ΜΠΟΥΛΟΝΑΣΑΙΝΑ 

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Γλέντι στο Σκαμνέλι.  Αρχείο Θεοφάνη Φραγκούλη. Παρουσιάστηκε στο διαδίκτυο από τον Βασίλη Χολέβα

Σαν λάτρης της παραδοσιακής μας μουσικής με ενδιέφερε πάντα σε ιστορικά τραγούδια να ξέρω και τι κρύβεται πίσω απ αυτά. Έτσι πριν μερικά χρόνια έγραψα για τον Καπετάν Θανάση που μνημονεύεται στο σαρακατσάνικο άσμα “Τα μαύρα τα κλεφτόπουλα”, το Φεζοδερβέναγα κτλ. Ένα από τα αγαπημένα μου παραδοσιακά του Ζαγορίου είναι και η Μπουλονάσαινα. Στην Ήπειρο πιστεύω πως είναι ευρύτερα γνωστό. Λίγο πολύ, όσοι είμαστε Ηπειρώτες έχουμε ακούσει ή χορέψει την “Μπουλονάσαινα”.

Ποια ήταν η Μπουλονιάσαινα και η κυρά Φραγκούλαινα που μνημονεύονται στο άσμα καθώς και ποιοι ήταν οι ληστές θα τους δούμε όλους στην παρακάτω ιστορία, όπως την έχει διηγηθεί ο Θεόφιλος Φραγκούλης από το Σκαμνέλι Ζαγορίου.

Σκαμνέλι, Βίτσα και Τσεπέλοβο Ζαγορίου, μήνας Ιούνιος του 1882.

Τα χωριά του Ζαγορίου ήταν γνωστά για τον πλούτο τους και την ευημερία τους κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Η συνθήκη του Βοΐνικου που είχαν συνάψει τα 14 χωριά του Ζαγουρίου, όταν ήταν σουλτάνος ο Μουράτ Β΄, τους έδωσαν την ευκαιρία με προνόμια να πλουτίσουν. Απο τους μεσαιωνικούς ακόμη χρόνους το Ζαγόρι δέχονταν επιθέσεις ληστών και δη Αλβανών και αυτός ήταν ο λόγος που τους οδήγησε σε εθελοντική υποτέλεια στους Οθωμανούς . Βέβαια οι ληστές δεν σταμάτησαν ποτέ να παρενοχλούν το Ζαγόρι. Πότε το ένα χωριό, πότε το άλλο.

Ξενιτεμένοι σαν έμποροι αλλά και επιστήμονες και άνθρωποι των γραμμάτων οι Ζαγορίσιοι. Ένας απ αυτούς ήταν και ο γιατρός Δημήτρης Φραγκούλης, που έδρευε στο Σκαμνέλι. Εκεί είχε χτίσει το αρχοντικό του.

Ο μητροπολίτης Γερμανός Καραβαγγέλης στο Σκαμνέλι. Αρχείο Γεωργίου Καρρά

Τον Ιούνιο του 1882 μια συμμορία ληστών από το Ελληνικό, πέρασε τα σύνορα και έφτασε ως το Ζαγόρι. Αρχηγός ήταν κάποιος Αποστολάκης και η συμμορία του αποτελούνταν από 25 άτομα. Είχαν πατήσει πρώτα τη Βίτσα και το Τσεοπέλοβο, το οποίο είχε και οθωμανική χωροφυλακή, και τώρα ήρθε η σειρά στο Σκαμνέλι. Οι ληστές εισέβαλαν τα μεσάνυχτα στο Σκαμνέλι και αφού έβαλαν καραούλια στο χωριό, μην τυχόν έρθει κάποιο απόσπασμα, πολιόρκησαν τρία αρχοντικά. Το ένα από αυτά ήταν το αρχοντικό του γιατρού Δημήτρη Φραγκούλη. Ο ίδιος ο γιατρός κείνο το βράδυ βρίσκονταν στη Λάϊστα. Σπίτι βρισκόταν η σύζυγος του γιατρού, η φερόμενη στο άσμα κυρά Φραγκούλαινα, η μεγαλύτερη αδερφή του Θεόφιλου Φραγκούλη, η Αγγελική Φραγκούλη. Οι ληστές αρχικά φώναξαν να τους ανοίξουν, και απείλησαν, πως αν δεν άνοιγαν θα έκαιγαν το σπίτι με πετρέλαιο. Μπαίνοντας στο σπίτι οι ληστές αναζήτησαν τον μεγάλο αδερφό του Θεόφιλου, τον Πέτρο Φραγκούλη, ο οποίος για καλή του τύχη, έλειπε κείνο το βράδυ. Αφού καταλήστεψαν το αρχοντικό τους , μάζεψαν όσους βρήκαν εκεί και δηλαδή τον Θεόφιλο, την μητέρα του και την αδερφή του Αγγελική και από τα άλλα δύο αρχοντικά τη Ουρανία Βολονάση και την Ελένη Τσόγια. Τους έσυραν μέσα από πέτρες, βράχους , αγκάθια και πυκνά δάση και τους συνεχώς βρίσκονταν σε πορεία. Η πείνα ήταν για αυτούς άγνωστη και πολλές φορές έτρωγαν μπομπότα, που πολλές φορές είχε και σκουλήκια και αν δεν την έτρωγαν, οι ληστές τους απειλούσαν να τους κόψουν τα κεφάλια. Οι ληστές είχαν στείλει μήνυμα και ζητούσαν 360 λίρες. Όταν τους δόθηκαν τα λύτρα, και δεν έλειπε ούτε μια λίρα, οι ληστές χοροπηδούσαν από την χαρά τους σαν πεινασμένα λιοντάρια γράφει ο Θεόφιλος Φραγκούλης.

Αξιωματικός στο  Σκαμνέλι.  Αρχείο Θεοφάνη Φραγκούλη. Παρουσιάστηκε στο διαδίκτυο από τον Βασίλη Χολέβα

43 Μέρες κράτησε η αιχμαλωσία τους. Όταν ήταν να φύγουν αποχαιρέτησαν τους ληστές. Πριν ξεκινήσουν να φύγουν, όταν αποχαιρετούσαν τους ληστές ο καπετάνιος έδωσε στον Θεόφιλο ένα πορτοφόλι με ένα 20δράχμο, που ο Θεόφιλος το κράτησε για ενθύμιο.

Ο Θεόφιλος Φραγκούλης αναφέρει για την αιχμαλωσία πως είχε καλά και κακά. Φαίνεται ο ίδιος να έπασχε από κάποια ασθένεια και του έκανε καλό το οξυγόνο , έμαθαν πως να προφυλάσσονται στο εξής και να γνωρίζουν τους εχθρούς τους. Ο Θεόφιλος πιστεύει, πως οι ληστές δεν ήρθαν τυχαία αλλά κάποιοι τους έστειλαν. Κακό έκανε στις γυναίκες, που τις κυρίευσε ο φόβος ενώ η μητέρα του ασθένησε για μεγάλο διάστημα.

Ο Θεόφιλος κλείνει την έκθεση του, γράφοντας πως το φαινόμενο της ληστείς δεν θα το συναντήσουμε μόνο στο Ζαγόρι αλλά σε όλη την Ήπειρο αν και ο βαλής Ηπείρου Χιβζί πασάς έχει φέρει κάποια τάξη.

Τώρα γιατί το τραγούδι ονομάζεται Μπουλονάσαινα και όχι Φραγκούλαινα ή Τσόγαινα έχει να κάνει με απλά πράγματα. Η Ουρανία Βολονάση διηγήθηκε και αυτή κάπου την ιστορία της μέχρι που η ιστορία έφτασε και στους μουσικούς και στιχουργούς της περιοχής, οι οποίο το έκαναν τραγούδι. Αν έχω ερευνήσει σωστά η Ουρανία Βολονάση (Μπουλονάσαινα) ήταν η νύφη του κοινοτικού γιατρού στο Σκαμνέλι, Κων. Βολονάση (παλιά αρχοντική οικογένεια) που απεβίωσε το 1915.

