Οι Τούρκοι στις αρχές του 19ου αιώνα μέσα από τα γραπτά του Γιαννιώτη λόγιου Αθανάσιου Ψαλίδα.

 

Eπιχρωματισμένη χαλκογραφία του 1800 με τουρκάλες να προετοιμάζουν γεύμα. Türkei-Türkische Trachten-Backen-Drusische Frauen - Kupferstich-Bertuch 1800

Είχα αναφερθεί παλιότερα στους Τούρκους μέσα από τις διηγήσεις ενός Γερμανού Αιχμαλώτου τον 17ο αιώνα. Ο Αθανάσιος Ψαλίδας, μάρτυρας και παιδί του 19ου αιώνα στο έργο του Ευρωπαϊκή και Ασιατική Τουρκία, όπου περιγράφει τους λαούς, μας δίνει και μια εικόνα του τότε Τούρκου. Συγκρίνοντας και με γραπτά άλλων Ευρωπαίων θα δούμε, πως η άποψη του είναι αντικειμενική. Βασικά περιγράφει αυτό που ζει και βλέπει. Και αναφέρεται περισσότερο στην μάζα παρά στην άρχουσα τάξη. Συγκεκριμένα γράφει:

Οι Τούρκοι, το γένος των Οθωμανών, είναι μεγαλόσωμοι, ειλικρινείς, εύσπλαχνοι πλεονέκται, αμαθείς, μετρίου πνεύματος και όχι τόσο κακοί όπως κακώς πιστεύουν οι Ευρωπαίοι, αγαπούν τα αφροδισιακά δηλ τον καφέ και τον καπνό. Κάθονται συνήθως διπλοπόδι και κοιμούνται χάμω στο πάτωμα σε τάπητα. Το φαγητό τους είναι λίγο και γρήγορο. Τις μυθοπλασίες τις δέχονται σαν ιστορίες. Υπερβάλουν σε όλες τις υποθέσεις, πράγμα που είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλης της Ασίας. Τα κοινά καταλύματα στους δρόμους (χάνια και καρβασαράδες), οι Βρύσες, τα γιοφύρια, οι λιθόστρωτοι δρόμοι είναι απόδειξη της θρησκευτικής τους ευσπλαχνίας όπως και τα αφιερώματα που κάνουν στα τζαμιά για να σπουδάζουν τα παιδιά των φτωχών τα ιερά γράμματα. Γι αυτό είναι υπερήφανοι και καταφρονούν την ανώτερη παιδεία και τις τέχνες των ετερόθρησκων εθνών, γιαυτό και δεν δείχνουν ενδιαφέρουν προς αυτά, καθότι πιστεύουν, πως είναι προσβολή για την Θρησκεία τους και αμαρτάνουν. Αν κάποιος τολμήσει να αφήσει ελεύθερο το πνεύμα του και μελετήσει Αριστοτέλη, που έχει μεταφραστεί και στην Αραβική, αυτόν τον βλέπουν σαν να έχει ξεφύγει από το δρόμο της θρησκείας. Το ανάστημα των Οθωμανών αυξάνει και με τα φορέματα τους αν μπορεί να τα πει κανείς φορέματα αυτά και όχι σκεπάσματα τόσο για το μάκρος όσο και για το πλάτος. Είναι αρκετά σοβαροί, παίζουν κύβους και σκάκι. Αγαπούν πολύ τα Άνθη. Η σταθερότητα τους σε ένα θέμα είναι υπερβολική. Το μεγαλοπρεπή σκέπασμα της κεφαλής τους λέγεται καβούκι. Ανεξιθρησκεία δεν έχουν και δύσκολα επιτρέπουν ανεγέρσεις ναών γιατί πιστεύουν, πως έτσι καταφρονείται η δική τους θρησκεία.

Τούρκος που κάθεται σε πέτρα. Εργο του Stefano della Bella

Πηγή κειμένου: Χαριτάκης, Ηπειρωτικά χρονικά 1931