Κάτω στου Βάλτου τα χωριά – Ένα τραγούδι και η ιστορία του

Αρματολοί – κλέφτες - μπεκτσήδες

 

Στα 1824 ο Γάλλος Κλωντ Φωριέλ και αμέσως επάνω ο Γερμανός Βίλχελμ Μίλλερ δημοσίευσαν ένα τραγούδι στην κατηγορία  των κλέφτικων. “Κάτω στου Βάλτου τα χωριά”. Σήμερα λίγο πολύ ένα από τα πολύ γνωστά τσάμικα αν και πολλές φορές, δεν χρησιμοποιούνται τα αρχικά του λόγια.

Πίσω απ αυτό το τραγούδι, όπως έχω γράψει και σε δυο μου μελέτες κρύβεται μια ολόκληρη ιστορία και σχετίζεται τόσο με τον Βάλτο όσο και με την Άρτα. Το τραγούδι μιλά για τον κόσμο της ένοπλης βίας που συναλλάσσει τους ρόλους του κλέφτη και του αρματολού ή αντιθέτως.  Το τραγούδι λαμβάνει χώρα στο Σαντζάκι τους Κάρλελι (σημ Αιτωλοακαρνανία) όπου σαν πέντε βιλαέτια εννούνται προφανώς τα καδηλίκια  του Σαντζακίου (Βάλτος, το Ξηρόμερο, ο Βλοχός και ο Ζυγός και το 5ο ίσως εννοεί την Ναύπακτο αλλά αυτή ανήκει στο Σαντζάκι των Τρικάλων ή την Άρτα, όπου και γίνεται λόγος, παρότι που ή Άρτα είναι σε άλλη περιφέρεια, όπως και τα Αγραφα). Τι έχει γίνει: Στα μέσα του 18ου αιώνα η Οθωμανική Πύλη αποφάσισε να απολύσει τους Έλληνες αρματολούς και να τους αντικαταστήσει με Αλβανούς. Τότε οι αρματολοί άλλαξαν πλευρά και έγιναν κλέφτες. Ενώθηκαν με τους παλιούς κλέφες και προξένησαν ζημιές σε περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Σκοπός τους βέβαια ήταν να ασκήσουν πίεση και να κρατήσουν τα αρματολίκια τους. Βέβαια όπως πολύ σωστά παρατήρησε ο αείμνηστος ιστορικός  Σπύρος Ασδραχάς υπάρχει ένα πρόβλημα και μάλλον δεν πρόκειται για το αρματολίκι του βάλτου και αυτό το βλέπουμε σε κάποιους στίχους

 

…...

Κάθονται και τρων και πίνουν

και την Άρτα φοβερίζουν

 

……

πιάνουν και γράφουν μια γραφή

χέζουν τα γένια του κατή (του κατή της άρτας)

 

Βρε Τούρκοι κάτσε τε καλά

γιατί σας καίμε τα χωριά

γρήγορα τ αρματολίκι

γιατ ερχόμαστε σαν λύκοι

 

Γιατί, όπως λέει ο Ασδραχάς, αν γίνονταν όλο το νταραβέρι για το αρματολίκι του Βάλτου οι κλέφτες και πρώην αρματολοί θα έπρεπε να απευθύνουν αλλού τη γραφή: στον μουτεσελίμη του Βραχωριού (δηλαδή του Αγρινίου), στον υπεύθυνο των διαβάσεων (τον Ντερβενάτ Ναζίρ) κι ακόμη στον Μπεηλέρμπεη της Ρούμελης που έδρευε τότε στο Μοναστήρι. Όχι, το δράμα παίζεται σε μικρή τοπική κλίμακα: στον κάμπο της Άρτας.

 

Η Άρτα η ίδια δεν είχε αρματολίκι δικό της καθότι τα αρματολίκια είχαν άλλα σύνορα και διοικήσεις. Όπως και η εκκλησία. Η Άρτα είχε ενα άλλο σώμα, του Μπεκτσήδες.  Ενα είδος Νυχτοφύλακα.  Το ερώτημα αυτό θέτει ο Σπύρος Ασδραχάς και λέει: “Ποιοι, όμως, αρματολοί έχουν να κάμουν με την Αρτα; Οσοι, προφανώς, διορίζονται από τις δικές της διοικητικές αρχές, οι «μπεκτσήδες», με εξάμηνη θητεία, της περιοχής της, του κάμπου της· συνέβαινε, ωστόσο, να επέκτειναν τη δικαιοδοσία τους και στο Ξηρόμερο, όχι όμως στα Αγραφα και σε όλα τα πέντε βιλαέτια· συνέβαινε, επίσης, όσοι διεκδικούσαν τα «μπεκτσηλίκια» να κατέφευγαν στη συνδρομή των Βαλτινών αρματολών και κλεφτών, ζητώντας τους να κάνουν λεηλασίες και καταστροφές, για να διαπραγματευθούν τις αξιώσεις τους”.

 

Το τραγούδι που παρουσιάζω εδώ με τον Πέτρο Ανδρουτσόπουλο, είναι το μόνο, που έχω βρει με όλους τους στίχους σε μια απο τις δυο παραλλαγές όπως το κατέγραψε ο Φλωριέλ.

Κάτω στου Βάλτου τα χωριά