαύ (Ιζάουλος) Μπουοντελμόντι. Και αυτός όμως φοβούμενος τους γείτονες Αλβανούς δηλώνει υποτέλεια στους Οθωμανούς. Την περίοδο αυτή οι Οθωμανοί θα εισβάλουν και πάλι στην Αλβανική επικράτεια. Ο περίφημος Γαζή Εβρενός πασάς εισβάλει και πάλι στην Ακαρνανία και σε λίγο θα βρεθεί προ των πυλών της Άρτας. Ο Μπούα και πάλι αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο, έρχεται σε επαφή με τον νέο Δεσπότη των Ιωαννίνων τον Ησαύ Μπουοντελμόντι και κλείνουν αμυντική συμφωνία, η οποία έκλεισε με συνοικέσιο, αφού ο Μπούα έδωσε την κόρη του Ειρήνη σύζυγο στον Δεσπότη Ησαύ Μπουοντελμόντι. Προσπάθεια του Εβρενόζ να καταλάβει την πόλη απέβη άκαρπη. Και αυτός πιεζόμενος από το χρόνο να εισέλθει στην Αλβανία έλυσε την πολιορκία και τράβηξε για τα Ιωάννινα.

Αλβανοί του 14ου αιώνα

Έτσι η Άρτα γλίτωσε δυο φορές από την καταστροφή των Οθωμανών χάρη στη γενναιότητα και πολιτική του Γκίνη Μπούα. Μόλις όμως απομακρύνθηκε ο Οθωμανικός κίνδυνος ο Μπούα επιτέθηκε, καταλύοντας την συμφωνία με τον γαμπρό του Ησαύ Μπουοντελμόντι χωρίς επιτυχία εναντίον των Ιωαννίνων ενώ το 1397 κατατρόπωσε στο Δρίσκο τις Οθωμανικές δυνάμεις που βάδιζαν και πάλι εναντίον των Αλβανών στις περιοχές της Βορείου Ηπείρου. Θα είχαν καταφέρει περισσότερα αν οι στρατιώτες Αλβανοί δεν είχαν επιδοθεί στη λεία.

Οθωμανοί άτακτοι

Πηγές κειμένου:

1. Φώτης Βράκας: Οι ξένοι ηγεμόνες της Άρτας και του Ηπειρωτικού Δεσποτάτου

1318 μ. Χ. – 1449 μ. Χ.

https://www.academia.edu/44504591

2. Παναγιώτης Αραβαντινός: Χρονογραφία Ηπείρου, πρώτος τόμος

https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/f/a/9/metadata-01-0000372.tkl

Απεικόνιση Αλβανού στρατιώτη τον 14ο αιώνα

 ΤΟ ΤΕΛΩΝΕΙΟ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ 

                 ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΛΩΝΕΙΑ ΤΟΥ                            ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ                 ΤΟ 1960

Από το 1950 τα τελωνεία του Αμβρακικού Κόλπου υπάγονται όλα στο τελωνείο Νικοπόλεως Πρέβεζας, το οποίο είναι τελωνείο α΄βαθμού.  Στο τελωνείο Πρέβεζας υπάγονταν και το τελωνείο Λευκάδας  α΄τάξως και το τελωνείο Ιωαννίνων β΄τάξως και όλα τα υποδιέστερα τμήματα. Λέγοντας τελωνεία εννούμε και τους τελωνειακούς σταθμούς και φυλάκια. 

Με Φ.Ε.Κ. αριθμό 149, 22 Σεπτεμβρίου 1960 κατεργείται μετα από αιώνες ύπαρξης το τελωνείο της Σαλαώρας. Με το τέλος των Βαλκανικών πολέμων η Σαλαώρα  δεν είχε πλέον ζωή.

Στο ίδιο ΦΕΚ διαβάζουμε για την ύπαρξη των παρακάτων τελωνείων.