Όσον αφορά τους ληστές στο τραγούδι σε κάποιες διασκευές φαίνεται να είναι η συμμορία του Νταβέλη ενώ ο ίδιος ο αιχμάλωτος Φραγκούλης ονοματίζει τον Αποστολάκη. Δεν αποκλείεται όμως να ήταν και περισσότερες συμμορίες, καθότι οι ληστές σπάνια είχαν τέτοια δύναμη.

Το βιώματα του Θεόφιλου Φραγκούλη δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα “Φωνή της Ηπείρου” το 1896, 23 του Φλεβάρη.

 O Xαρτογράφος και Μηχανικός αξιωματικός του Όθωνα Ferdinand Aldenhoven

Ferdinand Aldenhoven

o πρώτος χάρτης του Βασιλείου της Ελλάδας , η χαρτογράφηση της Ηπείρου και η οριοθετική γραμμή  Αμβρακικού - Παγασητικού

Πολλά δεν μας είναι γνωστά για τον Ferdinand Aldenhoven (Φερδινάνδος Άλντενχόβεν). Γνωρίζουμε όμως πως ήταν Γερμανός αξιωματικός του στρατού, τοπογράφος και μηχανικός, γεννημένος στην Κολωνία στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο Άλντενχόβεν πιθανότατα να συνόδευσε τον βασιλιά Όθωνα της Βαυαρίας στην Ελλάδα το 1833, όταν ο Όθωνας ανέβηκε στο θρόνο του νεοσύστατου βασιλείου της Ελλάδας. Η δεκάχρονη παραμονή του στην Ελλάδα σημαδεύτηκε από τη σημαντική συμβολή του στη χαρτογραφία, την τοπογραφία και τη μηχανική κατά τα χρόνια διαμόρφωσης του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Η άφιξη του Άλντενχόβεν στην Ελλάδα συνέπεσε με μια περίοδο έντονης ανάπτυξης υποδομών και διοικητικής ανάπτυξης, καθώς ο βασιλιάς Όθωνας επιδίωκε να εκσυγχρονίσει το νεοσύστατο βασίλειο. Βασιζόμενος στο στρατιωτικό και μηχανικό του υπόβαθρο, ο Άλντενχόβεν ανέλαβε διάφορα έργα που στόχευαν στη βελτίωση των γεωγραφικών γνώσεων και των οδικών υποδομών. Μεταξύ των πρώτων επιτευγμάτων του ήταν η δημιουργία ενός Τοπογραφικού Σχεδίου της Αθήνας, χαραγμένου από τον A. Forster και δημοσιευμένο στο Μόναχο το 1837. Αυτός ο λεπτομερής χάρτης ήταν από τις πρώτες επιστημονικές αναπαραστάσεις της ταχέως αναπτυσσόμενης πρωτεύουσας και χρησίμευσε ως απαραίτητος πόρος για τους πολεοδόμους , τους κρατικούς διαχειριστές, τους αρχιτέκτονες και μηχανικούς.

Το 1838, ο Αλντενχόβεν ολοκλήρωσε το magnum opus του, έναν δίγλωσσο χάρτη της Ελλάδας στα γαλλικά και τα ελληνικά τον οποίο είχε ξεκινήσει στα 1834 κατόπιν αναθέσεως από τον βασιλιά Όθωνα και δημοσιεύτηκε στην Αθήνα με τίτλό “Χάρτης του Βασιλείου της Ελλάδας”.  Στον χάρτη αυτό συμπεριλαμβάνονταν μέρος της Ηπείρου και Θεσσαλίας, τα Επτάνησα, η Κρήτη και η οριοθετική γραμμή Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τον Αμβρακικό ως τον Παγασητικό κόλπο  με όλα τα φυλάκια. Αυτός ο χάρτης δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό επίτευγμα, αλλά μια συμβολική χειρονομία των προσπαθειών εκσυγχρονισμού που βρίσκονταν σε εξέλιξη στην Ελλάδα. Βασίστηκε πολύ σε πληροφορίες από τους χάρτες του Pierre M. Lapie, William Martin Leak & στις χαρτογραφικές προσπάθειες του Γαλλικού Στρατού υπό τον Peytier.

O πρώτος χάρτης του Βασιλείου της Ελλάδας

Αφιερωμένος ο χάρτης είναι στον Βασιλιά  Όθωνα

H Ηπειρος

Στον συγκεκριμένο χάρτη βλέπουμε μεγάλο μέρος της Ηπείρου με αρκετά τοπωνύμια, πολλές φορές λάθος γραμμένα και σε λάθος θέσεις αλλά αρκετά ενδιαφέρον.

Μέρος της Ηπείρου από τον Χάρτη

Περιοχή Άρτας

Στην περιοχή του τότε Οθωμανικού νομού Άρτας (καζά Νάρντα) στον κάμπο βλέπουμε μόνο κάποια κεφαλοχώρια όπως τους Κωστακιούς, Χαλκιάδες, Ιμάμ Τσαούς (Μεματιανή), το Νεοχώρι κτλ ενώ πιο πλούσιος γίνεται στον ορεινό όγκο

Μέρος από τον χάρτη με την περιοχή της Άρτας

Οριοθετική Γραμμή Αμβρακικού – Παγασητικού

Εδώ βλέπουμε όλα τα φυλάκια που ήταν κατά μήκος αυτής της γραμμής

Από το υπόμνημα του χάρτη με τα φυλάκια της γραμμής Αμβρακικού - Παγασητικού

Ενδιαφέρον παρουσιάζει στα φυλάκια Ηπείρου, πως από το Μενίδι ως το Κομπότι υπήρχαν το σύνολο 8 φυλάκια σε μικρή απόσταση. 4 Μάλλον ειναι στο Ελληνικό έδαφος και 4 στην Οθωμανική επικράτεια.

Τα φυλάκια στην οριοθετική γραμμή Ηπείρου

Ένα απο τα φυλάκια, αν δεν είναι το Παλιόκαστρο ή Παλιοκούλια του Ντ΄Ανβίλ, το οποίο μπορει να χρησιμοποιήθηκε και πάλι από τους Οθωμανούς,  κοντά στο Κομπότι,  όπως το φωτογράφησε ο Άρης Βάσσιος, τον οποίο ευχαριστώ.

 Heinrich Kiepert - Χάινριχ Κίπερτ : Ένας Γερμανός φιλέλληνας χαρτογράφος

ΚΛΙΚ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΕΔΩ : HEINRICH KIEPERT - ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΒΟΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΦΟΣ

....ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες πολλὰς ὀφείλομεν αὐτῷ χάριτας διηνεκῶς ὠφελούμενοι 

 Μαργαρίτης Δήμιτσας,  εκπαιδευτικός, φιλόλογος, ιστορικός και συγγραφέας

Ότι στο μέλλον το Αιγαίο  θα άνηκε στην Ελλάδα γιαυτό ήταν σίγουρος ο Κίπερτ. Σε αυτό έλεγε πως συμβάλλει η τουρκική καταστροφική οικονομική πολιτική  και η εντυπωσιακή ελπιδοφόρα  άνοδος του Ελληνισμού. Τουλάχιστον αυτό αποκόμισε από τα ταξίδια του στην Ανατολή.....1883

 Περί της Αλώσεως της Πόλης. Ο Φετιχναμές (fetḥnāme / fatḥnāma) του Μεχμέτ Β΄ επονομαζομένου και πορθητή.

Μια παραπέρα πηγή για την άλωση στα Γαλλικά αρχεία.

Εικόνα: Πορτραίτο του Μεχμέτ Β΄, και μέρος απο τον φετιχναμέ που παρουσίασε ο Patrick Boucheron (με επιφύλαξη για τον φετιχναμέ, μιας και δεν γνωρίζω την Οθωμανική αν είναι ο ίδιος ή παρουσίασε κάποιο Οθωμανικό έγγρφο συμβολικά. Θέλω να πιστεύω, πως παρουσίασε τον αυθεντικό)

Για την άλωση της Πόλης, μας είναι γνωστά τα 4 ελληνικά έργα των Σφραντζή, Χαλκοκονδύλη, Κριτόβουλου και Δούκα, τα οποία βέβαια διαφέρουν πολύ μεταξύ των. Υπάρχουν σλάβικες πηγές (Το Ρωσικό Χρονικό του Νέστορα Ισκενδέρη), του Σέρβου Κωνσταντίν Κωνσταντίνοβιτς και από τις λατινικές ξεχωρίζουν του Ισίδωρου, του Λεονάρδου της Χίου και του Μπάρμπαρο. Απ όλους αυτούς αυτόπτες μάρτυρες ήταν μόνο ο Σφραντζής, ο Μπάρμπαρο, ο Σέρβος Κωνσταντίν Κωνσταντίνοβιτς και ο Μοναχός Σίμων, του οποίου τις επιστολές της αλώσεως μελέτησαν οι Γερμανίδες ιστορικοί Martina Giese και Karoline D. Döring.

