Πληθυσμιακές στατιστικές Ιμάμ Τσαούς – Αγίου Σπυρίδωνα Άρτας από τον 16ο ως τον 20ο αιώνα

Χαρακτικό με την εκκλησία του χωριού.  Χαρακτικό Χρ. Παππά. Προσωπική συλλογή

Η πληθυσμιακή στατιστική ενός οικισμού μας βοηθά να καταλάβουμε την εξέλιξη αυτού του οικισμού μέσα στο χρόνο. Υπάρχουν οικισμοί που εξαφανίστηκαν στην πάροδο του χρόνου, παράδειγμα η πολιτεία των Ρωγών, Ο Ρουμπάς (μεταξύ Αγίου Σπυρίδωνα και Πέτρας), το Τσικριτζί (Μεταξύ Πολυδρόσου, Ράχης και Αγίου Σπυρίδωνα) δίπλα μας και οικισμοί που επέζησαν και υπάρχουν και σήμερα. Ένας από τους οικισμούς που επέζησε στο χρόνο είναι και ο Αγιος Σπυρίδωνας Άρτας γνωστός παλιότερα σαν Ιμάμ Τσαούς ή Μαμτσαούς κατά το τοπικό ιδίωμα.

Οι παλιότερες πληθυσμιακές απογραφές που έχουμε είναι αυτές των Οθωμανικών φορολογικών κατάστιχων τα λεγόμενα τεφτέρια και οι νεώτερες της ΕΛΣΤΑΤ. Μην φανταστούμε πως οι Οθωμανοί έκαναν απογραφές, απλά μας βοηθούν σε αυτά οι εισπράξεις των φόρων.

Θα κάνουμε λοιπόν ένα ταξίδι από το 1530 ως τις μέρες μας.

Πληθυσμιακές απογραφές μέσα από τα Οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα. Οι Φοροεισπράκτορες κατέγραφαν μόνο τον επικεφαλής της οικογένειας ανάλογα τους χανέδες δηλαδή τις εστίες. Κρατούν το βυζαντινό σύστημα των καπνών, δηλαδή όπου κάπνιζε ήταν μια εστία. Κάθε εστία – χανές υπολογίζεται με 4,5 άτομα.

Σημείωση: Επειδή στα Οθωμανικά αρχικά δεν καταγραφονται οι κάτοικοι αλλά οι επικεφαλής των οικογενειών και εστίες τους κατοίκους τους γράφω κατά προσέγγιση με κόκκινο με τον μέσο όρο μιας οικογένειας. Μόνο στα 1564 τα εχουε αναλυτικά. Στατιστικές, όπου βλέπουμε τις εστίες με κόκκινο σημαίνει πως αυτές οι στατιστικές μας δίνουν αριθμό κατοίκων μόνο. Εδώ οι εστίες με κόκκινο.

Οθωμανοκρατία

Ιμάμ Τσαούς . Από Οθωμανικό χάρτη

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός - Κάτοικοι
1530	35	157
1564	40 αλλά 60 οικογένεις	250
1579	45	202
1640	43	194

παρουσιάζω εδώ από το Οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο του 1564 τα ονόματα των επικεφαλής κάθε εστίας που πλήρωναν κεφαλικό φόρο. Δεν θα δούμε επώνυμα γιατί οι Οθωμανοί κυρίως στα χωριά χρησιμοποιούσαν, όπως και οι αρχαίοι Έλληνες, να αναφέρουν το όνομα του φορολογουμένου με το όνομα πατρός. 