Τελωνείο Αμφιλοχίας, γ΄τάξεως

Τελωνείο Πάργας γ΄τάξεως (Αν και δεν είναι Αμβρακικός Κόλπος, συμπεριλαμβάνεται λόγω που ανήκει στο τελωνείο Νικοπόλεως)

Τελωνοσταθμαρχείο Βονίτσης

Τελωνοσταθμαρχείο Μενιδίου

Τελωνοσταθμαρχείο Μενιδίου. Αρχείο Ελπιδοφόρου Ιτζέμπελη

Τελωνοσταθμαρχείο Πέτρας Λούρου

Τελωνοσταθμαχείο γέφυρα Πέτρας, 1913

Τελωνοφυλάκιο Αλυκής (Κόπραινας) , έχει ήδη υποβιβαστεί

Τελωνοφυλάκιο  και αποθήκες Κόπραινας (Αλυκή). Αρχείο  Πλακιά και Ελπιδοφόρου Ιτζέμπελη

Τελωνοφυλάκιο Νεοχωρίου Άρτας, που αντικατέστησε μεταπολεμικά το Κομμένο

 

                                                                           απο το ΦΕΚ 149

Η Επάνδρωση

Τόσο το Τελωνοσταθμαρχείο όσο και το τελωνειοφυλάκιο φαίνεται να ήταν επανδρωμένα μόνο με έναν τελώνη.

 Η σύγκρουση του Φίλιππα των Ανζού και του Ηπειρώτη Δεσπότη Θωμά στους Ρωγούς *

Ενώ ο 13ος αιώνας με την ίδρυση του Δεσποτάτου φαίνεται να έφερε κάποια ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή Άρτας¹ και Ρωγών ο 14ος αιώνας θα φέρνει σε τακτά χρονικά διαστήματα πολέμους. Έτσι αρχές κιόλας του 14ου αιώνα στα 1304 μ. Χ. Έχουμε την σύγκρουση του Δεσπότη Θωμά και Άννας Παλαιολογίνας με τον Φίλιππα απο τον Τάραντα της Ιταλίας. Στην περιοχή του Τσουκαλιού/Ροδιάς έφτασαν Φράγκοι που πολεμούσαν στο πλευρό του Φίλιππα (Philippe d' Anjou) και πολιόρκησαν τους Ρωγούς. Ας δούμε όμως μέσα από το χειρόγραφο ενός αυτόπτη μάρτυρα, ενός ιππότη από την Προβηγκία της Γαλλίας (Provence) σε μετάφραση των Σουστάλ και Κόντερ τις ακριβώς συνέβη. Ο στρατός άραξε με τα πλοία στην Κόπραινα ενώ ο εφοδιασμός άραξε στη σκάλα της Σαλαγοράς (Σαλαώρα). Αφού η πολιορκία στην Άρτα κρατούσε και έδειχνε ότι οι Αρτινοί ήταν καλά οργανωμένοι και οι ιππότες δεν μπορούσαν να πάρουν το κάστρο και μάλιστα τράπηκαν σε φυγή στην Σαλαώρα όπου τους περίμεναν τα πλοία με τον ανεφοδιασμό, τότε σκέφτηκαν να καταλάβουν το άλλο κάστρο δυτικά της Άρτας, τους Ρωγούς, που και αυτοί αντιστέκονταν.

Έτσι λοιπόν κάπου 300 Ανδευαγοί κια Φράγκοι τράβηξαν να καταλάβουν τους Ρωγούς. Οι Ρωγοί  όμως ήταν καλύτερα οργανωμένοι απ΄ ότι υπολόγιζαν οι Γάλλοι ιππότες. Αφού την ήμερα την πέρασαν με ησυχία κάνοντας σχέδια και είχαν στρατοπεδεύσει απέναντι από το ποτάμι², σκέφτηκαν να περάσουν ένα μέρος του στρατού απέναντι από το ποτάμι και μιας ο λόφος όπου βρίσκεται το κάστρο των Ρωγών και η περιοχή ήταν γεμάτη δάση θα μπορούσαν να κρυφτούν και να κάνουν ξαφνική επίθεση. Επικεφαλής του σχεδίου ήταν ο Στρατάρχης Raymaund³ de Cantalel. Oι Έλληνες (Ρώγιοι) παρακολουθούσαν τις κινήσεις και το βράδυ ένα τμήμα πεζών και 100 ιππείς Ρωγίων βγήκαν σιγά από το κάστρο, χτύπησαν αυτούς που είχαν κρυφτεί στα δάση του λόφου ενώ οι Ιππείς πέρασαν το Ποτάμι πάνω από τη Γέφυρα και κατάσφαξαν τους Γάλλους στην απέναντι πλευρά και όσους προσπαθούσαν να φύγουν. Αποτέλεσμα ήταν να σκοτωθούν 80 Φράγκοι και 20 να πνιγούν στον ποταμό Λούρο. Τελικά Ο Raymaund. με λίγους στρατιώτες κατάφερε να σωθεί στην Σαλαώρα