Από πλευράς των Οθωμανών οι πληροφορίες είναι πενιχρές. Ο Οθωμανολόγος Νικηφόρος Μοσχόπουλος, ο οποίος έχει μεταφράσει αρκετές πηγές σχετικά με την άλωση μνημονεύει κάποιους όπως τον Enveri , τον Ibn Κemal , τον Nesri και τον Hoca Sadeddin (ή Sa'duddin) Efendi. Δεν μας δίνουν σαν πηγές όμως τίποτα το ιδιαίτερο. Ενδιαφέρον θα έλεγα , περισσότερο για τους Τούρκους και λιγότερο για μας αλλά καλό είναι να γνωρίζουμε πως τα διηγούνται και άλλοι, είναι η μαρτυρία του Hoca Sadeddin (ή Sa'duddin), ο οποίος αν και μεταγενέστερος της αλώσεως , κάνει λόγο για κάποιον μισοπεθαμένο οθωμανό μουσουλμάνο στρατιώτη που θέλει να αποκεφάλισε τον Παλαιολόγο και για κάποιον τεράστιο Οθωμανό στρατιώτη τον Χασάν που έστησε το μπαϊράκι πάνω στο τείχος και ενθάρρυνε τους λοιπούς Οθωμανούς αλλά έπεσε από τα βέλη.

Αυτά ως τώρα. Όμως νεώτερες έρευνες δείχνουν να έχουμε και μια ακόμη πηγή για την άλωση και μάλιστα από τον ίδιο τον πορθητή.

Ο Γάλλος ιστορικός Patrick Boucheron, καθηγητής μεσαιωνικής ιστορίας στο Collège de France σε παρουσίαση που έκανε για την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο Γαλλογερμανικό Κανάλι ARTE παρουσίασε εναν Φετιχναμέ του σουλτάνου Μεχμέτ Β΄του πορθητή , που βρίσκεται στην εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας στο Παρίσι και είναι αντίγραφου του αυθεντικού και ο οποίος χρονολογείται στον 16ο αιώνα και είχε σταλθεί στον σουλτάνο των Μαμελούκων στην Αίγυπτο.

Ο Φετιχναμές ( fetḥnāme / fatḥnāma) είναι μια επιστολή που έστελναν οι σουλτάνοι στους συμμάχους και άλλους άρχοντες και βασιλείς σχετικά με κάποια στρατιωτική τους νίκη. Τέτοιες επιστολές τις συναντάμε και σαν Gazaname (ghazānāme) ΄ή Gazavatname

Στην συγκεκριμένη επιστολή ο Μεχμέτ Β΄ προς τον Σουλτάνο της Αιγύπτου γράφει μεταξύ άλλων:

“Εγώ εκπόρθησα την Κων/πολη. Είμαι το ανατέλλον άστρο του Ισλάμ. Η πόλη ήταν καταραμένη. Την έφερα πίσω στις αγκαλιές του Ισλάμ. Εσύ όμως σουλτάνε τις Αιγύπτου είσαι ο μεγάλος Άρχοντας του Ισλάμ, γιατί εσύ είσαι ο υπερασπιστής των ιερών πόλεων Μέκκα και Μεδίνα. …. Καθαρίσαμε τις εκκλησίες των χριστιανών και αφαιρέσαμε τις καμπάνες και τους σταυρούς και τις κάναμε τζαμιά για τους πιστούς του Ισλάμ. …. Να είσαι σίγουρος , ότι αυτή η πόλη θα είναι πόλη του Ισλάμ.”

Ο ιστορικός Patrick Boucheron εξηγεί το τελευταίο, πως ο Μεχμέτ Β΄ δεν εννοούσε, πως θα είναι μια πόλη Μουσουλμάνων αλλά θα ήταν η έδρα ενός ισλαμικού Ιμπέριουμ. Κάτι που ακριβώς έγινε. Παραπέρα ο Patrick Boucheron για την άλωση μας λέει, πως η άλωση στις διηγήσεις έχει κάτι το μοναδικό. Δεν θριαμβεύει ο νικητής αλλά ο ηττημένος.

Καλό θα ήταν λοιπόν κάποιο πανεπιστήμιο, αν αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη, να λάβει την πρωτοβουλία και να μεταφράσει αυτό το χειρόγραφο. Όπως και να το κάνουμε είναι ακόμη μια πηγή, που είτε το θέλουμε είτε όχι, σχετίζεται με την ιστορία μας.

Πηγές:

Patrick Boucheron „Der Untergang des Byzantinischen Reiches“ , τηλεοπτική παρουσίαση , κανάλι ARTE

Νικηφόρος Μοσχόπουλος “ Byzantnische Zeitschriften‘

Δημήτριος Σταθακόπουλος “ Πορθητής και οι οθωμανικές πηγές για την άλωση της Κωνσταντινούπολης”, Άρθρο

 

 ΑΚΡΑΤΟΣ - ΕΝΑ ΠΡΩΙΝΟ - ΚΟΛΑΤΣΙΟ  ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΕΦΤΑΣΕ ΩΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

Έβλεπα κάποτε έναν μπάρμπα μου πολλές φορές να κάνει κολατσιό με κόκκινο κρασί και ψωμί και να το συνοδεύει πολλές φορές με ελιές. Μου κινούσε την περιέργεια, αν και ο ίδιος έλεγε πως είναι, "ότι καλύτερο υπάρχει" πολλές φορές είχα την υπόνοια , ότι ο μπάρμπας μου τα έτσουζε λίγο. Δεν ήταν όμως μόνο ο μπάρμπας μου. Πολλοί από τους παλιούς το κάνανε αυτό. Ψάχνοντας γίνεσαι πιο σοφός,λέει η παροιμία. Διαβάζοντας τις διατροφές των αρχαίων Ελλήνων βρήκα, πως αυτό ήταν το πρωινό τους. ΑΚΡΑΤΙΣΜΟ το ονόμαζαν. Ο ακρατισμός ήταν  κριθαρένιο ψωμί βουτηγμένο σε κρασί (άκρατος), συνοδευόμενο από σύκα ή ελιές. Βέβαια το κρασί τότε δεν είχε το ποσοστό αλκοόλης που έχει σήμερα.Οι αρχαίοι Έλληνες έπιναν πάντα το κρασί τους αραιωμένο με νερό (κεκραμένος οίνος -άκρατος) και αυτό τους διέκρινε από τους λεγόμενους «βάρβαρους» που έπιναν το κρασί τους σκέτο. Η διαδικασία είχε ως εξής, έβαζαν το κρασί σε ένα κεραμικό δοχείο που ονομαζόταν κρατήρας και το αραίωναν με νερό. Ο λόγος που το έπιναν έτσι ήταν γιατί ήθελαν να πίνουν όλη τη νύχτα κατά τη διάρκεια των συμποσίων τους αλλά όχι να μεθούν και να παραφέρονται όπως οι βάρβαροι.  Ενδιαφέρον, ότι έφτασε ως τις μέρες μας. Απο μαρτρυρίες που έχω και από άλλους μου λένε τα εξής:

Η Αλεξάνδρα Αναστασοπούλου με καταγωγή από την Εύβοια μου γράφει: Εγώ θυμάμαι μπαρμπάδες μου στο χωριό( και στον Οξύλιθο Ευβοίας και στην Τριταία Φωκίδος) να βουτούν ψωμί στο κοκκινέλι και να το τρώνε! Αλλά και ο πεθερός μου,εδώ στο Μούλκι , συνηθιζε να βουτά ψωμί στο κρασί του,έπινε ρετσίνα αυτός. Βέβαια εμείς δεν έχουμε πάρει αυτήν την συνήθεια.