Karye-i Çavuşan(Imam Cavus) tabi‘-i Narda ber havvas-ı hazret ‘Ali Paşa

 Χωριό Τσαβουσάν – Imam Cavus  που υπάγεται στην Άρτα, από τα χάσια του ένδοξου Αλή Πασά

Κατάλογος με τους επικεφαλής των νοικοκυριών, που πλήρωναν φόρο

Gini (;) veled-i İstamad ≈ Γκίνης (;) γιος Σταμάτη	Yani veled-i [   ] ≈ Γιάννης γιος [   ]		Dimo veled-i [   ] ≈ Δήμος γιος [   ]			Yorgi veled-i [   ] ≈ Γιώργης γιος [   ]		Yani veled-i Nikola ≈ Γιάννης γιος Νικόλα
Yorgi veled-i [   ] ≈ Γιώργης γιος [   ]	Simo veled-i Gini (;) ≈ Σίμος γιος Γκίνη (;)			Yorgi veled-i Nikola ≈ Γιώργης γιος Νικολα		Yani veled-i Yorgi (;) ≈ Γιάννης γιος Γιώργη (;)		Andreya veled-i kalaycı (;) ≈ Αντρέας γιος γανωτή/ γανωματή (;)
Yani veled-i [   ] ≈ Γιάννης γιος [   ]	İstamad veled-i Petros ≈ Σταμάτης γιος Πέτρου			Todor veled-i [   ] ≈ Θοδωρής γιος		Yorgi (;) veled-i Atanas ≈ Γιώργης (;) γιος Θανάση		Nikola veled-i Ğravamar/ Ğravayar (;) ≈ Νικολας γιος Γραβαμάρ[η]/ Γραβαγιάρ[η] (;)
Nikola veled-i Yani ≈ Νικόλας γιος Γιάννη	Todor veled-i Yani ≈ Θοδωρής γιος Γιάννη			Dimo veled-i Yorgi ≈ Δήμος γιος Γιώργη		Andreya veled-i Soma (;) ≈ Αντρέας γιος Θωμά (;)		Yorgi veled-i [   ] ≈ Γιώργης γιος [   ]
Yani veled-i Petro ≈ Γιάννης γιος Πέτρου	Yani veled-i Muriki/ Mavriki ≈ Γιάννης γιος Μουρίκη/ Μαυρίκη			Todor veled-i Kosta ≈ Θοδωρής γιος Κώστα		Yani veled-i Mosko/ Musiko ≈ Γιάννης γιος Μόσχου/ Μουσικού (;)		Andon veled-i [   ] ≈ Αντώνης γιος [   ]
Yorgi veled-i Kosta ≈ Γιώργης γιος Κώστα	Andreya veled-i Yorgi ≈ Αντρέας γιος Γιώργη			Yorgi veled-i Dimo ≈ Γιώργης γιος Δήμου		Todor veled-i [   ] ≈ Θοδωρής γιος [   ]		Yani veled-i Gon (;) ≈ Γιάννης γιος Γκιώνη (;)
Yani veled-i [   ] ≈ Γιάννης γιος [   ]	Dimo veled-i [   ] ≈ Δήμος γιος [   ]			Andon veled-i Yorgi ≈ Αντώνης γιος Γιώργη		Mihal veled-i papa ≈ Μιχάλης γιος παπά		Ginis (;) veled-i İstamad ≈ Γκίνης (;) γιος Σταμάτη
Nikola veled-i Dimo ≈ Νικόλας γιος Δήμου	Yani veled-i Todor ≈ Γιάννης γιος Θοδωρή			Yorgi veled-i Vasil ≈ Γιώργης γιος Βασίλη		İstamad veled-i Soma ≈ Σταμάτης γιος Θωμά		İstamad veled-i Yorgi ≈ Σταμάτης γιος Γιώργη
m Yani veled-i Nikola ≈ m=mücerred= άγαμος Γιάννης γιος Νικόλα		m Yani veled-i Kosta ≈ m=mücerred= άγαμος Γιάννης γιος Κώστα			m Yani veled-i Andon ≈ m=mücerred= άγαμος Γιάννης γιος Αντώνη		m Yani veled-i Marino (;) ≈ m=mücerred= άγαμος Γιάννης γιος Μαρίνου (;)		hane 40 ≈ οικίες (νοικοκυριά) 40
									mücerred 4 ≈ αγαμοι 4

 

 Σημ: Η μετάφραση απο τα Οθωμανικά στη Νεοτουρκική και στα Ελληνικά έγινε από την Ιστορικό και Οθωμανολόγο Φωτεινή Χαιρέτη

H επόμενη πληθυσμιακή καταγραφή έχει παρουσιαστεί από τον Κωνσταντίνο Διαμαντή στα 1820