Δεξιά το σημείο που εσφαγιάσθησαν οι Φράγκοι

* Σήμερα κάστρο στην Νέα Κερασούντα Δήμου Ζηρού Πρέβεζας

1 Για την πολιορκεία Αρτης και Ρωγών, Παπαρηγόπουλος, ιστορία του Ελληνικού έθνους, τόμος ε΄

2 (στη πλευρά του σημ. Αγίου Σπυρίδωνα ,στην τοποθεσία που αποκαλούνταν Κοτσιλοχώρι εκει βρίσκονταν μια τοξωτή γέφυρα)

3 Σύμφωνα με τον Soustal & Koder, T.I.B, σ.68, άλλοι τρεις αρχηγοί ήταν ο Philipp de Savoyen, Nikolaos III Sant-Omer, Richard Orsini

 Πως κατέρρευσε το χάνι του Καρβασαρά (Μουλιανών/Γοργομύλου)

Εικόνες με περιγραφές πως ήταν το χάνι. 

Για το χάνι των Μουλιανών – Γοργομύλου γνωστό σαν “Χάνι του Καρβασαρά” , το έχω πει και έχω γράψει πολλές φορές. Φέτος είχα την τύχη, ο κύριος Δημήτρης Καραμπάς, κάτοικος Γοργομύλου, να μου αφήσει ένα γραπτό κειμήλιο, πως κατέρευσε το μεγάλο αυτό χάνι. Ο Κυρ Δημήτρης το πρόλαβε το χάνι και θα μεταφέρω τα γραπτά του ένα προς ένα, όπως μου τα έδωσε:

“ Πολλά δεν γνωρίζω για τα χάνια, όσα μου είπαν και έζησα θα γράψω. Εμείς σήμερα πρέπει να πούμε την αλήθεια να την μάθουν και οι νέες γενιές την καταστροφή που προκάλεσαν κάποιοι. Το χάνι ήταν ιστορικό μνημείο.

Όταν μας καταπάτησαν τα βρώμικα ασκέρια των Τούρκων, τα σεβάστηκαν τα μνημεία. Δεν τα γκρέμισαν. Τα συντήρησαν και πρόσθεσαν και κάποια νέα κτήρια. Φεύγοντας πάλι δεν τα κατέστρεψαν και έμειναν πάλι σε μας.

Το χάνι είχε κάποτε μια σειρά από καταστήματα (μαγαζιά). Όλα πέτρινα με αγκωνόπετρες ασήκωτες και το πάτωμα ήταν πλακόστρωτο. Όλα τα μαγαζιά μπροστά με μια καμάρα. Μετά ήρθαν οι Γερμανοί και οι Ιταλοί. Αγριάνθρωποι. Έβαλαν φωτιά και κατέρρευσαν οι πάνω όροφοι. Κατόπιν κάποιοι χωριανοί, Μουλιανίτες, αξιοποίησαν τον κάτω χώρο και έφτιαξαν μαγαζιά. 3 Καφεπαντοπωλεία, 2 Τσαγγάρικα, 1 κτήριο για την Αστυνομία και ένα τυροκομείο. Το 1952 έκλεισε το πρώτο καφενείο. Μετά δυο χρόνια έκλεισε και το δεύτερο. Κατόπιν έφυγαν οι τσαγκάρηδες και το το ραφείο. Εφυγε και η Αστυνομία και έκλεισε και το Τυροκομείο.

Μετά παρουσιάσθηκαν οι Πλιατσικολόγοι και άρπαξαν, πέτρες , ξύλα και ό,τι άλλο ήταν χρειαζούμενο γενικά...”

Το τέλος από το Χάνι του Καρβασαρά θυμίζει λίγο την καταστροφή των κτηρίων της Σαλαώρας, όπου και κει έτρεξαν πολλοί από τα όμορα χωριά του κάμπου και άρπαξαν πέτρες, και ό,τι μπορούσαν να αρπάξουν.