Ο Ηρακλής Νούσιας από την Πρέβεζα λέει πως "η δική μου γιαγιά στην Καμαρινα πολλές φορές κολάτσιζε με κόκκινο μπρουσκο με ζάχαρη και βουτούσε - έγκευε ψωμί"

Η Καίτη Καρύδη απο την Κέρκυρα μου διηγείται: "Kαι εδω (στην Κέρκυρα)  το συνηθιζαν οι παλαιοι. Σπουδαίο πράγμα η παράδοση, όπως και το κρασί μέσα στο πιάτο με τα αγριολάχανα"

Ο Γιάννης Καϊντάσης από την Άρτα μου έγραψε: "Κρασί μαυροδάφνη και βουταγαμε ψωμί ξερό ζυμωτό. Βέβαια εμείς μεγαλώσαμε με γιαγιά- παππού"

Ισως κάποιοι να το τηρούν ακόμη.  Το ίδιο έχω δει και στην Φλωρεντία της Ιταλίας στο Marcato Centralle. Οποιος πήγαινε τις πρωινές ώρες στο πάγκο του Φάμπιο για πατσά (τρύπα) ή μπολίτο (βραστό βοδινό) θα παρατηρούσε μια παρέα θαμώνων που έπιναν κρασί και το συνόδευαν με ελιές ή πεκορίνο. Τελικά όλα έχουν μια συνέχεια.

 ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ - Η ΚΑΠΝΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΗΠΕΙΡΟΣ (EPIRUS) ΤΗΣ ΔΡΕΣΔΗΣ

Για τον καπνό της Άρτας της περιοχής αλλά και της Ηπείρου και την ποιότητα του έχουν γράψει σχεδόν όλοι οι περιηγητές που πέρασαν από δω. Πρώτη αναφορά την κάνει ο Xavier Scorfani τον 17οι αιώνα. Χρυσαφή στο χρώμα και ωραίο άρωμα. Εκει συγκλίνουν όλοι. Από τα μισά και μετά του 19ου αιώνα στην πόλη Δρέσδη της Σαξωνίας υπάρχει ένα μπούμ στην καπνοβιομηχανία. Η ένωση της Γερμανίας και το δεύτερο ράϊχ πλησιάζουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Ηπειρος, η Θεσσαλία η Μακεδονία και η Θράκη θα εφοδιάζουν την Γερμανία με καπνό. Η προσχώρηση της Θεσσαλίας και Άρτας στο Ελληνικό Βασίλειο θα αλλάξει για λίγο τα δεδομένα. Η μεταφορά του καπνού θα γίνεται με σιδηρόδρομο. Στην πόλη Δρέσδη θα ανοίξουν δύο καπνοβιομηχανίες η Γενισέα (Yenidze=Ξάνθη) και το εργοστάσιο Ηπειρος (Epirus), το οποίο προμηθεύεται τον καπνό του από την Ήπειρο σε αντίθεση με το Yenidze που προμηθεύεται απ΄την Δράμα, Ξάνθη και Δεδέ Αγάτς (Αλεξανδρούπολη) ! Το Yenidze μάλιστα θα φτιάξει το κτήριο σαν ισλαμικό Τέμενος (Τζαμί). Υπάρχει ακόμη σήμερα. Την ποιότητα όμως θα την έχει το Epirus το οποίο θα παράγει και πιο λίγο. Ουσιαστικά από το 1890 και μετά ο ταμπάκος της τουρκοκρατούμενης Ηπείρου πήγαινε εκεί. Η απελευθέρωση της Ηπείρου και ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος θα στερήσουν το καλό Ηπειρωτικό χαρμάνι από την εταιρεία. Τα τελευταία αποθέματα καλού Ηπειρωτικού χαρμάνι τα είχε παραγγείλει ο εθνικός πατριωτικός σύλλογος Deutscher Aar ο οποίος εφοδίασε ανώτερους και ανώτατους Γερμανούς αξιωματικούς σε δύο διαφορετικές κασετίνες. Η πίεση των αξιωματικών για καλό ταμπάκο ανάγκασαν το υπουργείο στρατιωτικών να παραγγείλει στο Epirus τσιγάρα. Όπως και έγινε. Αλλά η ποιότητα δεν ήταν πλέον η ίδια γιατί τώρα ο ταμπάκος έρχονταν από τις απο Yenidze ικίες. Ετσι το 1916 ο στρατός δεν πλήρωσε τα ωφελούμενα. Με την πτώση του Ράϊχ και την κρίση μετά τον πόλεμο η Εταιρία Epirus εξαφανίστηκε. Για τους ιδιοκτήτες Mehner & Peters μπόρεσα να βρω μόνο στα βαυαρικό κρατικό αρχείο την απαίτηση προς το υπουργείο στρατιωτικών.

 

 Η Ελληνική παροικία της Τεργέστης και οι Αρτινοί της Διασποράς τον 18ο και 19ο αιώνα

Η Ελληνική εκκλησία της Τεργέστης ο Αγιος Νικόλαος σε λιθογραφία του 19ου αιώνα

Οι συνθήκες του Κάρλοβιτς (Karlowitz) το 1699 και η συνθήκη του Πασάροβιτς ( Passarowitz) στα 1718 είναι ορόσημες για την σταθεροποίηση των συνόρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη , για την αρχή της διάλυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και φυσικά το άνοιγμα της Αυστρίας στο εμπόριο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Τεργέστη μια πόλη με λιμάνι κοντά στις Γερμανικές χώρες είναι λογικό να ελκύσει και τους Έλληνες εμπόρους. Μεταξύ αυτών και Ηπειρώτες. Με το χρόνο η παροικία ανήγειρε δική της εκκλησία, δικό της νεκροταφείο, Σχολείο και Νοσοκομείο. Ένα από τα λιμάνια που θα φτάνουν εδώ προϊόντα θα είναι και η Άρτα. Από την Άρτα εννοούνται πάντα οι σκάλες Σαλαώρας πρωτίστως και η Κόπραινα. Τα πρϊόντα που φτάνουν εδώ είναι βαμβάκι, καλαμπόκι, βρώμη και καπνός. Ο αρτινός καπνός θα παίρνει από δω τον δρόμο της ξηράς και θα φτάνει στις Γερμανικές χώρες. Στα αρχεία της πόλης ξεχωρίζουν τρεις  Αρτινοί.

