ΧΑΝΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΒΑΣΑΡΑΔΕΣ (ΚΑΡΑΒΑΝ ΣΕΡΑΙ) ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΟΚΡΑΤΙΑΣ - ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ : Χάνια σαν οδικοί σταθμοί

Το χάνι του Μιχάλη στην Άρτα. Φωτογραφία Αριστοτέλη Ζάχου

Τα χάνια (εκτός πόλεων) στην ουσία , όπως και τα Καραβάν σεράγια, είναι οδικοί σταθμοί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας που λειτουργούσαν και ως πανδοχεία. Βρίσκονται σε αποστάσεις μετξαύ 10 ως 12 ώρες, όσο η χρονική αντοχή των αλόγων που έπρεπε ν' αλλαχθούν ή να ανανεωθούν με τροφή και ξεκούραση. Η κύρια διαφορά των καραβάν-σεραγιών από τα χάνια (αναφέρονται και ως Kurşunlu-χάνια), με τα οποία έμοιαζαν σε μεγάλο βαθμό, μπορεί να εντοπιστεί στην παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών (διαμονή, διατροφή, κ.α.) και στο γεγονός ότι στον χώρο τους διεξάγονταν εμπορικές δραστηριότητες. Το όνομα Kurşunlu Hanı έφεραν και πολλά καραβάν-σεράγια. Τα συνηθέστερα χάνια στους επαρχιακούς δρόμους ήταν απλά μονώροφα ή διώροφα οικοδομήματα με μεγάλους αύλειους χώρους. Χρησίμευαν ως πρόχειρα πανδοχεία με ένα καπηλειό, σταύλο και ένα μεγάλο δωμάτιο στον επάνω όροφο. Σε αντίθεση με τα Καραβάν Σεράι, τα οποία ήταν στην ουσία ευαγή ιδρύματα τα χάνια ήταν ιδιωτικά. Οι ιδιωκτήτες ονομάζονταν χανιτζήδες και οι υπάλληλοι που ήταν υπεύθυνοι για τα ζώα ήταν οι «αχουρατζήδες» ενω στο καπειλιό και γαγειριο θα έβρισκε κανείς του «μαυρογόνατους» λόγω των μαύρων μαλλινων περικνιμήδων που φορούσαν. Στην Ήπειρο ιδιοκτήτες από χάνια ήταν Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι. Τον 19ο αιώνα τα περισσότερα χάνια τα συναντάμε στην περιοχή της σημερινής Φιλιππιάδας στο λεγόμενο τμήμα του Καρβασαρά. Αναφέρω ενδεκτικά πως φεύγοντας απο τα Ιωάνινα για να πας Άρτας είτε απο Πέντε πηγάδια, είτε απο την κοιλάδα του Λούρου θα συναντούσες σαν ταξιδιώτης τα παρακάτω χάνια: Αρζίζουμε από τον Αγιο Δημήτριο, μετά το λεγόμενο Ζήτα ήταν το Χάνι του Κοκολιά -Σεφήκ πασά, συνέχιζαν Sefik Pasha, Εμίν Αγά, Χάνια Βυρού (Χάνια Τερόβου), Χάνι Κουκλεσίου, Κερασόβου - Χαρειδιν πασά, Χάνι γέφυρα Πάσαινας και μετα τα δυο χάνια της Φιλιππιάδας. Απο την παλια αρτηρία μετά τον Αγιο Δημήτριο είχαμε το χάνι Μποράτσας, Πέντε πηγάδια, Το Καραβαν Σεράι Γρογομήλου που στο τελος ξέπεσε σε χάνι,, Χάνι Κατσικοπάζαρου στο στενό για Κουμζάδες, ακολοθούσε ενα μεγάλο χάνι στο Χανόπουλο, Χάνι Ιμαρέτ και το τελευταίο πριν την Άρτα ήταν το χάνι του Μιχάλη. Μια σειρά επίσης από χάνια βρίσκονταν μεταξύ Αρτας και Βραχώρι (Αγρίνιο). Χαρακτηριστικό σε όλα τα χάνια ήταν η μεγάλη κεντρική Αυλόπορτα.

Μια ωραία περιγραφή για τα χάνια έχουμε και απο τον Γερμανό ιστορικό του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου Karl Eduard Zachariä (von Lingenthal) στα 1838

«Τα χάνια προσφέρουν στους ταξιδιώτες δωρεάν στέγη σ' ένα δωμάτιο που συνήθως εκτός από την πόρτα έχει ένα παράθυρο κι ένα τζάκι χωρίς όμως οποιαδήποτε έπιπλα....Γι ' αυτό και κατά τις ήπιες εποχές του έτους μπορεί κανείς τουλάχιστον να περάσει τη νύχτα πιο ευχάριστα στο ύπαιθρο παρά στο στενόχωρο και όχι σπάνια βρώμικο δωματιάκι ενός χανιού».

Γερμανική γκραβούρα με Χάνι στη Βορειοδυτική Ελλάδα του 19ου αιώνα

Η αείμνηστη ίστορικός Ελένη Γιαννακοπούλου εχει παρουσιάσει εναν δρομοδείκτη για ταξιδιώτες που καναν την διαδρομή Αιτωλοακαρνανία - Αρτα-Γιαννινα

Αρτα - Βραχώρι (μέσω Ξηρομέρου:

Λουτράκι-Κατούνα-Πρόδρομο) 25 ώρες

Γιάννενα - Βραχώρι 40 ώρες

Γιάννενα - Επακτός (μέσω Βραχωρίου) 51 ώρες

Γιάννενα - Επακτός (χωρίς πέρασμα από το Βραχώρι) 47 1/2 ώρες

Βραχώρι - Ανατολικόν 5 ώρες

Βραχώρι - Μεσολόγγι 7 ώρες

----------------------------------------------

Γιάννενα - Επακτός (αναλυτικά)

-----------------------------------------------

Γιάννενα - Αρτα 12 ώρες

Αρτα - Σαλαγόρα 4 ώρες

Σαλαγόρα - Λουτράκι (δια θαλάσσης) 4 ώρες

Λουτράκι - Δερβένι 1 1/2 ώρα

Δερβένι - Κατούνα 1 1/2 ώρα

Κατούνα - Μαχαλάς 4 ώρες

Μαχαλάς - Πρόδρομος 2 ώρες

Πρόδρομος - Β(Γ)ουριά 5 ώρες

Γουριά - Βραχώρι 2 1/2 ώρες

Βραχώρι - Ανατολικό 5 ώρες

Ανατολικό - Μεσολόγγι 2

Μεσολόγγι - Κουβουρολίμνη......................................... 4 ώρες

Κουβουρολίμνη - Έπακτος.............................................. 3 ώρες2

Εικόνα: Κάποιο Χάνι στο Ξηροβούνι το 1913, Εφημερίδα Ατλαντίς

Χάρτης από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του 1897, όπου βλέπουμε και τα χάνια

Οδικοί Σταθμοί

Πηγές:

1. Diether Schürr, Deutsch-Türkische Begegnungen

2. Ελένη Γιαννακοπούλου, Από Βραχωρίου εις Καρβασαράν:Δρόμοι και επικοινωνία στη Δυτική Ρούμελη (19ο-αρχές 20ού αι.)

3. Αlfred Philippson, Thessalien und Epirus

4. Πασχάλης Ανδρούδης, Το μεγάλο Καραβάν Σεράι

5. William Martin Leak, Travels in Northern Greece

6. George Poer de la Beresford

7. Αγγελική Πλάγου, ..όπου η ομορφια περισεύει, τουριστικός οδηγός Περιφέρεις Ηπείρου