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1820	111	500

Στα 1845 ΄στην Χρονογραφία Ηπείρου, Τόμος Β,  ο  Παν. Αραβαντινός δίνει τον παρακάτω στοιχεία

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1845	42	190

 

Παναγιώτης Αραβαντινός

Ο Γιάννης Δάλλας κάνει μια αναφορά  στπ 1853 και μας δίνει μόνο πληθυσμό που σημαίνει πως ο οικισμός είχε 89 εστίες

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1853	89	400

Σε καταγραφή του Ρωσικού Υποπροξενίου Άρτας βρίσκουμε το Ιμάμ Τσαούς και εδω όπως και παραπάνω υπολογίζουμε τις εστίες με βάση τον πληθυσμό και μέσο όρο ανα εστία 4,5 άτομα

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1870	89	400

Στον ακόμη αμετάφραστο Οθωμανικό Σαλναμέ του 1871 βρίσκουμε το Ιμάμ Τσαούς

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1871	73	330

 

Σουλτανικός τουγράς σε σαλναμέ

Στα 1880 ο Ιφικράτης Κοκκίδης που θα καταγράψει τα χωριά θα παρουσιάσει το Ιμαμ Τσαούς

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1880	80	360

 

Ιφικράτης Κοκκίδης

Στα 1884 ο Μητροπολίτης Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλος του Βυζαντίου στο ιστορικό δοκίμιο περι Άρτας και Πρεβέζης παρουσιάζει το Ιμάμ Τσαούς με κάποια μείωση πληθυσμού

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1884	60	290

 

Ο Μητροπολίτης Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλος του Βυζαντίου

Σημαντική μείωση πληθυσμού φαίνεται να έχει το χωριό στην Οθωμανική απογραφή (Σαλναμέ) του 1895. Οι λόγοι είναι άγνωστοι.

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1895	40	183

 Απελευθέρωση

Το Κοτσέκι και το παλιο σχολείο. Χαρακτικό Χρ. Παππά, Προσωπική συλλογή

Στά 1913 η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (Ε.Σ.Υ) αμέσως μετά την απελευθέρωση στην  αναρίθμηση των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος 1913 παρουσιάζει το Ιμάμ Τσαούς

Χρονολογία	Εστίες - χανέδες	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1913	105	474

 

Στά 1926  η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (Ε.Σ.Υ) παρουσιάζει τον Αγιο Σπυρίδωνα Άρτας και το διαμέρισμα της Στρογγυλής σαν μια κοινό

Χρονολογία	Οικισμός	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1926	Αγιος Σπυρίδωνας	615
1926	Στογγυλή	146

 

Στά 1940  η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (Ε.Σ.Υ) διεξήγαγε απογραφή 12 μέρες πριν τον πόλεμο στις 16.10.1940. Επικυρώθηκε μετα τον πόλεμο στις 28 Ιανουαρίου το 1946

Χρονολογία	Οικισμός	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1940	Αγιος Σπυρίδωνας	1068

Στά 1961  η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (Ε.Σ.Υ) παρουσιάζει τον Αγιο Σπυρίδωνα Άρτας και το διαμέρισμα της Στρογγυλής σαν μια κοινότητα. Και οι δύο οικισμοί σημαιώνουν αύξηση πληθυσμού.

Χρονολογία	Οικισμός	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1961	Αγιος Σπυρίδωνας	1286
1961	Στογγυλή	246

Η απογραφή του 1971 παρουσιάζει τον Άγιο Σπυρίδωνα  σαν κοινότητα με πληθυσμό

Χρονολογία	Οικισμός	Πληθυσμός – Κάτοικοι
1971	Αγιος Σπυρίδωνας	1230

 

Για τα Οθωμανικά αρχεία του 1579, ευχαριστώ την εκλιπούσα πλέον  Μελέκ Ντελίλμπασία , καθηγήτρια Ιστορίας Παν. Άγκυρας

Για τα αρχεία του 1640 τον προσφάτως εκλιπόντα Ρουμελιώτη αγαπητό φίλο Δημήτρη Αλεξανδρή.