• Ο Παναγιώτης Σεκληστιανός. Το όνομα του μας αφήνει να καταλάβουμε πως είχε καταγωγή από τη Σεκλίστα δηλαδή την Σημερινή Ελάτη Άρτας στο Ραδοβίζι. Ο Παναγιώτης Σεκληστιανός φαίνεται ήδη το 1751 να έχει εργαστήριο που παρασκευάζει το ποτό Ροζόλι. Το ροζόλι ή Ροζόλιο στον πληθυντικό, ήταν ένα λικέρ που προέρχονταν με την έγχυση λουλουδιών πορτοκαλιάς και μπαχαρικών σε αλκοόλ. Φαίνεται να ήταν πολύ διμοφιλές. Στο κοντινό Graz της Αυστρίας στην εμποροπανήγυρη γίνονταν ανάρπαστο. 21 εργαστήρια παρασκευής ριζόλι υπήρχαν στην Τεργέστη ως τα 1784. Εννιά απ αυτά τα είχαν Έλληνες και φαίνεται να συμβάλουν εκτός από τον Σεκληστιανό και ο Παπαδάτος (παλιά αρτινή οικογένεια) όπως και ο έμπορος Νικόλαος Αναστασίου από την Άρτα.
• Ο Απόστολος Αναστασίου, δηλώνει κάτοικος Άρτας στο δεύτερο Μισό του 18ου αιώνα και ασχολείται στην Τεργέστη με το εμπόριο Βαμβακιού, βρώμης νημάτων και δερμάτων. Και φυσικά και η Ελληνική παροικία ακολουθεί τον κανονισμό των τάξεων και ο Απόστολος Αναστασίου στους καταλόγους καταγράφεται στην Α Τάξη των Ελλήνων στα 1802
• Νικόλαος Αναστασίου. Για τον Νικόλαο Αναστασίου οι πληροφορίες είναι πενιχρές. Πέρα από έμπορο ο κατάλογος των τάξεων του 1802 τον κατατάσσει στην Γ Τάξη. Σε αρχείο της 7ης Φεβρουαρίου του 1802 τον βρίσκουμε "Inspettore per l'assistenza degl'ammalati poveri” δηλ επιθεωρητή βοήθειας σε ασθενείς και φτωχούς. Στα 1818 τον βρίσκουμε και δεύτερο ψάλτη βοηθό του γέροντα Βουτηρά. Στα 1822 πρέπει να είχε έρθει στα όρια της Φτώχειας. Για να μεταβεί στην Ελλάδα με την οικογένεια του η επιτροπή για τους φτωχούς έκανε έρανο. Στα 1823 πρέπει να επέστρεψε και πάλι στην Τεργέστη και ζήτηση από τις αρχές πιστοποιητικό καλής διαγωγής προκειμένου να ανοίξει εργαστήριο οινοποιίας για Ριζόλι. Η επιστροφή του ίσως να συνδυάζεται με τις 13 οικογένειες προσφύγων που έφυγαν από την Άρτα.
• Βιβλία για την Ήπειρο. Κάποιος από τους περιηγητές,αρχές του 19ου αιώνα, όταν σταμάτησε στη Σαλαώρα του κίνησε την προσοχή κάτι δέματα που ήταν εκεί. Παρατηρώντας καλά είδε πως ήταν όλα βιβλία είχαν προορισμό τα Ιωάννινα ενώ ένα μικρό δέμα είχε και την Άρτα. Επίσης απο δω θα εφοδίαζε ο Ρήγας με τα βιβλία του την Πρέβεζα με σκοπόν να μεταδοθούν σε όλη την Ήπειρο.
• Οι Αρτινοί πρόσφυγες το 1823. Το 1823 δεκατρείς οικογένειες το σύνολο 42 άτομα από την Άρτα εξ αιτίας προφανώς της κατάστασης που επικρατούσε έφυγαν προς τη Ανκώνα, την Βενετία και την Τεργέστη. Είδαμε παραπάνω την περίπτωση του Νικόλαου Αναστασίου. Για αυτούς η ‘Εταιρεία των φίλων” του Λονδίνου σύλλεξε βοήθεια 577 φιορίνια. Τα ποσά του δεύτερου εράνου διατέθηκαν για πρόσφυγες από την μαρτυρική Χίο.

Γενικά βλέπουμε πως στην παροικία της Τεργέστης υπήρχε ένα ρεύμα αλληλεγγύης . Το εμπόριο από την Άρτα με την Τεργέστη συνεχίστηκε στο χρόνο. Όχι όπως τον 18ο αιώνα αλλά και τυροκόμοι από την περιοχή έφταναν εκεί. Τέλος του 19ου αιώνα αρχές 20ου αιώνα στην Σαλαώρα προσάραζε το Αυστριακό πλοίο Lloyd που εκτελούσε την γραμμή Τεργέστη – Σαλαώρα . Το Lloyd δεν ήταν μόνο επιβατικό αλλά και εμπορικό, όπως και το ταχυδρομείο για την Ευρώπη.

Σχέδιο της πόλης της Τεργέστης στα 1750

Πηγή κειμένου: Φώτης Βράκας:  Περίπατος στην Αρτα - Γνωστά και άγνωστα γεγονότα απο την Άρτα και την περιοχή της από την Οθωμανική περίοδο 1449-1881 ως τον πόλεμο του 1897 *το βιβλίο βρίσκεται υπο έκδοση

 

 Το πρώτο ελεύθερο Πάσχα στην Ήπειρο το 1913

Στρατιώτες στην Ήπειρο γιορτάζουν το Πάσχα και Έλληνες και μουσουλμάνοι γιορτάζουν μαζί το Πάσχα του 1913. απο σκίτσα της εποχής

Στις 14.04.1913 η Ήπειρος γιόρτασε το πρώτο ελεύθερο Πάσχα. Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής το Πάσχα του 1913 γιορτάστηκε σαν εθνική εορτή. Όπου υπήρχε στρατός ο λαός τους ακλούσε να τους προσφέρει αυγά, κουλούρια και τσουρέκια. Ενιοτε τους κρατούσαν να φάνε μαζί. Αλλά και όπου υπήρχαν μουσουλμάνοι φαίνεται να επισκέπτονταν τις πολιτικές αρχές όπως και τις στρατιωτικές για να τους ευχαριστήσουν για την άψογη διοίηση. Πολλοί βέβαια που είχαν φίλους και γνωστούς χριστιανούς επισκέφθηκαν αυτούς για να ευχηθούν. Βέβαια, όπως γνωρίζουμε και από άλλες πηγές του 18ου αιώνα αυτό συνηθίζονταν στην Ήπειρο και απο πλευράς μουσουλμάνων και από πλευράς χριστιανών. Κάτι που έχει καταγράψει και ο Μητροπολίτης Σπυρίδων της Κόνιτσας.

Απόσπασμα από άρθρο της εποχής για το Πάσχα του 1913

 ΦΟΝΟΣ ΤΟΥΡΚΟΥ ΣΤΑΘΜΑΡΧΗ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΟΥ ΒΑΛΤΟΥ -ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ ΣΥΝΟΡΑ ΑΡΤΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 1858

Εικόνα: 3D αναπαράστη Οθωμανών στρατιώτων του 1860/1870 σε καταδίωξη.

Την 20 Ιουλίου 1858 ,η υπομοιραρχία Βάλτου αναφέρει είς το υπουργείον στρατιωτικών οτι :Την 17 Ιουνίου 1858 προς την δύσιν του Ηλίου ο σταθμάρχης Χελώνας Ασλανμπέης είς θέσιν Μηλιά εφονεύθη υπό τριών τεσσάρων ατόμων,ο δε συνοδεύων αυτόν στρατιώτης φοβηθείς κατόρθωσε να διαφύγη.

Αμέσως ετέθησαν εις ανακάλυψιν των δολοφόνων και καταδίωξιν ,τόσο Τουρκικαί αρχαί Αρτης όσον και Ελληνικό απόσπασμα Βάλτου διότι πάντοτε οι καταδιωκόμενοι υπό των Τουρκικών αρχών εισέρχονται είς τον Ελληνικόν Βάλτον όπου εύρισκων καταφύγιον.Από πλευράς των Ελληνικών αρχών εκινήθη ο υπολοχαγός του αποσπάσματος Βάλτου Κων.Ταμβακάς ,όστις πολύ σύντομα ανεκάλυψε οτι τον φόνον εξετέλεσαν οι Αναστάσιος Κουρκούμπας η Καρακαξούλης ο Γιαννακούλης Κασκαούτης και ο Δημήτριος Κασκαούτης .Εκ τούτων ο μεν πρώτος εισήλθεν αμέσως είς τον Βάλτον οι δε δύο έτεροι μετά τινάς ημέρας αφού επι 8 ημέρες έμειναν κρυμμένοι εις συγγενικά σπίτια εις τα Ρεκίστιανα (σημερινό χωριό Χελώνα)

ΠΗΓΗ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ Δ.ΚΑΡΑΤΖΕΝΗ ΣΤΟΝ ΡΑΔΟΒΥΖΙΝΟ ΔΕΣΜΟ 1972

Eυχαριστώ τον φίλο και φίλο της ομάδας Αλέξανδρο Ζήκα για το κείμενο.

 H ΣΦΑΦΗ ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΚΑΙ Η ΘΛΙΒΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΟΜΟΡΦΗΣ ΧΙΩΤΙΣΣΑΣ

Με αφορμή τα 197 χρόνια από την καταστροφή και σφαγή της Χίου παρουσιάζω εδω την θλιβερή ιστορία μιας νεαρής Χιώτισσας, όπως την παρουσίασε η σμυρναίικη εφημερίδα Spectacteuer Oriental και κατ επέκτασιν οι Γερμανικές εφημερίδες Bayreuther Zeitung & Augsburger Zeitung. Aν και οι ιστορίες διαφέρουν στην διήγηση το θλιβερό μέρος παραμένει.

