Οι Μπαντίδες – Ο Ταταλέξης (Αλέξης Τζίμας) που έγινε και τραγούδι

Υπήρχαν Μπαντίδες στην Άρτα; και πότε εμφανίστηκαν;

Όπως έγραψα και χτες χαιρετίζω και συγχαίρω την προσπάθεια του Μ/Φ Σκουφά να περάσει στον άυλο πολιτισμό το έθιμο των Μπαντίδων. Ένα έθιμο που φτάνει στο μακρινό 1885 σε πολλούς απο μας προφανώς στην εποχή των προππάπων μας. Πολύ σωστά τα είπε σε ενα Podcast o Γιάννης Καϊντάσης, πως τέτοιες προσπάθειες πρέπει να χειροκροτούνται και να επιβραβεύονται παρά να δέχονται κριτικές ή επιφυλακτικές σκέψεις.

Θα προσπαθήσω να ετυμολογήσω λίγο τον όρο. Σύμφωνα με αυτα που διαβάζω Μπαντίδης προέρχεται από την ιταλική (δεν μπόρεσα να την βρω στην λατινική) και κατα καιρούς έχει διάφορες ένοιες. Eγκληματίας, Οδίτης ληστής (assalti a mano armata e altri delitti) , κουρσάρος όπως τον θέλει ο Σαλαμάγκας κτλ. Γεγονός είναι πως ο όρος αυτός εμφανίζεται σε ιταλικές γραπτές πηγές τον 16ο αιώνα με την έννοια του καtαζητούμενου, του ληστή αλλά και του εξόριστου. Το ουσιαστικό αυτό εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη την Ευρώπη. Άλλη μια ιταλική εκδοχή είναι από το ουσιαστικό Banda, μέρος του Πύργου, όπου γίνονταν δεξιώσεις και όσοι, σούφρωναν κάτι από κει ήταν οι Bandito δηλ αυτή που έκλεψαν κάτι από την δεξίωση.

Πότε εμφανίζεται στην Ήπειρο;

Σε Βενετικά αρχεία βρίσκουμε την λέξη πολλάκις για τους ληστές ή ακόμη καιν για αρματολούς. Στην Ήπειρο εμφανίζεται πρώτα στα Ιωάννινα στα τέλη του 19ου αιώνα. Σε αυτή συγκαταλέγονται άνθρωποι της κατώτερης τάξης των Ιωαννίνων σε αντίθεση με τους άλλους γλεντζέδες Καραμπέρηδες, που ήταν άνθρωποι της μεσαίας τάξης. Σύμφωνα με τις περιγραφές, οι μπαντίδος (όπως τους ονόμαζαν) ήταν άγριοι στην όψη αλλά τίμιοι και είχαν αρχές. Δουλειές του ποδαριού κάνανε. Ήταν άνθρωποι του γλεντιού και ό,τι έβγαζαν τα σκορπούσαν στα γλέντια. Πολλοι απ αυτούς είχαν και οικογένεια αλλά αυτή έρχονταν σε δεύτερη μοίρα. Αγαπημένη τους εποχή ήταν οι Αποκριες, όπου οργανώνονταν σε μπολούκια, πήγαιναν στην αγορά και πείραζαν τον κόσμο. Ετσι μας τα γράφει ο Δημήτρης Σαλαμάγκας.

Πότε εμφανίζονται στην Άρτα;

Οι Μπαντίδες φαίνεται να ήταν και φλογεροί πατριώτες. Το νεοϊδρυθέν κράτος της Βουλγαρίας προσάρτησε την Ανατολική Ρωμυλία κάπου 300 Μπαντίδες πήγαν εθελοντικά να πολεμήσουν τους Βούλγαρου κάπου στα 1885. Πολλοί απ αυτούς δεν επέστρεψαν στα Ιωάννινα αλλά προτίμησαν Άρτα και Αγρίνιο να είναι κοντά στην Πατρίδα τους. Το 1897 Πολλοί πάλι μπαντίδες θα βρεθούν εθελοντές σε αυτόν τον ατυχή πόλεμο.

Στην Άρτα

Εδώ φαίνεται να εγκαταστήθηκαν κάποιοι και στις πρώτες κιολας αποκριες, μιας και το χούι δεν κόβεται ενισχύθηκαν και από ντόπιους και έτσι άρχισαν και δω τις μέρες της αποκριάς να βγαίνουν στα σοκάκια και με δίστιχα, που έχουν σωθει κάποια απ αυτά να πειράζουν τον κόσμο. Στους Αρτινούς φαίνεται να άρεσε. Φαίνεται όμως φεύγοντας τόσοι οι Γιαννιωτες όσο και κάποιοι Αρτινοί Μπαντίδες απ τη ζωή το έθιμο να παραμερίστηκε.

Αρκετά χρόνια τώρα αναβιώνετε το έθιμο και συγχαρητήρια σε όσους συμβάλλουν .

Ενας γνωστός πάντως Μπαντίδης ήταν κάποιος Αλέξης Τζίμας από το Ζαγόρι, που η λαϊκή μούσα του Ζαγορίου τον αποθανάτισε με το τραγούδι “Ταταλέξης” Εδώ παίρνουμε μια καθαρή εικόνα από τη ζωή των Μπαντίδων

 

Δέκα χρόνια στα ξένα

δεν έφερε λεφτά

μόνο μια λίρα φέρνει

και αυτή για τα βιολιά