Εγκάρδια ευχαριστώ στον Κύριο Δημήτρη Καραμπά που με τίμησε με τις πολύτιμες πληροφορίες του.

Περιγραφή σε μορφή σχεδίου του Δημήτρη Καραμπά, πως ήταν το χάνι

 1826 -Οι Ελληνίδες Σκλάβες  στο χάνι του Καρβασαρά (Γοργομύλου), ο Βασίλης Καλτσής και η Ελένη Καραμπά

Σκλάβες που εκτίθενται προς πώληση, Louis Devedeux, Musee des Beaux-Arts, Rennes, France

Για το χάνι του Καρβασαρά έχω γράφει στο παρελθόν κάποια μικρά άρθρα. Το χάνι αυτό βρίσκονταν στον Γοργόμυλο Πρέβεζας, Δήμο Ζηρού, και τον μόνο που έχει απομείνει σήμερα είναι οι πλάκες μιας πλατείας κοντά στο σχολείο. Το χάνι του Καρβασαρά μαζί με το χάνι στο Ιμαρέτ του Φαϊκ πασά και το χάνι ή Καραβάν Σεράι της Σαλαώρας ανήκουν στα αρχαιότερα της ευρύτερης περιοχής. Είναι το χάνι που έδωσε το όνομα στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Οθωμανικής περιόδου του Καρβασαρά. Ο Καρβασαράς αποτελούνταν απο 14 χωριά του Δυτικού Ξηροβουνίου και της κοιλάδας του Λούρου.

Στην έρευνα μου για τα χάνια της περιοχής μεταξύ άλλων ο αγαπητός μου κύριος Δημήτριος Καραμπάς από τον Γοργόμυλο μου μετέφερε μια ιστορία , την οποία έχει από την οικογένεια του και μας μεταφέρνει στο μακρινό 1826.

1826, η χρονιά αυτή στην ελληνική ιστορία και στον αγώνα της Παλιγγενεσίας συνδέεται με την πολιορκία και την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου. Μια ομάδα Αλβανών (τους αποκαλούσαν και Τουρκαλβανούς) μετέφεραν από το Μεσολόγγι προς στην Αλβανία 19 Ελληνίδες σκλάβες, τις άρπαξαν κατά την έξοδο. Τις πήγαιναν προς το Αργυρόκαστρο για πώληση.

Κάποια στιγμή το καραβάνι σταμάτησε στο χάνι του Καρβασαρά για ξεκούραση. Μεταξύ αυτών ήταν και η Ελένη Καραμπά με καταγωγή από το Ανώγι , έναν όμορο οικισμό, που είχε βρεθεί στο Μεσολόγγι. Κάποιος Βασίλης Καλτσής αφού έμαθε για τις γυναίκες πήγε στο χάνι και με νοθευμένο ούζο μέθυσε τους Αλβανούς και ελευθέρωσε τις γυναίκες. Μόνο την Ελένη Καραμπά δεν πρόλαβε. Η Ελένη ήταν παντρεμένη με τον Χρήστο Καραμπά και είχε και έναν γιο 4 χρονών, τον Πέτρο. Την Ελένη την πήρε κάποιος Αλβανός με το όνομα Νίβιτσα Μπέης και την πήγε στο αργυρόκαστρο. Οι Αλβανοι κατάφεραν και έπιασαν τον Βασίλη Καλτσή και τον κρέμασαν και βρήκαν και τα κορίτσια, τα οποία προφανώς πούλησαν κατόπιν.

Το χάνι του Καρβασρά στα 1855, πίνακας του George poer de la Beresford

Τι απέγινε η Ελένη;. Ο γιος της Πέτρος όταν μεγάλωσε πήγε και βρήκε τη μάνα του και την έφερε πίσω και την πήγε στο χωριό Φανερωμένη. Όταν την βρήκε ο γιος της η Ελένη είχε φέρει στον κόσμο και άλλα τρία παιδιά. Τον Τέκο, τον Σελήμ και την Έμινε. Τα παιδιά ακολούθησαν την μάνα τους και εγκαταστάθηκαν στην Παντάνασσα Άρτας σαν κτηνοτρόφοι. Όταν μετά τον πρώτο βαλκανικό πόλεμο η περιοχή έγινε Ελληνική, έφυγαν πίσω στην Αλβανία. Ένας εγγονός της Ελένης ο Αμπντούλ έγινε υπασπιστής του Βασιλιά Αχμέτ Ζώγου, και όταν ο Ζώγου έφυγε από την Αλβανία , έφυγε και αυτός μαζί του και Ιταλία και Ελβετία, όπου και σήμερα υπάρχουν απόγονοι του. Ο Αμπντούλ σαν αντικαθεστωτικός επί Χότζα, επέστρεψε στην Αλβανία μετά την κατάρρευση του συστήματος και τότε επικοινώνησε και με τον Δημήτρη Καραμπά. Ήταν δε συγγραφέας. Ο Πέτρος Καραμπάς, ο πρώτος γιος της Ελένης γεννήθηκε γύρω στο 1821/1822 και απεβίωσε το 1909.

