ΦΑΪΚ ΠΑΣΑΣ  - Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ  ΚΑΤΑΚΤΗΤΗΣ – ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Για τον πρώτο Οθωμανό κατακτητή/διοικητή της Άρτας στα 1449 λίγα γνωρίζουμε. Μέσα απο διάφορες πηγές κατάφερα να συλλέξω κάποια πράγματα και έτσι να σχηματίζουμε μια εικόνα ποιος ήταν ο Φαΐκ πασάς.

Πιστεύω πώς ο Φαΐκ πασάς είναι μια προσωπικότητα που κινά το ενδιαφέρουν του ιστορικού, του ιστοριοδίφη και του φιλίστωρα. Ίσως γιατί γνωρίζουμε λίγα γι αυτόν. Για τον άνθρωπο που αγάπησε την Άρτα, που πέταξε τα γαλόνια και τις γούνες και τα αντικατέστησε με το καφτάνι και έγινε ιμάμης , τον άνθρωπο που δεν εκτέλεσε την διαταγή του σουλτάνου Μωάμεθ του πορθητή να αναγείρει εντός του κάστρου της Άρτας ισάξιο τζαμί με αυτό το δικό του ή και καλύτερο. Γιαυτόν τον Φαϊκ πασά γνωρίζουμε λίγα. Που ακριβώς γεννήθηκε ή τόπος καταγωγής, δεν υπάρχουν προς το παρόν στοιχεία και μπορούμε μόνο να υποθέσουμε. Ας αρχίσουμε με το όνομα του. Το όνομα του είναι αραβικής προέλευσης και δηλώνει ταλέντο, ανώτερος από άλλον, θαυμάσιος. Όνομα που ίσως να έλαβε σαν προσωνύμιο από τον σουλτάνο. Κάτι συνηθισμένο για την εποχή των Οθωμανών. Το σίγουρο είναι, ότι ήταν ναυτικός με το βαθμό του ναυάρχου. Ο Φαΐκ ζει σε μια εποχή που η Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι στις δόξες της και συνεχή αύξηση των εδαφών της εις βάρος τόσο των τουρκουμάνικων φύλων στην Ανατολή όσο και σε βάρος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και των χριστιανικών λαών και κρατών στην Βαλκανική και Αιγαίο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στην συγκρότηση του ναυτικού της βασίστηκε στα εξισλαμισμένα αραβικά φύλα της Μέσης Ανατολής και στο ελληνικό στοιχείο, εξισλαμισμένο και μη. Ένας από αυτούς πρέπει να ήταν και ο Φαΐκ. Ήταν Άραβας; ήταν Έλληνας; μας είναι προς το παρόν άγνωστο. Η Ayşe DEĞERLİ μελετώντας την υπερβολική αγάπη του για την Άρτα και την περιοχή τον θέλει αρτινό στην καταγωγή. Άποψη μου είναι, πως αν συνέβαινε κατι τέτοιο, θα αναφέρονταν και σε κάποια ελληνική πηγή. Σαν ναυτικός που ήταν και προφανώς φιλόδοξος για να φτάσει στο βαθμό του ναυάρχου σίγουρα θα μιλούσε τις δύο ναυτικές γλώσσες της εποχής της ανατολικής μεσόγειου δηλ. την Ελληνική και την Αραβική. Βέβαια για να αναρριχηθεί και στο αξίωμα αυτό μιλούσε σίγουρα και την τουρκική. Για τους ναυτικούς της εποχής εκείνης που έπιασαν το νόημα και απέβλεπαν σε καριέρα κάτι συνηθισμένο.