1. Spectacteuer Oriental & Bayreuther Zeitung

Από τα θλιβερά γεγονότα στη Χίο, ακόμη και η εφημερίδα Spectacteuer Oriental διηγείται, Πράγμα που το επιβεβαιώνουν πολλοί αυτόπτες μάρτυρες, τα εξής:

Μια Ελληνίδα περίπου 16 / 17 χρονών με εξαιρετική ομορφιά την άρπαξε ένας άραβας και την έκανε σκλάβα του. Ένας τούρκος που την είδε πρότεινε στον άραβα 300 πιάστρα και την αγόρασε. Σύντομα πρόσφεραν στον Τούρκο 8000 πιάστρα σαν λύτρα να την πάρουν πίσω. Ο Μουσουλμάνος είτε γιατί του άναψε τη φλόγα μέσα του η ωραία Χιώτισσα, είτε γιατί πιστεύει ότι μπορεί να αποκομίσει μεγαλύτερο κέρδος, ζήτησε να το σκεφτεί. Εν τω μεταξύ ο άραβας έμαθε για το παζάρεμα και έτρεξε γρήγορα εκεί και ζητεί από τον Τούρκο τη Χιώτισσα και να του επιστρέψει τα 300 πιάστρα. Ο τούρκος φυσικά αντιτίθεται σε αυτό το παζάρεμα και επιμένει στο δίκαιο της αγοράς. Μέσα στο καυγά , ο οποίος όλο και πιο πολύ δυνάμωνε, απελπισμένος ότι δεν θα ξαναπάρει τη λεία του ο αφρικανός Τίγρης φώναξε δυνατά: Δεν θα την πάρεις. Τράβηξε το πιστόλι το έβαλε στο

στήθος της άμοιρης κοπέλας και πυροβόλησε. Αμέσως έπεσε νεκρή. Ο Μουσουλμάνος τρανταγμένος από αυτή την πράξη ασχολείται τώρα μόνο με το θύμα. Χαϊδεύει το σώμα της και χύνει δάκρυα. Όταν ήρθε πάλι στα λογικά του πήγε στον καπουδάν πασά και ζήτησε δικαιοσύνη. Θα την έχεις του απάντησε ο αρχιναύαρχος. Γνωρίζεις τον δολοφόνο; Ναι, απάντησε ο Μουσουλμάνος. Ο αρχιναύαρχος διέταξε να φέρουν τον άραβα. Ποιος είναι; Ρώτησε ο αρχιναύαρχος. Αυτός εκεί ! Τράβα το σπαθί σου και σπάσε του το κεφάλι στα δύο, είπε ο καπουδάν πασάς. Κύριε, είπε ο Μουσουλμάνος, δεν μπορώ να κάνω μια τέτοια πράξη. Τότε ο καπουδάν πασάς διέταξε να έρθει ο δήμιος για να αποκεφαλίσει τον άραβα. Έτσι και έγινε και η γης wαπελευθερώθηκε από ένα τέρας ακόμη.

2. Αugsburger Zeitung

Στην καταστροφή της Χίου χιλιάδες πουλήθηκαν σκλάβοι. Απο τα βάθη της βάρβαρης Ανατολής έρχονταν φανατικοί μουσουλμάνοι να πάρουν σκλάβους. Ενας τέτοιος βάρβαρος κατέβασε από το καράβι στη Σμύρνη μια πανέμορφη Χιώτισσα. Μόλις την είδε κάποιος άλλος ζήτησε να την αγοράσει. Ομως ο πρώτος βάρβαρος την θεώρησε ανεκτίμητη κ την.ήθελε για τον εαυτό του. ετσι άρχισαν να λογομαχούν. τότε αφού ο δεύτερος είδε πώς ο πρώτος δεν θα την πωλήσει άπαξε την.πιστόλα κ λέει στον πρώτο. Αφού δεν την πουλάς ούτε κ συ θα την κρατήσεις. και πυροβόλησε την δύστυχη κοπέλα στο στήθος , η οποία σε λίγο ξεψύχησε. ο πρώτος βάρβαρος πιυ είχε στην ιδιοκτησία του την κοπέλα κ φαίνεται ότι την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα, αρχισε να θρηνεί και να φωνάζει. Φρόντισε να ζητήσει από τις αρχές να τιμωρηθεί ο δολοφόνος αλλά ο ίδιος εκανε λαμπρή νεκρική πομπή για την κοπέλα που είχε σκλαβώσει μόλις πριν μερικές μέρες ή ώρες

Κουμζιάδες (Αμμότοπος Άρτας ) 1914 - Όταν οι αγρότες ξεσηκώθηκαν εναντίον του Μπέη

Ιστορικός χάρτης του 1897 που αναφέρεται στη Μάχη του Καρβασαρα (Γοργομύλου). Στον κόκκινο κύκλο, εκει που εξελείχθηκαν τα γεγονότα

Βλέποντας κανείς την ημερομηνία  θα νόμιζε πως οι Μουσουλμάνοι  μπέηδηες είχαν πάψει να υπάρχουν. Δυστυχώς όμως η αλήθεια είναι άλλη. Μέχρι την ανταλλαγή θα είναι αισθητή η παρουσία τους. Με βάση την συμφωνία της Αθήνας το 1913 οι περιουσίες τους έπρεπε να γίνουν σεβαστές από το Ελληνικό κράτος. Μάλιστα αυτοί που δήλωσαν Αλβανοί και δεν θέλησαν να ανταλλαχθούν είχαν δικαιώματα ως πολύ αργά, όπως η οικογένεια του Ταχσίν πασά (ο πασάς που παρέδωσε την Θεσσαλονίκη) στον Αμμότοπο (Κουμζάδες). Οι Κουμζαδιώτες κατοικούσαν και σε δεύτερο οικισμό στα Αμπέλια κοντά στο Χανόπουλο. Οπως βλέπουμε και στον χάρτη η περιοχή όλη του Χανοπούλου ήταν ιδιοκτησία του Σαδήκ μπέη. Την περιοχή κοντά στον βάλτο την νοίκιαζαν Κουμζιαδιώτες.  Όμως και τα τσιφλίκια είχαν και αυτά κανόνες και για τον τσιφλικά και για τους επίμορτους αγρότες.  Διορισμός ενός αγροφύλακα θα έπρεπε να ήταν από τους ίδιους τους αγρότες. Ο Σαδήκ μπέη υπολογίζοντας στην δύναμη του χρήματος και της εξαγοράς αποφάσισε να τοποθετήσει αγροφύλακα έναν γνωστό του από την Αμφιλοχία. Αυτό εξόργισε τους αγρότες και ξεσηκώθηκαν. Αρχικά προσπάθησαν με το καλό αλλά ο Σαδήκ είχε αποφασίσει.  Έτσι ήρθαν σε σύγκρουση. Βέβαια όπως φάνηκε μετά αυτό ήταν μόνο η αφορμή. Ήδη υπήρχε διαμάχη για την εκμίσθωση των αγρών, που με βάση απόφασης του πλημμελειοδικείου της Αρτας, οι αγρότες την δικαιούνταν και χωρίς αύξηση, κάτι που ήθελε να κάνει ο Σαδήκ. Αφού ανακατεύτηκαν πολλές υπηρεσίας και άκρη δεν έβγαινε η αντιπαλότητα δυνάμωνε. Τον Αύγουστο του 1914 οι Κουμζαδιώτες μπήκαν με κοσιές και εργαλεία και κατέστρεψαν την καλλιέργεια των κτημάτων του Σαδήκ μπέη.  Ο Σαδήκ κατέφυγε στις αρχές, οι οποίες  τον διακιώσανε. Ο Α. Παπούλας, στρατ. και πολ. διοικητής, ενημέρωσε την αστυνομία της Φιλιππιάδας και τον εισαγγελέα πλημ/κών Άρτας για τα παράπονα του Σαδίκ, ότι οι χωρικοί κατέστρεφαν τους αγρούς του στο Χανόπουλο· παρήγγειλε δε να ληφθούν σύντονα μέτρα για να προστατευθεί η αλλότρια περιουσία, να περισταλούν οι υπερβασίες και να ενεργηθούν τα νομίμως δέοντα. Τελικά οι αγρότες πρέπει να πλήρωσαν κάποια μικροποασά και το θέμα έκλεισε με τον Σαδήκ να συνεχίζει διαμαρρτυρίες. Ο τελευταίος απόγονος του στην περιοχή δολοφονήθηκε το 1945 ενώ κάποιος δεύτερος , αδερφός του θύματος έφυγε για Κων/πολη και απόγονοι αυτών εμφανίστηκαν την δεκαετία του 90 με κάποιες αξιώσεις  στο Χανόπουλο αλλά δεν υπήρχε πιθανότητα πλέον. Οι αγρότες των Κουμζιάδων συνέχισαν τον αγώνα τους  και εναντίον της οικογένειας Ταχσίν με τελευταίο δικαιούχο τον γνωστό ζωγράφο των πολέμων τον Κενάν Μεσαρέ του οποίου και αυτού τελευταίος απόγονος Ινές Μεσαρε απεβίωσε προσφάτως στην Αθήνα.