Ο Βασίλης Καλτσής ήταν αδερφός της γιαγιάς του κυρίου Δημήτρη Καραμπά, της Δήμητρας Καλτσή, που μου διηγήθηκε την ιστορία. Η ιστορία αυτή έχει καταγραφεί και από τον στρατηγό Ιωάννη Ε. Παπαϊωάννου, που απεβίωσε το 1990.

Πολλές ευχαριστίες στο αγαπητό μου κύριο Δημήτρη, γι αυτές τις άγνωστες ψηφίδες της Ελληνικής ιστορίας.

Μια περιγραφή για το Χάνι του Καρβασαρά, όπως το έζησε ο Δημήτρης Καραμπάς, πριν αυτό εγκατεληφθεί και γκρεμιστεί.  Μια σπουδαία Μαρτυρία. 

Ζωοπανήγυρις Κατσικοπάζαρο - Οταν ο Αλή πασάς μετέφερε την ζωοπανήγυρη στο χάνι του Καρβασαρά

Ζωοπανήγυρις το 1931 στα Γρεβενά

Το Κατσικοπάζαρο βρίσκονταν στην είσοδο των Κουμζάδων . Εκεί για πολλά χρόνια διεξάγονταν μια ετήσια ζωοπανήγυρι , ανάλογα με το Μχούστ της Άρτας. Η ζωοπανήγυρις αυτή άρχζε κάθε μεγάλη Πέμπτη. Αν μας φαίνεται περίεργο η μεγάλη πέμπτη, είναι γιατί επι Οθωμανοκρατίας η Πέμπτη ήταν η μέρα της Αγοράς. Μάλιστα κοντά στς πλαγιές , όπου βρίσκεται το αρχαίο Ορράον είχε χτιστει και ένα χάνι. Γύρω απ αυτό είχαν μαζευτεί και παραπτήγματα που πωλούσαν κρασί. Στα 1818 ο Αλή πασάς αποφάσισε να το καταργήσει εκει και διέταξε η ζωοπανήγυρις να γίνεται κοντά στο Χάνι του Καρβασαρά στα Μουλιανά στο πλάτωμα του δρόμου. Το 1819 τους υποχρέωσε να εχουν και στεγασμένους χώρους. 

Το παζάρι αυτό συνέχισε μια χρονιά ακόμη στον χώρο αυτό δηλαδή ως το 1820. Ακολούθησε η αποστασία του Αλή και η επανάσταση της παλιγγενεσίας και μετα το 1829 άρχισε και πάλι  για δεκαετίες στην παλιά του θεση στο Κατσικοπάζαρο.

Ζωοπανήγυρις στο Μχούστ της Άρτας. Φωτογραφία Κώστας Μπαλάφας

Σημ: πρέπει να πω, πως την έναρξη του παζαριού την.μεγάλη πέμπτη, την αναφέρει μόνο ο Πουκεβίλ κσι ίσως κάνει λάθος. Την δεχόμαστε με επιφύλαξη, καθότι  δεν υπάρχει κάποια άλκη πληροφορία.

Πηγές: 

1. Παναγιωτόπουλος, αρχείο Αλή πασά, τ.Ε', Γενάδιος Βιβλιοθηκη, Γ.Α.Κ.