Ο μητροπολίτης Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλο, χωρις να ξέρουμε που αντλεί τις πληροφορίες του,  τον περιγράφει σαν δίκαιο άνθρωπο. Σε παλαιότερες έρευνες που είχα κάνει για τον Φαΐκ πασά είχα βρει, ότι πριν έρθει στην Άρτα ήταν εγκατεστημένος μεταξύ Θεσσαλονίκης και Σέρρες[1] όπου μαζί με την παραμάνα του Μωάμεθ του πορθητή ήταν συνιδιοκτήτης μιας λίμνης. Πέρα απ αυτά, σύμφωνα με νεώτρερες έρευνες φαίνεται να έχει σπίτια στην Ανδριανούπολη, Σέρρες, Γιαννιτσά και Θεσσαλονίκη τα οποία νοικιάζει. Αργότερα τα εκανε βακούφικα στο Ιμαρέτ της Άρτας.  Σύμφωνα με την ισλαμική εγκυκλοπαίδεια φαίνεται να είχε περιουσία και στην Κεφαλλονιά την οποία χάρισε στους φτωχούς. Αν όντως αυτό ισχύει, πρέπει να έλαβε μέρος και στην κατάληψη της Κεφαλλονιάς το 1479.  Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπάρχουν, εκει είχε χτίσει ενα τζαμι και ενα μεντρεσέ και τους χάρισε κτήματα αλλα με το που ήρθαν οι Βενετοί πίσω γρέμισαν τα κτήρια και πήραν τα κτήματα πίσω.   Προηγουμένως όμως φαίνεται να έχει λάβει μέρος και στην κατάληψη της Ναυπάκτου το 1477[2]. Ιδρύοντας το κουλιγιέ της Άρτας με το Ιμαρέτ δεν είναι , ότι πέρασε στην αθανασία, όπως γράφει ο Ξενόπουλος,  αλλά ο σεβασμός προς το προσωπό του είχε αυξηθεί. Πράγμα σημαντικό για την εποχή εκείνη. Στα αρχεία του πανεπιστημίου της Άγκυρας[3] του καταλογίζουν ακόμη και την γέφυρα της Άρτας. Αυτό είναι ένα θέμα που δεν έχει αποδεχθεί μέχρι στιγμής. Ίσως όμως να έκανε κάποιες επισκευές ή να έχτισε κάποια άλλη ξύλινη που να επικοινωνούσε από την Άρτα με το τζαμί. Παραπέρα γνωρίζουμε, ότι μέχρι το τέλος της ζωής του παράτησε το αξίωμα του πασά και βοεβόδα και μετά το θάνατο του Ιμαμη που είχε στο τζαμί, που υπάρχει ακόμη και σήμερα στο Ιμαρέτ,  υπηρέτησε το κουλιγιέ (το οικοδομικό σύμπλεγμα) της Άρτας. Η περίοδος του σαν διοικητής της περιοχής δεν συνδέεται με ιδιαίτερα πολεμικά ή πολιτικά γεγονότα. Την πτώση της καστρόπολης Ρινιάσας (Θωμόκαστρο) την χρεώνεται άλλος πασάς ενώ αν αληθεύει η ημερομηνία θανάτου του το 1532 τότε ήταν αιωνόβιος. Δηλ θα πρέπει σύμφωνα με τον βίο του να έζησε τουλάχιστον 120 έτη.  Στην Άρτα απέφευγε να ζει μέσα στην πόλη και ειχε χτίσει θέρετρο κοντά στο Ιμαρέτ, το οποίο αναπτύχθηκε στο χωριό Μαράτι. Όταν πέθανε ενταφιάστηκε στο χώρο του τζαμιού, όπου υπήρχε δικός του τουρμπές-μαουσολείο. Λέγεται πως αργότερα μεταφέρθηκε ο τάφος του στο λόφο της Μαραθιάς, οπου όντως εκει δίπλα απο το παλιο Οθωμανικό πολυβολείο βρίσκεται ενα Μαουσολείο – Τουρμπές που αποδίδεται στον Φαΐκ πασά. Μάλιστα κάποιοι τυμβωρύχοι και χρυσοθήρες το είχαν γκρεμίσει. Αποκαταστάθηκε στην αρχική του μορφή απο το ΥπΠο και την Εφ. Α. Αρτας. Αν και η εκταφή στους Μουσουλμάνους δεν επιτρέπεται, ο Γιώργος Κοντογιωργος είχε γράψει σε άρθρο του στα 1996, πως η εκταφή ήταν συμβολική, έγινε προφανώς μετά το 1881 και εβαλαν τον πασά εκει για να βλέπει τον Αμβρακικό, απ όπου έφτασε στην Άρτα και την Άρτα που τόσο αγάπησε.

  Για απογόνους γνωρίζουμε πως σύμφωνα με την Ayşe DEĞERLİ είχε τρεις γιούς τον Μουσταφά, τον Αχμέτ και τον Μεχμέτ αλλά με άλλες πηγές είχε και μια κόρη, η οποία ήταν παντρεμένη με τον Μπαϊρακτάρη του, τον Σουλεϊμάν Τσελεμπί (η Ayşe DEĞERLİ τον θέλει εγγονό του αλλά δεν ισχύει), του οποίου ο τάφος βρίσκονταν στην αυλή του Φεϋζουλαχ τζαμί. Ότι η περιουσία του Ιμαρέτ κάποια στιγμή περνά σε κρατικά χέρια, φαίνεται πως κάποια στιγμή έπαψε να υπάρχουν απόγονοι από τον Φαΐκ πασά. Τα βακούφικα ιδρύματα, παρέμεναν στα χέρια απογόνων των Ιδρυτών αυτών σύμφωνα με το μουσουλμανικό και Οθωμανικό δίκαιο. 

Μια απεικόνιση δεν υπάρχει και πώς άλλωστε; Πιστός στο Κοράνι δεν δέχθηκε προφανώς να τον ζωγραφίσουν καθότι η απεικόνιση δεν γίνεται δεκτή από τους πιστούς μουσουλμάνους.

Πηγές κειμένου

________________________________________

[1] Ισλαμικά αρχεία Κων/πολης

[2] Αραβαντινός, χρονογραφία Ηπείρου

[3] FAIİK PAŞA CAMİİ - Semavi Eyice, Islam Ansiklopedisi

Εφημερίδα Πρωινή, 1996, Αρθρο Γιώγου Κοντογιώργου

Yilmaz Büktel: ARTA – NARDA OSMANLI HATIRALARI

Ιδρυτικό έγγραφο Ιμαρετ Αρτας

Σεραφείμ Ξενόπουλος, Ιστορικό Δοκίμιο

Φώτης Βράκας: Ιμαρέτ, αναφορά στο Κουλιγιε της Άρτας

 

Εικόνα: χαρακτικό με τούρκο/Οθωμανό πασά τον 15ο/16ο αιώνα, το Κουλιγιέ σύμπλεγμα της Άρτας δηλ το Ιμαρέτ σήμερα, όπως το σχεδίασε ο γερμανός μηχανικός Gerd Schneider,  αριστερά κάτω ο Τάφος του Φαϊκ πασάς στο λόφο της Μαραθιάς και δεξιά το τζαμί