Η Ελληνική παροικία της Τεργέστης και οι Αρτινοί της Διασποράς τον 18ο και 19ο αιώνα

Η Ελληνική εκκλησία της Τεργέστης ο Αγιος Νικόλαος σε λιθογραφία του 19ου αιώνα

Οι συνθήκες του Κάρλοβιτς (Karlowitz) το 1699 και η συνθήκη του Πασάροβιτς ( Passarowitz) στα 1718 είναι ορόσημες για την σταθεροποίηση των συνόρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη , για την αρχή της διάλυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και φυσικά το άνοιγμα της Αυστρίας στο εμπόριο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Τεργέστη μια πόλη με λιμάνι κοντά στις Γερμανικές χώρες είναι λογικό να ελκύσει και τους Έλληνες εμπόρους. Μεταξύ αυτών και Ηπειρώτες. Με το χρόνο η παροικία ανήγειρε δική της εκκλησία, δικό της νεκροταφείο, Σχολείο και Νοσοκομείο. Ένα από τα λιμάνια που θα φτάνουν εδώ προϊόντα θα είναι και η Άρτα. Από την Άρτα εννοούνται πάντα οι σκάλες Σαλαώρας πρωτίστως και η Κόπραινα. Τα πρϊόντα που φτάνουν εδώ είναι βαμβάκι, καλαμπόκι, βρώμη και καπνός. Ο αρτινός καπνός θα παίρνει από δω τον δρόμο της ξηράς και θα φτάνει στις Γερμανικές χώρες. Στα αρχεία της πόλης ξεχωρίζουν τρεις  Αρτινοί.

• Ο Παναγιώτης Σεκληστιανός. Το όνομα του μας αφήνει να καταλάβουμε πως είχε καταγωγή από τη Σεκλίστα δηλαδή την Σημερινή Ελάτη Άρτας στο Ραδοβίζι. Ο Παναγιώτης Σεκληστιανός φαίνεται ήδη το 1751 να έχει εργαστήριο που παρασκευάζει το ποτό Ροζόλι. Το ροζόλι ή Ροζόλιο στον πληθυντικό, ήταν ένα λικέρ που προέρχονταν με την έγχυση λουλουδιών πορτοκαλιάς και μπαχαρικών σε αλκοόλ. Φαίνεται να ήταν πολύ διμοφιλές. Στο κοντινό Graz της Αυστρίας στην εμποροπανήγυρη γίνονταν ανάρπαστο. 21 εργαστήρια παρασκευής ριζόλι υπήρχαν στην Τεργέστη ως τα 1784. Εννιά απ αυτά τα είχαν Έλληνες και φαίνεται να συμβάλουν εκτός από τον Σεκληστιανό και ο Παπαδάτος (παλιά αρτινή οικογένεια) όπως και ο έμπορος Νικόλαος Αναστασίου από την Άρτα.
• Ο Απόστολος Αναστασίου, δηλώνει κάτοικος Άρτας στο δεύτερο Μισό του 18ου αιώνα και ασχολείται στην Τεργέστη με το εμπόριο Βαμβακιού, βρώμης νημάτων και δερμάτων. Και φυσικά και η Ελληνική παροικία ακολουθεί τον κανονισμό των τάξεων και ο Απόστολος Αναστασίου στους καταλόγους καταγράφεται στην Α Τάξη των Ελλήνων στα 1802
• Νικόλαος Αναστασίου. Για τον Νικόλαο Αναστασίου οι πληροφορίες είναι πενιχρές. Πέρα από έμπορο ο κατάλογος των τάξεων του 1802 τον κατατάσσει στην Γ Τάξη. Σε αρχείο της 7ης Φεβρουαρίου του 1802 τον βρίσκουμε "Inspettore per l'assistenza degl'ammalati poveri” δηλ επιθεωρητή βοήθειας σε ασθενείς και φτωχούς. Στα 1818 τον βρίσκουμε και δεύτερο ψάλτη βοηθό του γέροντα Βουτηρά. Στα 1822 πρέπει να είχε έρθει στα όρια της Φτώχειας. Για να μεταβεί στην Ελλάδα με την οικογένεια του η επιτροπή για τους φτωχούς έκανε έρανο. Στα 1823 πρέπει να επέστρεψε και πάλι στην Τεργέστη και ζήτηση από τις αρχές πιστοποιητικό καλής διαγωγής προκειμένου να ανοίξει εργαστήριο οινοποιίας για Ριζόλι. Η επιστροφή του ίσως να συνδυάζεται με τις 13 οικογένειες προσφύγων που έφυγαν από την Άρτα.
• Βιβλία για την Ήπειρο. Κάποιος από τους περιηγητές,αρχές του 19ου αιώνα, όταν σταμάτησε στη Σαλαώρα του κίνησε την προσοχή κάτι δέματα που ήταν εκεί. Παρατηρώντας καλά είδε πως ήταν όλα βιβλία είχαν προορισμό τα Ιωάννινα ενώ ένα μικρό δέμα είχε και την Άρτα. Επίσης απο δω θα εφοδίαζε ο Ρήγας με τα βιβλία του την Πρέβεζα με σκοπόν να μεταδοθούν σε όλη την Ήπειρο.
• Οι Αρτινοί πρόσφυγες το 1823. Το 1823 δεκατρείς οικογένειες το σύνολο 42 άτομα από την Άρτα εξ αιτίας προφανώς της κατάστασης που επικρατούσε έφυγαν προς τη Ανκώνα, την Βενετία και την Τεργέστη. Είδαμε παραπάνω την περίπτωση του Νικόλαου Αναστασίου. Για αυτούς η ‘Εταιρεία των φίλων” του Λονδίνου σύλλεξε βοήθεια 577 φιορίνια. Τα ποσά του δεύτερου εράνου διατέθηκαν για πρόσφυγες από την μαρτυρική Χίο.

Γενικά βλέπουμε πως στην παροικία της Τεργέστης υπήρχε ένα ρεύμα αλληλεγγύης . Το εμπόριο από την Άρτα με την Τεργέστη συνεχίστηκε στο χρόνο. Όχι όπως τον 18ο αιώνα αλλά και τυροκόμοι από την περιοχή έφταναν εκεί. Τέλος του 19ου αιώνα αρχές 20ου αιώνα στην Σαλαώρα προσάραζε το Αυστριακό πλοίο Lloyd που εκτελούσε την γραμμή Τεργέστη – Σαλαώρα . Το Lloyd δεν ήταν μόνο επιβατικό αλλά και εμπορικό, όπως και το ταχυδρομείο για την Ευρώπη.

Σχέδιο της πόλης της Τεργέστης στα 1750

Πηγή κειμένου: Φώτης Βράκας:  Περίπατος στην Αρτα - Γνωστά και άγνωστα γεγονότα απο την Άρτα και την περιοχή της από την Οθωμανική περίοδο 1449-1881 ως τον πόλεμο του 1897 *το βιβλίο βρίσκεται υπο έκδοση