Το Κείμενο βασίζεται στα στοιχεία της Αγροτικής Διοίκησης και έρευνας του αγαπητού Κώστα Βακατσά

 1881 - ΟΙ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΓΓΑΡΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΟΥ ΚΑΜΠΟΥ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Εφόσον αποφασίστηκε στην συνθήκη του Βερολίνου και στην συμφωνία της Κων/πολης η Οθωμανική Αυτοκρατορία να παραχωρήσει την Άρτα στο Ελληνικό Βασιλείο, έπρεπε να βρεθεί τοποθεσία για τους μουσουλμάνους κατοίκους. Η Οθωμανική κυβέρνηση αγόρασε το Χωριό Σταρόκα (Ρόκκα) απο τον Έλληνα τσιφλικά Ζαφίρ Εφέντη ή Κυρ Ζαφείρη και πρότεινε στους Μουσουλμάνους να ιδρύσουν την Νέα Άρτα. Αυτοί αρνήθηκαν. Κατόπιν τούτου τους προτάθηκε να εγκατασταθούν κοντά στην Λέρα (σημ. Μεταξύ Μονάδας ΧΗΤΑ και Αγίου Σπυρίδωνα) και αυτό το απέρριψαν. Τελικά ο Ζεκίρ πασάς των Ιωαννίνων, αν και αντίθετος με την απόφαση της Πύλης να παραχωρηθεί η Άρτα έστειλε τον Μινέϊκο Εφέντη με επιτελείο να βρει άλλη θέση. Ετσι λοιπόν μεταξύ Ελευθεροχωρίου και Φιλιππιάδας στην θέση Ζευγαρολίβαδο ο Μινέϊκο (παππούς του Ανδρέα Παπανδρέου) χάραξε την Νέα πόλη Χαμιτιέ ή Νέο Λούρο. Επειδή η Πύλη θα αναλάμβανε τα έξοδα ο Ζεκίρ πασάς που θεωρούσε τους Έλληνες υπεύθυνους για την παραχώρηση της Άρτας έθεσε σε εφαρμογή το νόμο της Αβαρίας. Δεν δέχτηκε να πληρωθεί, όπως προβλέπονταν μετά το τανζιμάτ αλλά διέταξε τον αρχηγό της Χωροφυλακής τον Μουσταφάμπεη να επιστρατεύσει τους χριστιανούς του Κάμπου της Άρτας για έργα στην νέα πόλη. Ο Μουστφάμπεης αν και αντίθετος , ανέφερε πως αυτ’ό θα οδηγούσε σε ξεσηκωμό και θα είχαν και απώλειες σοδειάς, φόρων κτλ αναγκάστηκε να υπακούσει στις διαταγές του Ζεκίρ πασά. Ετσι λοιπόν απ όλα τα χωριά του κάμπου επιστράτευσε κόσμο με τα ζώα τους και μετέφεραν οικοδομικό υλικό στην Φιλιππιάδα. Χάραξαν τον δρόμο απο γέφυρα Καλογήρου ως την πόλη και πέρα, επισκεύασαν τον δρόμο Πασά (Γεφ. Καλογήρου – Σαλαώρα). Δεν έλειπαν οι επεμβάσεις των φανατικων μουσουλμάνων Αλβανών που εβριζαν και χτυπούσαν παρ όλες τις επεμβάσεις του Μουσταφάμπεη και του Χατζή Εμίν πασά. Τους ξεσηκωμένους μουσουλμάνους της Άρτας (τα κατώτερα στρώματα) ανέλαβαν με επιτυχία να τους ηρεμήσουν οι πλούσιοι μπεηδες και αγάδες. Οταν δε βρέθηκαν κάποιοι δολοφονημένοι Αλβανοί ο Μουσταφάμπεης απαγόρευσε δια ροπάλου την κακομεταχείρηση των χριστιανών του Κάμπου. Ο δε Χατζή Εμιν πασάς έδιωξε τους Αλβανούς απ την περιοχή. Όλα έγιναν σε χρόνο ρεκόρ. Μιας και η πόλη είχε πριμοδότηση από την Πύλη έφτασαν σε αυτή μαστόρια απ όλη την Ήπειρο και σε σύντομο χρονικό διάστημα χτίστηκαν αρχοντικά και σπίτια, χάνια, καταστήματα. Η Χαμιτιέ-Νέος Λούρος έφερε την Άρτα σε μαρασμό ξεκόβοντας την από το εμπόριο. Για τα κτήρια του Δικαστηρίου, της Χωροφυλακής, τζαμιού και σχολείου για την μεταφορά του υλικού χρησιμοποιήθηκαν και πάλι οι καμπίσιοι αγρότες και όμοροι αγρότες με τα ζώα τους. Το δε υλικό για τον Οθωμανικό στρατώνα που χτίστηκε στην Στρεβίνα(Καμπή )μεταφέρθηκε σε μια μέρα, εφόσον μπήκαν όλα τα χωριά αλλά και οι μουσουλμάνοι σε αγγαρεία. Μια τεράστια αλυσίδα ανθρώπων από το σημερινό γήπεδο Φιλιππιάδας ως την Κάμπή μετέφερε τα υλικά χέρι-χέρι.

Πηγές κειμένου: Δημ. Καρατζένης -η εκαντοταετερίδα της Άρτας, Ιστορικό Στρεβίνας, Αφηγήσεις Ντόπιων, Ημερολόγιο ενος Γερμανού Μηχανικού - Hamburger Zeitung 1890, Ημερολόγιο Μινέϊκο

Εικόνα: Strassenbau im Osmanischen Reich, Georg Wagenführ

 Αρτα 17ος αιώνας: Το μεγάλο Χάνι ή Χάνι των Εμπόρων

Το Μεγάλο χάνι της Άρτας βρίσκονταν απέναντι απο το Σουλτάν Μπαγιαζί τζαμί και δίπλα από τον πύργο του Ρολογιού. Προφανώς ήταν χτισμένο εκει που σήμερα είναι ο αύλειος χώρος του σχολείου. Σε αυτό σύχναζαν όλοι οι έμποροι που περνούσαν από την Άρτα και πρέπει να ήταν ιδιαίτερα καλοφτιαγμένο. Το χάνι αναφέρεται ήδη τον 17^ο αιώνα στις πηγές και  πρέπει να καταστραφήκε τον καιρό της επανάστασης. Ο Αρκιουχαρτ που επισκέπτεται την Άρτα το 1830, μιλά για κάτι ερρείπια που βρήκε εκει.