2. Johann Baptist Schels: Militärische Zeitung 1830, Versuch einer Topographie in Albanien

F.L.H. Pouqueville, Reise durch Griechenland

 

Πανελλήνιος Ατμοπλοΐα

Δρομολόγιο : Πειραιας – Λιμάνια Αμβρακικού κόλπου 1881 - 1884

Ένα από τα πρώτα ελληνικά ατμοπλοϊκά πλοία που έπλευσαν στον Αμβρακικό Κόλπο

Από τα ιστία στην ατμοπλοΐα

Ως τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 1800 (1800-1870) Το εμπορικό ναυτικό της Ελλάδας κινούνταν ακόμη με ιστιοφόρα, παρότι που στον υπόλοιπο κόσμο την θέση είχαν πάρει τα ατμόπλοια. Το πρώτο ελληνικό ατμόπλοιο το παρήγγειλαν το 1873 οι αδερφοί Ιωάννης και Αντώνιος Θεοφιλάτος με καταγωγή από την Ιθάκη και ήταν επιχειρηματίες στη Ρουμανία. Το πλοίο αυτό ονομάστηκε “Ιθάκη”. Από κει και πέρα αρχίζουν τα ατμόπλοια να αντικαθιστούν τα ιστιοφόρα.

Οι Ακτοπλοΐκές εταιρείες – Η Πανελλήνιος Ατμοπλοΐα

Σιγά σιγά άρχισαν να ιδρύονται εταιρείες που είχαν σκοπό όχι μόνο την μεταφορά εμπορευμάτων αλλά και επιβατικού κοινού. Μια απο αυτές ήταν και η “Πανελλήνιος Ατμοπλοΐα”. Η Πανελλήνιος Ατμοπλοΐα άρχισε να ανοίγει δρομολόγια σε πολλά σημεία. Πειραιά – Κρήτη, Πειραια- Εύβοια, Πειραιά – Καλαμάτα, Πειραιά- Τεργέστη μέσω Κέρκυρας, Πειραιάς Πάτρα και Πειραιάς – Λιμάνια Αμβρακικού κόλπου.

Στον Αμβρακικό

Το πλοίο “Υδρα” το οποίο ΄ταν ιδιοκτησία του εφοπλιστή Πετσάλη άρχισε από το 1881 να αγκυροβολεί στα λιμάνια του Αμβρακικού κόλπου. Ακολούθησε ένα δεύτερο πλοίο, του οποίο δεν βρήκα το όνομα. Τα λιμάνια του Αμβρακικού ήταν: Πρέβεζα, Βόνιτσα, Σαλαώρα, Καρβασαράς και Μενίδι. Στο Μενίδι γίνονταν η διανυκτέρευση. .

Το «Ύδρα» ή αλλιώς το «Υδράκι» -όπως άρεσε στους επιβάτες του να το αποκαλούν- ήταν χωρητικότητας 250 τόνων και ανήκε στον εφοπλιστή Πετσάλη  Φωτογραφία από το διαδίκτυο https://pireorama.blogspot.com/

Αναχώρηση απο Πειραιά, κάθε Πέμπτη 8 π. μ.

Άφιξη στα λιμάνια του Αμβρακικού με δυο διανυκτερεύσεις εν πλώ  το Σάββατο

Πρέβεζα	8 π. μ.
Σαλαώρα(Σαλαχώρα)	9 π. μ.
Βόνιτσα	10:30 π. μ.
Μενίδι	1 μ. μ.
Καρβασαράς (Αμφιλοχία)	3:30 μ. μ.
Μενίδι (επιστροφή)	6 μ.μ.

 Στο Μενίδι το πλοίο διανυκτέρευε και αναχωρούσε κάθε  Κυριακή στις 5 π.μ. με πρώτο λιμάνι την Βόνιτσα

Μενίδι, το τελωνείο. Αρχείο Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη

Βόνιτσα	7:30 π. μ.
Σαλαώρα(Σαλαχώρα)	8:30 π. μ.
Πρέβεζα	9:30 π. μ.

 Την Τρίτη απογευματινές ώρες έφτανε στον Πειραιά

Η επόμενη διαδρομή ήταν απο Πειραιά κάθε Σάββατο και έφτανε στην Πρέβεζα  και τα λιπά λιμάνια του Αμβρακικού κάθε Δευτέρα. Η αναχώρηση ήταν κάθε Τρίτη από το Μενίδι στις 3:30 π.μ. / Πρέβεζα 8:30 και άφιξη κάθε Πέμπτη στον Πειραιά στις 4  μ.μ.

Πίνακας Δρομολογίου 1884