Εικόνα: Σκηνή απο Οθωμανικό χάνι

 

ΙΩΑΝΝΙΝΑ 1881 – Η ΔΙΚΗ ΠΕΝΤΕ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ

Ιωάννινα 17.06.1881

Τον Ιούνιο του 1881 στην Ήπειρο τα πράγματα βρίσκονται όλα σε τεντωμένο σχοινί. Δεδομένου, ότι η Πύλη αναγκάζεται με το συνέδριο του Βερολίνου και την συνθήκη της Κων/πολης να παραδώσει μέρος της Ηπείρου και την Θεσσαλία οι φανατικοί Μουσουλμάνοι έχουν λυσάξει. Στρατιωτικοί, πολιτικοί αλλά και πολίτες. Αυτές τις μέρες Πέντε κάτοικοι Ιωαννίνων , Έλληνες χριστιανοί, γονείς πολύτεκνων οικογενειών, δικάζονται σε 15ετη φυλάκιση. Τόπος ποινής: Τρίπολη της Συρίας

Τι είχε συμβεί: Εφτά Έλληνες στρατιώτες λιποτάκτες από τον Ελληνικό στρατό της Κέρκυρας έφτασαν στα Ιωάννινα. Οι Ελληνες Γιαννιώτες, που ζούσαν σε καθεστώς δουλείας, το θεώρησαν προδοσία και τους έβρισαν σαν άτιμους, δειλούς και λιποτάκτες. Τους είπαν μάλιστα, πως σε άλλες χώρες θα τους είχαν εκτελέσει.  Δεν ξέρουμε τι άλλο συνέβηκε, πάντως οι 5 Γιαννιώτες συνελήφθηκαν και πέρασαν γρήγορα απο δίκη.

Η δικογραφία εναντίον τους ήταν: Προδοσία. Ο Βαλής (στρατιωτικός και πολιτικός διοικητής Ηπείρου) που χειρίστηκε το θέμα κατηγόρησε τους 5 Γιαννιώτες για τον εξής λόγο. Οι 7 στρατιώτες που είχαν ταχθεί στον Ελληνικό Στρατό θα επρεπε κάποια στιγμή να πολεμήσουν τον Οθωμανικό Στρατό. Επειδή ήταν τίμοι αποφάσισαν να λιποτακτίσουν. Οι ίδιοι οι Γιαννιώτες επρεπε να χαίρωνται που στρατιώτες εχθρικού στρατού λιποτακτούν και θέλουν να ζήσουν υπό τη σκέπη του σουλτάνου.

Μάρτυρες κατηγορίας ήταν δυο Μουσουλμάνοι , που προφανώς τους είπαν τι να πουν, και μάλιστα κατέθεσαν, πως οι Έλληνες έβρισαν το Οθωμανικό κράτος και είπαν, πως σύντομα θα διαλυθεί από την Ευρώπη.

Αφου τους καταδίκασαν τους έσερναν υπό αυστηρή συνοδεία στους δρόμους των Ιωαννίνων με κρεμασμένες ταμπέλες, που έγραφαν την καταδίκη τους. Το θέαμα ήταν σπαρακτικό. Μόλις πληροφορήθηκε ο Έλληνας πρόξενος το γεγονός κάλεσε τους προξένους των άλλων χωρών και τους υπέδειξε ποια τύχη περιμένει τους Χριστιανούς της Ηπείρου. Όλοι χαρακτήρσαν την πράξη του Βαλή βάρβαρη και συμφώνησαν ν στείλουν διαβήματα στην Πύλη προκειμένου να πετύχουν την απελευθέρωση των πέντε Ιωαννιντών.

Εικόνα: Φυλακισμένοι  Έλληνες απο τον πόλεμο του 1897

 ΠΟΣΟ ΡΩΣΟΦΙΛΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ ;

 

Με αφορμή την κίνηση του Πανεπιστημίου του Miami να κατεβάσει τον Μάρξ από το πάνθεο των Φιλοσόφων σαν Ρωσόφιλο με έκανε να ανοίξω για λίγο τα κιτάπια, όπως συνηθίζω να λέω, και να δω πόσο βάση έχει αυτό. Ήταν ο Μάρξ πραγματικά ο Μάρξ Ρωσόφιλος;  Δεν εννοώ την Ρωσοφιλία εδώ σαν λαϊκή μάζα αλλά σαν πολιτική.  Και δω η απάντηση είναι ΟΧΙ.

Μπορεί μετά θάνατο το όνομα του να συνδέθηκε με την ΕΣΣΔ και την κομμουνιστική θεωρία ανά τον κόσμο αλλά όσο ζούσε ήταν πολέμιος της Τσαρικής – Αυτοκρατορικής Ρωσίας, την οποία έβλεπε σαν μια χώρα, που έχει μείνει πίσω, όπου επικρατούν απαίσιες συνθήκες για τους λαούς και η τυραννία είναι στο μέγιστο βαθμό. Μην ξεχνάμε πως στην εποχή του Μάρξ, πως η Αυτοκρατορική Ρωσία είχε ακόμη τον θεσμό της Δουλοπαροικίας. Ακόμη και η Οθωμανική αυτοκρατορία επίσημα το είχε καταργήσει, άσχετα αν λειτουργούσε και ήταν το ίδιο κακό όπως στην Ρωσία. Ακούγοντας Μάρξ το μυαλό μας πάει κατ ευθείαν στα δυο μεγάλα του έργα το Κεφάλαιο και το Κομμουνιστικό μανιφέστο αλλά λιγότερο γνωρίζουμε πως ο Μάρξ ασχολήθηκε για 40 περίπου χρόνια και με την Ελλάδα και τις επαναστάσεις της (1821 και 1854 συν τα εσωτερικά) όπως και με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.  Αν κανείς αναρωτηθεί , που τα ξέρουμε αυτά τότε πρέπει να πω, πως ο Κάρλ Μάρξ έγραφε σε πολλές εφημερίδες στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ. Πέρα απ αυτό έχει διασωθεί και μέρος της αλληλογραφίας με τον φίλο του Φρίντριχ Εγκελς.  Ήδη στην επανάσταση του 1821 την οποία χαιρετίζει και παρότι πιστεύει πως η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είναι θέμα χρόνου (γράφει στον Εγκελς:«είναι αναπόδραστη η αποσύνθεση της μουσουλμανικής Αυτοκρατορίας» και ότι «με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα πέσει στα χέρια του ευρωπαϊκού πολιτισμού» (10/3/1853))  αλλά από την άλλη βλέπει την επανάσταση σαν έργο των Ρώσων. Συμβαδίζει εδώ με τον Μέττερνιχ, όπως είχε γράψει και η εφημερίδα – Αυστριακός παρατηρητής-.  Ο Κονδύλης έγραψε για τον Μάρξ και Έγκελς «ο εχθρός, ο μέγιστος κίνδυνος ήταν η κοινωνικά υπανάπτυκτη Ρωσία», για την οποία οι δύο άντρες έγραφαν ότι «κάθε της ενίσχυση ή επέκταση δεν μπορεί παρά να σημαίνει ανάσχεση της ευρωπαϊκής επανάστασης». Ότι ο Μάρξ υποστήριξε πως η Φιλική Εταιρεία  βρισκόταν εξαρχής υπό ρωσική καθοδήγηση και ότι οι Φιλικοί ήταν «συνειδητοί ή ασυνείδητοι πράκτορες της Ρωσίας». Το ίδιο για το κίνημα του 1843 αλλά και την επανάσταση του 1854 , για την οποία μάλιστα θεωρεί όργανα της Ρωσίας στην Ήπειρο τους Μετσοβίτες, οι οποίοι δεν είχαν καν λόγο να είναι όργανα της Ρωσίας.

Παραπέρα ο Μάρξ φαίνεται να είχε πρόβλημα με την Ρωσία, γιατί επενέβαινε παντού και επηρέαζε κατά την άποψη του αρνητικά τα αντιλαϊκά κινήματα και την αντιλαϊκή πολιτική στην Ευρώπη.

Μεγάλο μέρος των αντιρωσικών άρθρων του Μάρξ σώζεται στις ΗΠΑ στο αρχείο της NEW YORK DAILY TRIBUNE.

Άρα λοιπόν, αν όντως αληθεύει, πως τον κατέβασαν σαν Ρωσόφιλο καλά θα ήταν να ρίξουν μια ματιά στα δικά τους αρχεία. Αν πάλι τον κατέβασαν γιατί τον φέρουν σε σχέση με την Ρωσία ,  ο Μάρξ δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή Ρωσία. Αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία.