ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΕΚΚΛΗΣΑΚΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ Η ΒΑΠΤΙΣΗ ΕΝΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥ

Στα 1734 ο Ιησουΐτης Tempest μετά από ένα ταξίδι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία στην επιστροφή του πέρασε από την Άρτα. Αυτό μας κάνει αναφορά για το πανέμορφο εκκλησάκι, το οποίο βρίσκονταν στην αυλή του Γαλλικού Προξενείου της Άρτας. Οι διομολογήσεις Γάλλων και Οθωμανών 1673 και 1740 στα άρθρα 33,35,36 περιέγραφαν λεπτομερέστατα την ελευθερία της πίστης για τους Γάλλους. O Ιησουΐτης Tempest θεωρεί τον γαλλικό-εκκλησάκι της Άρτας σαν το ομορφότερο και καθαρότερο της Ανατολής. Τα ιερά σκεύη ο πρόξενος Dubroca τα είχε προμηθευτεί από το υπουργείο ναυτηλίας και ήταν ίδια με αυτά, τα οποία χρησιμοποιούσαν στα πλοία. Παράλληλα ο ο πρόξενος Dubroca φρόντισε τα άμφια να είναι πολυτελή, έτσι που να κάνουν εντύπωση. Κατά τον Γιώργο Σιορόκα το εκκλησάκι πρέπει να ήταν πολύ επιβλητικό. Καθημερινά είχε θεία λειτουργία και κάθε απόγευμα είχε εσπερινή δέηση, όπου μνημονεύονταν ο Γάλλος Βασιλιάς. Αν και οι Γάλλοι δεν έδειχναν ιδιαίτερο ζήλο στα θρησκευτικά υπήρχαν όμως και κάποιοι που για κάποιον λόγο ζήτησαν να αλλαξοπιστήσουν και να γίνουν καθολικοί. Σημαντικό στην έρευνα του Γιώργου Σιορόκα είναι, ότι δεν βρεθηκε στα αρχεία, ούτε μια αλλαγή πίστης από Έλληνες της περιοχής της Άρτας προς το λατινικό δόγμα.

Η Βάπτιση ενός Εβραίου

Σε μια επιστολή του προξένου Dubroca στα 1734 έχουμε ενα περίεργο γεγονός. Τον Απρίλη του 1734 εμφανίστηκε στο γαλλικό προξενείο της Άρτας κάποιος Εβραίος του οποίου το όνομα (δυστυχώς) δεν αναφέρεται και ζήτησε να βαπτιστεί καθολικός. Ο Dubroca τόν έστειλε στην Βενετική Λευκάδα για κατήχηση σε κάποιον Φραγκισκάνο με το όνομα Gardien. Μετά την κατήχηση ο Εβραίος επανήλθε στην Άρτα και βαπτίστηκε μέσα σε λαμπρή τελετή στο γαλλικό εκκλησάκι του Προξενείου. Την παραπέρα τύχη του Εβραίου δεν την γνωρίζουμε.

 ΑΡΤΑ 1724 – ΕΝΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΠΕΡΙ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΕΩΝ – ΘΕΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑΦΗΣ  ΞΕΝΩΝ ΧΡΗΣΤΙΑΝΩΝ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΔΟΓΜΑΤΩΝ

Από την μία ο Τούρκος. Από την άλλη ο Βενετός και οι Έλληνες στο δικό τους κόσμο.

Στα 1724 Μητροπολίτης Άρτας (1722-1727)ήταν ο Ιωαννίκιος Χατζές. Μιας και το όνομα αυτό του συναντάμε στην Άρτα τον 16ο αιώνα ήδη, μπορούμε να υποθέσουμε, πως ήταν Αρτινός. Ο Συγκεκριμένος Μητροπολίτης , ο οποίος υπηρέτησε και σαν επίσκοπος Βελλάς, σύμφωνα με πηγές ήταν λόγιος και πολύ σόφρων. Ανακαίνισε την Μητρόπολη και το Επισκοπείο. Στην Άρτα εκείνο το διάστημα υπήρχε , όπως μας πληροφορει ο μακαρίτρης ο Γιώρος Σιωρόκας μια μικρή παροικία ξένων, που εμπορεύονταν ή έρχονταν για δουλειά.

Κάποιοι λοιπόν απ αυτούς ειχαν την ανάγκη να επισκεφθούν μια θεία λειτουργία, να μεταλάβουν ακόμη και να εξωμολογηθούν. Τα πράγματα γίνονταν χειρότερα, αν κανεις απεβίωνε, πράγμα που εχει καταγραφει και απο το Γαλλικό αλλά και το βενετικό προξενείο. Που να το έθαβες;

Σε πολλούς κληρικούς αλλά και λαϊκους δεν άρεσε, ότι καθολικοί και προτεστάντες μπαινόβγαιαν στις εκκλησίες και διαμαρτυρήθηκαν στον Μητροπολίτη Ιωαννίκιο Χατζέ. Ο Μητροπολίτης  λόγιος άνθρωπος αν και δεν φαίνεται να ειχε τέτοιο πρόβλημα έναντι άλλων μη ορθοδόξων  χριστιανών, κατάλαβε τι πρόβλημα θα μπορούσε να του διμηουργήσει κλήρος και πόπολο. Ηταν πολύ εύκολο να απαλλαχτεις έναν Μητροπολίτη  ή κάποιον ιερέα με την Οθωμανική μέθοδο, κατηγορώντας τον για συνεργασία με την Βενετία.  Αντε ο κληρικός να αποδείξει πως δεν είναι Αρκούδα. Παραδείγματα τέτοια εχουμε και στην Άρτα.  Συμβούλεψε όλους να ηρεμήσουν και πως ο ίδιος θα ζητήσει την γνώμη του Πατριαρχείου. Εγραψε τα σχετιά και ο Πατριάρχης Ιερεμίας ο Κεσσαρείας , ο οποίος μόλις ειχε αποφυλακιστει, γιατι είχε κατηγορηθεί σαν πράκτορας των Ρώσων, εδωσε τις παρακάτω εντολές:

1. Αν όντως οι Φραντζεζοι (εννοεί όλους τους δυτικούς) θέλουν τα παραπάνω πρέπει να αποβάλλουν το λατινικό δόγμα και να δεχτούν το δόγμα της ανατολικής εκκλησίας.

2. Αν δεν γίνει αυτό, δεν μπορούν να μεταλάβουν, μιας και τα δισκοπότρηρα είναι μόνο για χριστιανούς την Μεγάλης Εκκλησίας του Χρηστού.

3. Θα ενταφιάζονται, μόνο όσοι αποδέχθηκαν την αληθινή ορθόδοξο πίστη.

Στο τελευταίο πρέπει να πω, πως με βάση γαλλικά αρχεία, κάποιους τους πήγαιναν στην θάλασσα και τους πετούσαν ή τους έθαβαν όπου νάναι.

Η λύση δόθηκε από το γαλλικό προξενείο, που προοσέλαβαε ιερέα και έφτιαξε ένα εκκλησάκι στο χώρο του προξενείου, έτσι που μπορούσαν χριστιανοί της δύσης να απολαμβάνουναυτά που ήθελαν. Φαίνεται οι Γάλλοι πως δεν έκαναν εξαιρέσεις σε προτεστάντες και καθολικούς. Ο Μητροπολίτης Άρτας Πέθανε προσβληθείς από δυσεντερία την 9η Μαΐου 1727.

Προβλήματα της Οροθετικής Επιτροπής κατά την χάραξη των πρώτων Ελληνικών συνόρων στην γραμμή Παγασητικός – Αμβρακικός

(απο παρουσίαση για τα 200 Χρόνια απο την επανάσταση στο Θύαμο Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας και άρθρο στην εφημερίδα Ταχυδρόμος της Αρτας)

Μπορεί μεν η Ελλάδα να αναγνωρίστηκε επίσημα σαν ανεξάρτητο κράτος  το 1832 όμως τα σύνορα της στην γραμμή Παγασητικός  - Αμβρακικός  καθορίστηκαν επίσημα 4 χρόνια αργότερα. Ενώ θα έπρεπε η επιτροπή να τελειώσει το έργο της μέσα σε ένα εξάμηνο, όπως θα δούμε τράβηξε σχεδόν 4 χρόνια. Στα παρών άρθρο θα ασχοληθώ μόνο με τα προβλήματα που αντιμετώπισε η επιτροπή στην περιοχή Άρτας – Βάλτου.

Η συνθήκη του Kalender Kiosk

Η συνθήκη του Kalender Kiosk της Κων/πολης υπήρξε το αποτέλεσμα των μακροχρόνιων διπλωματικών συνομιλιών μεταξύ της Ελλάδας, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των τριών Μεγάλων Δυνάμεων (της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας). Το άρθρο 1 της συνθήκης όριζε τα σύνορα του Ελληνικού Κράτους. Τα πρώτα ελληνικά σύνορα θα ξεκινούσαν ανατολικά στην Θεσσαλία  από τις εκβολές του ποταμού που ρέει κοντά στο χωριό Γραδίτζα και ακολουθούσαν τον ποταμό αυτό έως τις πηγές του. Κατόπιν περνούσαν από τα βουνά ΄Οθρυς και Βελούχι{(Τυμφρηστός) και κατέληγαν στον Αμβρακικό κόλπο μεταξύ Κόπραινας και Μενιδίου (αφήνοντας το Μενίδι στην Ελλάδα και την Κόπραινα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία). Το στενό του Μακρυνόρους δίνονταν στο Ελληνικό Κράτος. Το φρούριο του Ακτίου παρέμεινε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως και η Κορωνησία με τα νησιά της.

Η Επιτροπή

Για την διεξαγωγή της χάραξης των συνόρων, ορίστηκε μια επιτροπή με αντιπροσώπους των μεγάλων δυνάμεων και έναν αντιπρόσωπο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ένα απο την Ελλάδα. Τα μέλη αυτά ήταν:

G. Baker της Αγγλίας

 A. de Scalon της Ρωσίας και

J. Barthelemy της Γαλλίας.

Από την πλευρά της Τουρκίας μετείχε ο Χουσεΐν Βέης, ενώ από την πλευρά της Ελλάδας ο στρατηγός Ιωάννης Στάικος. Αργότερα ο Στάικος θα κατηγορηθεί (και από τον Μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλο του Βυζαντίου στο Ιστορικό Δοκίμιο περί Άρτης και Πρεβέζης) πως δωροδοκήθηκε να μείνει η Άρτα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία . Μάλλον λίγο αβάσιμες οι κατηγορίες, καθότι οι Οροθέτες εκτελούσαν αποφάσεις της συνθήκης της Κων/πολης και των μεγάλων δυνάμεων. Τόπος διαμονής και εργασιών ορίστηκε η Πρέβεζα. Από εδώ ξεκινούσε κάθε πρωτοβουλία. Τόσο στην Πρέβεζα όσο και στην Άρτα η επιτροπή δεν ήταν καλοδεχούμενη ειδικά από τους Αλβανούς. Οι εργασίες της χάραξης των συνόρων έπρεπε να ολοκληρωθούν μέσα σε έξι μήνες από την 9η/21η Ιουλίου 1832.

Τα Προβλήματα

Η επιτροπή είχε να αντιμετωπίσει τρία προβλήματα:

1. Οι χάρτες που είχε στην διάθεση της δεν συμφωνούσαν με την συνθήκη της Κων/πολης

- Μιας και οι παλιοί χάρτες που είχε η επιτροπή ήταν ανακριβείς ζήτησαν να χαράξουν οι ίδιοι νέους χάρτες, όπως ακριβώς ορίζονταν και τα σύνορα διαφορετικά θα συνέβησαν λάθη. Για το λόγο αυτό ζήτησαν να τους χορηγηθούν ειδικά διαβατήρια που να μπορούν να μετακινούνται άνετα μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έτσι που να μπορούν να τελειώσουν μια ώρα νωρίτερα

2. Πολλές φορές οι οριοθέτες δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους

- Το πρόβλημα εδώ ήταν συνεχώς οι παρεμβάσεις του Οθωμανού επιτρόπου Χουσεϊν Μπέη

3. Οι ληστρικές συμμορίες που ενοχλούσαν την περιοχή, ειδικά του Βάλτου και Άρτας

- Κάπου τέλη Ιουνίου αρχές Ιουλίου του 1832 ενώ η επιτροπή  έχει έρθει στην Άρτα να συνεδριάσει την νύχτα εισβάλει  στην Άρτα ο Αλβανός ληστής Ταφίλ Μπούζης  και λεηλατεί την πόλη. Συνέλαβε μάλιστα και αντιπροσώπους και πρέσβεις ξένων δυνάμεων και τους ελευθέρωσε κατόπιν αταβολής υψηλών λύτρων. Αυτό σήμαινε καθυστέρηση των εργασιών της επιτροπής.

- Στα 1832 ο Εμίν πασάς των Ιωαννίνων , ο οποίος διαφωνεί με την οριοθέτηση των συνόρων και θέλει τα σύνορά να είναι μετά το Βάλτο, δηλ ο Βάλτος να παραμείνει μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εμποδίζει την επιτροπή και συλλαμβάνει μάλιστα τρία ξένα μέλη της επιτροπής. Όταν βέβαια ο συνταγματάρχης Baker τον έβαλε στη θέση του και φοβούμενος επιπτώσεις  ‘ άρχισε τις δικαιολογίες και λούφαξε.

- ‘Άτακτοι του Ταφίλ Μπούζι κυνηγημένοι απο τις Οθωμανικές αρχές (προφανώς Έλληνες που τον ακολουθούσαν) κατέφυγαν στην περιοχή του Μακρυνόρους και Βάλτου και απ ότι φαίνεται δωροδόκησαν τις Ελληνικές αρχές και δεν τους πείραζε κανείς με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εργαστούν οι επιτροπές συνόρων αλλά και να εχουν γίνει και κύριοι της περιοχής.

Η πύλη συνεχίζει να ενοχλεί  το έργο της επιτροπής

Ο Σουλτάνος Μαχμούτ που δεν μπόρεσε ποτέ να ξεπεράσει το ελληνικό ζήτημα βρήκε τώρα άλλη μια ευκαιρία να ενοχλήσει το έργο της επιτροπής. Όχι μόνο δεν χορήγησε διαβατήρια αλλά κατηγόρησε την επιτροπή πως ενεργεί υπέρ της Ελλάδας και εις βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Αργότερα δικαιολογήθηκε, (όταν στριμώχθηκε από τις μεγάλες δυνάμεις) πως η στάση του αυτή οφείλονταν στις πληροφορίες , τις οποίες είχε από τον επίτροπο οροθέτη Οθωμανό Χοτσεΐν Μπέη.

Ο Υπουργός Εξωτερικών της Αγγλίας Λόρδος Πάλμεστρον

Αφού η οροθετική επιτροπή ανέφερε στις εκάστοτε κυβερνήσεις των μεγάλων δυνάμεων  τι ακριβώς συμβαίνει ο Palmestron έδωσε εντολή στον Άγγλο πρέσβη να τελειώνει με το θέμα. Ετσι λοιπόν ο Dawkins στέλνει επιστολή στους Ελληνες και Οθωμανούς  να τελειώνουν με τα κοκοποιά στοιχεία διαφορετικά η επιτροπή σταματά  το έργο της με ότι επιπτώσεις συνεπάγεται αυτό.  Σε λίγο καιρό το τοπίο ξεκαθάρισε. Η απροθυμία και τα εμπόδια της Οθωμανικής Πύλης έκαναν τον  Άγγλο υπουργό εξωτερικών Πάλμεστρον έξω φρενών , και μιας και ο ίδιος είχε βαρεθεί τα της Πύλης δρώμενα στέλνει σαφέστατες οδηγίες προς την επιτροπή, όπου δηλώνει την απροθυμία της Οθωμανικής πύλης για συνεργασία σε αντίθεση με την Ελλάδα και καλεί την επιτροπή να προχωρήσει στο έργο της αφού ο ίδιος παρακάλεσε και τους Γάλλους και Ρώσους να πιέσουν το Διβάνι να τηρήσει τις Συμφωνίες που έχουν ήδη υπογραφεί.

Η Πύλη συνεχίζει και η άφιξη του άγγλου στρατηγού Τόμας Γκόρντον στα ελληνικά σύνορα

Ο καιρός περνούσε και η πύλη μέσω του Ρεΐς Εφέντη κάτι δηλαδή σαν υπουργό εξωτερικών καθε τόσο όλο και κάτι έβρισκε να εμποδίζει την επιτροπή. Μια το ένα , μια το άλλο και πάντα με την δικαιολογία , πως η επιτροπή δρα εις βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Κάποια σημεία στρατιγής θέσης στο ανατολικό μέρος απασχόλησαν εκ νέου την επιτροπή και ταυτόχρονα τράβηξαν τον χρόνο. Συνεδριάσεις χωρίς τέλος. Μέσα στην ένταση που δημιουργεί η Οθωμανική Αυτοκρατορία η ελληνική κυβέρνηση μαθαίνει πως η Πύλη έχει συγκεντρώσει στρατό στα σύνορα του Βάλτου και την Θεσσαλία. Για τον λόγο αυτό στέλνει τον παλαίμαχο Άγγλο στρατηγό Τόμας Γκόρντον να διαφυλάξει τα σύνορα. Διαπιστώθηκε βέβαια πως ήταν ομάδες ατάκτων αλλά καλά οργανωμένρς απο την Πύλη που απειλούσαν τις περιοχές και τρομοκρατούσαν αλλά η παρουσία του Γκόρντον τους απέτρεψε να κάνουν κάτι παραπέρα.

Οδεύοντας προς το τέλος και ο πρώτος ελληνικός χάρτης

Στα 1835 η επιτροπή παρουσίασε τον χάρτη με τα σύνορα που χάραξε τον Δεκέμβρη του 1833 και παρακαλούσε να γίνει δεκτός  και να κλείσει το θέμα των συνόρων. Δεκέμβριος του 1835.  Η υψηλή Πύλη κατόπιν πιέσεων των μεγάλων δυνάμεων  αποδέχεται τον νέο οροθετικό χάρτη και μέσω του Ρεΐς Εφέντη  στέλνει μήνυμα στις μεγάλες δυνάμεις, πως η Πύλη θα σεβαστεί τις αποφάσεις και εγγυάται την φιλία προς αυτούς και την Ελλάδα. Στις 6/18 Ιανουαρίου 1836 η Οροθετική Επιτροπή παραδίδει προσωπικά στον βασιλιά Όθωνα τον χάρτη με τα νέα ελληνικά σύνορα. Μια περιπέτεια 4 χρόνων έλαβε τέλος.

Έτσι λοιπόν το 1835/36  η Ελλάδα αποκτά και επίσημα τα νέα σύνορα της. Μια σειρά αγώνων και θυσιών θα ακολουθήσουν ως την ενσωμάτωση των «αλύτρωτων» περιοχών

Πηγές:

1. Ηλίας-Αστρινός Βενιανάκης: Η ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΚΑΙ Η ΗΠΕΙΡΟΘΕΣΣΑΛΙΑ (1832-1836)

2. Θανάσης Χρήστου, Τα σύνορα του Ελληνικού Κράτους και οι Διεθνείς Συνθήκες, τομ, πρώτος

3. Ε. Πρεβελάκης, Ο Διακανονισμός της Κωνσταντινουπόλεως (9/21 Ιουλίου 1832),

4. Σεραφείμ Ξενόπουλος: Ιστορικό Δοκίμιο περι Άρτης και Πρεβεζης

5. Gazzetta di Milano και Die Bayerische Landbötin: Η δήωση της Άρτας απο τον Ταφίλ Μπούζη

6. Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Βόρειου Ελληνισμού, ΄Ηπειρος, Θεσσαλονίκη, 1992

Χάρτες

1. η Χάραξη των πρώτων Ελληνικών συνόρων στην Ήπειρο και Θεσσαλία

2. Ο πρώτος χάρτης της Ελλάδας

ΤΑ ΗΜΙΑΓΡΙΑ ΓΟΥΡΟΥΝΙΑ ΤΟΥ ΑΡΤΙΝΟΥ ΚΑΜΠΟΥ – ΜΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΧΟΙΡΩΝ  ΑΡΧΕΣ 19ου ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΓΟΥΡΟΥΝΑΣ (ΤΣ ΓΡΟΥΝΑΣ)

Η μοναδική πληροφορία που έχουμε για μια περίεργη εκτροφή χοίρων στις αρχές του 19ου αιώνα στον Αρτινό κάμπο προέρχεται από τον Πρώσσο κατάσκοπο Jacob Ludwig Salomo Bartholdy , ο οποίος επισκέφθηκε  την περιοχή αρχές του 1803 ή 1804. Αφού έκανε στάση στο χωριό Βίγλα του κίνησε η περιέργεια πως ένα χριστιανικό χωριό δεν έχει οικόσιτους χοίρους. Οι Βιγλιώτες προφανώς για να μην πληρώνουν φόρο για τους οικόσιτους χοίρους άφηναν προ καιρού τα γουρούνια τους να μεγαλώνουν ελεύθερα στον όμορο βάλτο. Με τον καιρό αυτά διασταυρώθηκαν με Αγριογούρουνα και φτιάξαν μια δική τους ράτσα και θρέφονατν με τον πλούτο του βάλτου.  Τα συγκεκριμένα ημιάγρια γουρούνια  μεγαλύτερα του κανονικού και μικρότερα του Αγριόχοιρου επειδή δεν μπορούσαν να τα πιάσουν τα σκότωναν με βόλια ή αυτοσχέδια όπλα και με την βοήθεια σκύλων, όπως τα κανονικά αγριογούρουνα. Σύμφωνα με μαρτυρίες χωρικών μου ως και στην κατοχή υπήρχαν στον βάλτο τέτοια γουρούνια ακόμη τα οποία και αυτοί τα σκότωναν ως άγρια.

ΤΣ ΓΡΟΥΝΑΣ

Κατά πάσα πιθανότητα εδώ έχει τις ρίζες του  και κάποιο παιχνίδια που έπαιζαν τα παιδιά παλιά στην Βίγλα.  Ο αγαπητός φίλος Βασίλης Κούτας σε μια του μελέτη για την Βίγλα μας μεταφέρει πως παίζονταν αυτό το παιχνίδι: “παίζαμε και το παιχνίδι «τ’ς γ’ρούνας» (της γουρούνας), που μας άρεσε ιδιαίτερα, γι’ αυτό και κάνω μία μικρή αναφορά στο πώς παιζόταν. Τα παιδιά – παίκτες, κρατώντας το καθένα ένα τζιουμάκι*σχημάτιζαν την περίμετρο ενός κύκλου με διάμετρο 3-5 μέτρα. Μπροστά τους άνοιγαν μία μικρή γούρνα, την έλεγαν «φωλιά», στην οποία τοποθετούσαν το ένα άκρο του τζιουμακιού. Στο κέντρο του κύκλου έσκαβαν μία μεγαλύτερη γούρνα, όπου τοποθετούσαν τη γρ’ούνα (γουρούνα κατασκευασμένη συνήθως από μπούγλα  (τενεκές) και γι΄αυτό την έλεγαν «γουρνοκούμασο». Εκεί στεκόταν, μ΄ένα τζιουμάκι στο χέρι κι αυτός, ένας παίκτης που προηγουμένως είχε κληρωθεί να παίξει το ρόλο του «γουρνάρη» ή «γρουνά», κατά άλλους.Συγκεκριμένα έπρεπε να φυλάει τη γρ’ούνα και παράλληλα με επιδέξιες κινήσεις και χτυπήματα με το τζιουμάκι να την κατευθύνει προς τους παίκτες του κύκλου με απώτερο σκοπό να «δαγκάσει», αγγίξει κάποιον από αυτούς. Οι τελευταίοι όμως δεν κάθονταν με τα χέρια σταυρωμένα. Είχαν δικαίωμα να σηκώσουν το τζιουμάκι τους από τη γούρνα και να χτυπήσουν τη γρ’ούνα και να την απομακρύνουν όσο πιο μακριά μπορούσαν, ώστε να τρέξει ο γουρνάρης να την ξαναφέρει στον κύκλο και να ξαναπροσπαθήσει το «δάγκαμα». Στο μεταξύ ο τελευταίος άκουγε και πειράγματα του τύπου «γουτς….γουτς» (φύγε από τη λέξη «γκουτσούνια» που σημαίνει γουρούνια (Δυτική Μακεδονία)ή «κούσι…..κούσ’» (έλα) και «πάρε τς μύτς  γουρνίσια, γουρνάρ».Οι κοπέλες, που έκαναν χάζι,καρκαλιούνταν από τα γέλια. Όταν όμως οι παίκτες προσπαθούσαν να διώξουν μακριά τη γρ’ούνα βγάζοντας το τζιουμάκι από τη γούρνα, έπρεπε να το κάνουν χωρίς να προλάβει ο γουρνάρης να βάλει το δικό του τζιουμάκι στη γούρνα κάποιου από αυτούς. Αν προλάβαινε, τότε άλλαζαν οι ρόλοι. Ο παίκτης γινόταν γουρνάρης κι ο γουρνάρης παίκτης. Παιζόταν και ελαφρώς παραλλαγμένο. Για παράδειγμα, το παχνίδι ξεκινούσε με το πέταγμα ψηλά της γ΄ρούνας από τον ίδιο τον γρουνά συνοδευόμενο από κάποιο επιφώνημα, που δεν το θυμάμαι με σιγουριά. «Όμπλια!!!» ή κάπως έτσι. Οι παίκτες προσπαθούσαν να την πετύχουν στον αέρα και να τη στείλουν, όσο το δυνατόν, πιο μακριά, έχοντας όμως τα μάτια τους δεκατέσσερα και στη φωλιά τους, γιατί ο γρουνάς καιροφυλακτούσε. Δουλειά του τελευταίου ήταν να φέρει τη γ΄ρούνα κοντά στον κύκλο και να καταφέρει εν μέσω χτυπημάτων από τους παίκτες και των «γουτς…γουτς» να  τη βάλει στο γουρνοκούμασο.”

Εικόνες:

Ημιάγριος χοίρος (διαστάυρωση αγρίου και οικόσιτου χοίρου)

Κυνήγι Αγριογούρουνου με σκύλους και ακόντιο. Αγγλικό χαρακτικό

 Η Τρίτη κοινότητα του Νέου Λούρου  / Νέας Φιλιππιάδας – Οι Τσιγγάνοι

Συνήθως στην Οθωμανοκρατία όταν μιλάμε για μια τρίτη κοινότητα ενοούμε συνήθως την Εβραίκή. Η περίπτωση της Φιλιππιάδας είναι διαφορετική όμως μαις και είμαστε στη δύση της Οθωμανοκρατίας. Η τρίτη λοιπόν κοινότητα για την οποία σπάνια γίνεται λόγος και παραμένει στην αφάνεια είναι η κοινότητα των Τσιγγάνων ή γύφτων, όπως ονομάζονταν από τον λαό. Μαζί με τους Μουσουλμάνους Οθωμανούς της Άρτας εγκαταστάθηκαν στον νέο οικισμό και μια ομάδα τσιγγάνων, οι οποίοι ήταν μουσουλμάνοι. Όπως ήταν φυσικό για την εποχή, φυσικά δεν πήραν θέση μέσα στο νέο οικισμό αλλά στο Ιμλάκι (κρατική γη) Ελευθεροχώρι. Η κοινότητα των τσιγγάνων είναι παλιά. Εμφανίζεται ήδη στο πρώιμα οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα στα 1518 σαν ξεχωριστή συνοικία στην Άρτα.  Αν και δεν τους πίεσε κανείς να εγκαταλείψουν την Άρτα, φοβούμενοι ίσως  αντιδράσεις του ελληνικού στοιχείου μετά την απελευθέρωση και σαν μειονότητα έφυγαν στην νέα πόλη. Αλλος ένας λόγος μπορεί να είναι, ότι μυρίστηκαν δουλειές και μονοπώλειο στην νέα πόλη. Από τα αρχεία βλέπουμε, πως στην πλειοψηφία ήταν τεχνίτες σιδηρουργοί. Χαλκιάδες κατά την λαϊκή ονομασία. Οι Τσιγγάνοι ζούσαν σε καλύβες στο Λευτεροχώρι ενώ τους δόθηκε και μια χέρσα έκταση να την αξιοιποιήσουν.   Στις πηγές δεν φαίνεται να υπάρχουν ως τα 1913 κάποιες προστριβές μεταξύ αυτών, ντόπιων και Οθωμανών. Βέβαια αυτό θα αλλάξει μετά την απελευθέρωση όταν ο Β.Π.  θα προσπαθήσει να αποσπάσει το κομμάτι της γης των Τσιγγάνων και έτσι θα καταφύγουν στο δικαστήριο, όπου η Διοίκηση Ηπείρου θα παραχωρήσει και επίσημα την χέρσα γη στους Τσιγγάνους και στην οικογένεια Λιατίφ των Τσιγγάνων , που ήταν και η μεγαλύτερη.   2 στρέμματα  θα παραμείνουν "κοινοτικά" γαι την "κοινότητα των Τσιγγάνων". Ο Β.Π., πάντα με βάση τα αρχεία της γενικής διοίκησης Ηπείρου, θα προσπαθήσει και πάλι να πάρει τα 2στρέμματα αλλά η αστυνομία θα του παραχωρήσει μόνο 200 πήχες.  Σαν τελευταίο πρόεδρο της κοινότητας των Τσιγγάνων συναντάμε τον Λιούτε Ισλάμ.  Όταν έφτασε ο καιρός της ανταλλαγής, η οποία γίνονταν σύμφωνα με το θρήσκευμα και εξαίρεση είχαν οι Αλβανοί, κάποιοι Τσιγγάνοι θα φροντίσουν να αλλάξουν σύντομα το δόγμα τους και να βαφτιστούν, όπως μαρτυρεί και η περίπτωση του Τζελάλ Ρεφάτ γιος της Φατμέ και του Τζελάλ Χουσεΐν, σιδηρουργός που ονομάσθηκε Φώτης Γιαγκούλας.  Ηταν και κάποιες οικογένειες που έφυγαν για την Αλβανία καθότι ήταν αλβανόφωνοι. Είναι ζήτημα αν η κοινότητα των Τσιγγάνων ξεπερνούσε τα 40 ως 50 άτομα.  Η απελευθέρωση δεν έφερε κάποιες αλλαγές για την κοινότητα των Τσιγγάνων και συνέχισε άλλοτε με δυσκολίες άλλοτε όπως τα φέρνει ο χρόνος να υπάρχει όχι σαν κοινότητα ξεχωριστή αλλά ενσωματωμένη στο σύνολο της Ελληνικής πολιτείας.

Απο το βιβλίο μου: "Φιλιππιάδα - ο χώρος , ο οικισμός, ο καζάς - Ενα ταξίδι στο χρόνο απο την προϊστορική εποχή ως την απελευθέρωση"

Εικόνα: Θάλεια Φλωρά-Καραβία, σκηνή στο πηγάδι στο Ελευθεροχώρι

 Οδηγίες για Παιδομάζωμα 1606-1607 - Kabanin i Yeniçeriyan (Κανόνας Γενιτσάρων)

Για το παιδομάζωμα έχουμε ξαναγράψει. Σε αυτή την ανάρτηση δεν θα μπω σε ανάλυση πως και με πια μορφή  εκτελέσθηκε στην Ήπειρο ή στην Άρτα  αλλά θα ήθελα να δούμε, κάποιες από τις διαταγές που είχαν ανα 5ετία οι απεσταλμένοι της Πύλης για τον τρύγο των νέων, όπως πολύ σωστά τον είχε ονομάσει ένας Γερμανός της εποχής, και με τις ίδιες διαταγές έφταναν οι υπεύθυνοι και στην Ηπειρo και κατ επέκτασιν στην Άρτα. Το πολιτιστικό ίδρυμα ΕΣΤΙΑ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ στο συνέδριο για την  564η επέτειο από την άλωση της Πόλης παρουσίασε τις διαταγές που λάμβαναν οι υπεύθυνοι για την συλλογή/αρπαγή των Παίδων του λεγομένου Ντεβσερμέ-Παιδομαζώματος, από τις οποίες διαταγές παρουσιάζω  εδώ  μερικές από τον λεγόμενο Kabanin i Yeniçeriyan (Κανόνας Γενιτσάρων).

    • Είναι ωφέλιμο να συλλέγονται παιδιά χριστιανών, γιατί αυτά μετά το εξισλαμισμό δείχνουν ιδιαίτερο θρησκευτικό ζήλο, εχθρεύονται τον ίδιο τους το λαό, τους συγγενείς τους, δείχνουν ζήλο στις εκστρατείες προκειμένου να ανέλθουν σε ανώτερες βαθμίδες και αν μάλιστα πάρουν το βαθμό του κετχουδά γενίτσαρου (οικονομικός διαχειριστής) δεν θα διστάσουν να εισπράξουν το Χαράτσι από τους μη μουσουλμάνους συγγενείς τους. Αυτός είναι και ο λόγος που έγινε κανόνας να το μάζεμα των χριστιανών παίδων.

    • Όταν θα παίρνονται τα τέκνα των μη μουσουλμάνων θα προτιμούνται τα παιδιά των προυχόντων,  παιδια παπάδων και μεταξύ αυτών όσα έχουν  διακεκριμένους γονείς.

    • Σε οικογένειες με δύο παιδιά θα παίρνεται μόνο το ένα.

    • Σε οικογένειες με περισσότερα παιδιά, θα επιλεχθεί το ομορφότερο

    • Αν σε ενα σπιτικό υπάρχει μόνο ένα αγόρι, αυτό απαλάσσεται τούτο γιατί αυτό θα πρέπει να εργαστεί και να  πληρώνει τους φόρους στον φεουδάρχη (σιπαχί) της περιοχή του. Ετσι λοιπόν αν το πάρουμε θα αδικήσουμε τον Φεουδάρχη και είναι άδικο.

    • Δεν θα παίρνετε αγόρια που είναι ορφανά από πατέρα και μητέρα, επειδή αυτά είναι αδιάντροπα και αχόρταγα.

    • Δεν παίρνετε τα αγόρια που είναι παντρεμένα, επειδή αυτά είναι ανοικτομάτικα και παντρεμένα αγόρια δεν μπορούν να είναι αφοσιωμένα στον Σουλτάνο.

 1770 - ΟΚΤΩ ΑΡΤΙΝΟΙ ΕΜΠΟΡΟΙ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΙ ΣΤΗ ΡΑΓΟΥΖΑ

Στα αρχεία της Ραγούζας (Dubrovnik) υπάρχουν πολλά έγγραφα που σχετίζονται με την Άρτα.  Ενα απο αυτά που μελέτησε ο Στεφανος Παπαδόπουλος έχει να κάνει με 8 Αρτινούς εμπόρους που βρεθηκαν φυλακισμένοι εκει και κάνουν έκκληση στον διοικητή της πόλης να τους αφήσει ελεύθερους.

Υψηλότατε και Εκλαμπρότατε Κύριε Κυρ Πρίγκιπε τον Άραονζίου, Σε προσκυνοϋμεν εμείς οί δούλοι Σου, οί πραγματευτάδες Ρωμαίοι, όπου εύρισκόμεστε 8 όνομάτοι  φυλακωμένοι καί στενοχωρημένοι άπό τη ζέστα καί βρώμα, καί κινδυνεύουμε νά άπεθάνωμε, νά χάσωμε τήν ζωήν μας δίχως νά έχωμε φθαίσιμο όλότελα, ώς καθώς το μαρτυράει ό καπετάν ’Αντώνιος Κοτζέλι, Άραονζαίος, όπου μάς ήφερε άπό τήν ’Άρτα, πώς εϊμεστε πραγματευτάδες καί ώς καθώς φανερώνει ή πόλιτζα ντε κάρικον καί ώς καθώς φανερώνει ό μανιφέστο, όπου ήφέραμε άπό τήν ’Άρτα, καί μέσα εις τό μανιφέστο είναι καί πέντε μάρτυρες, λέγω  πώς τό πράγμα αυτό είναι μερικό δικό μας καί μερικό άλλοννών πραγματευτάδων άπό τά Γιάννενα καί άπό τήν ’Άρτα. "Οπου καί αν μας εξέταζες, μας ηϋρηκες άληθινούς διά καλούς ανθρώπους καί εϊμεστε ραγιάδες τον Βασιλέως μας / Πολνχρονημένου τής Πόρτας Όττομάνα. Τώρα λοιπόν οπού εβεβαιώθηκες άπό τον καπετάνιον καί άπό την πόλιτζα ντε κάρικου και άπό το μανιφέστο και άπό το νολίτζιο, όπου το έχει κάμει ο κόνσον[λος] /τής Ύψηλότη Σου καί, το περισσότερον, όπου εστείλαμε εχθές τον σύντροφόν μας εις τον πασιά, διά να Ιδη πώς εϊμεστε ραγιάδες τον Πολυχρονεμένου Βασιλέως τής Πόρτας Όττομάνας και άπό τον πασιά, ήγουν άπό το Σκουτάρι, έχει νά πάγη ο άνθρωπος, ο σύντροφός μας, είς τα ’ Ιωάννενα νά μάς φέρη και άλλες άπόδειξες, ήγονν άπό τον καττή καί άπό τον μουσελίμη, πώς εϊμεστε καλοί άνθρωποι. "Ωστε ή Ύψηλότη Σου γνωρίζεις πώς εϊμεστε καλοί άνθρωποι, διατ'ι νά εϊμεστε φυλακωμένοι άδικα; Τώρα παρακαλοϋμεν την Ύψηλότη Σου με όλην την Τζεντελίσσιμα Ρεπούμπλικα νά μάς εβγάλης άπό τη φυλακή, νά μάς βάλης εις άλλον τόπον, όπου νά έχωμε άέρα, νά ίδουμε τον ουρανόν, και βάλε μας εις τον τόπον, όπου ήμεσταν, μόνον άπό τή φυλακή νά μάς εβγάλης διά τούς οικτιρμούς τοϋ Θεού, οπού έχομε και δύο παιδιά άρρωστα—ο ένας είναι τοϋ θανάτου—καί άπό ολίγο ολίγο χανόμεστε όλοι.

Ταϋτα καί οί χρόνοι Της ειησαν πολλοί καί ευτυχείς.

Είς 1770, 21 ’Ιουλίου, φυλακή

δούλος τής Ύψηλότη Σου Νικολάς Κώστας Τριανταφύλλης

δούλος την Ύψηλότη Σου Κώστας Γιώργη Γάτζιος προσκυνώ

δοϋλος την Ύψηλότη Σου Κώστας Γιάννης Πρακατζής προσκυνώ

δούλος την Ύψηλότη Σου Χριστόδουλος Νϊκος Παπαγιώργη προσκυνώ

δούλος τής Ύψηλότης Σου Ρίζο Δημήτρη Καραγιάννη προσκυνώ

δοϋλος τής Ύψηλότη Σου Χριστόδουλο Κώστα Μάργαρη μην ήξεύροντας νά γράψη έγραψα εγώ o Νικολάς Κώστας Τριανταφύλλ.ης

δοϋλος τής Ύψηλότη Σου Κώστας Χρήστου προσκυνώ

δουλος τής Ύψηλότη Σου Γιώργη Δημοπαράνηs καί έγραψα εγώ ο Χριστόδουλος Νϊκος Παπαγιώργης επειδή καί ο άνωθεν είναι σε κίντυνον θανάτου.

Εικόνα: Πολίτης οδηγείται στη φυλακή και το κάτω μέρος της επιστολής των φυλακισμένων Αρτινών

 Η επανάσταση στο Ραδοβίζι και Άγραφα 1866 & 1867 –  ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΑΝ

Η επανάσταση του 1866-1867 είχε το τίμημα της. Τίμημα που το πλήρωσε λαός και εκκλησία. Καταπέλτης είναι η έκθεση του Ρωσικού Υποπροξενείου για τις αρπαγές του Οθωμανικού στρατού. Λεηλάτησαν τις εκκλησίες στο Ραδοβίζι, πήραν τα ιερά σκεύη, τα άμφια, καντήλια και τα πωλούσαν στο παζάρι της Άρτας. Σύσσωμος ο χριστιανικός λαός της Άρτας μαζί τους και ο Ρώσος υποπρόξενος Βαρζέλης αγόραζαν από αυτό το τυχοδιωκτικό τσούρμο τα κλοπιμαία. Μεγάλη η χαρά και για τον Γάλλο επίτιμο υποπρόξενο Σαμπουαζώ που δήλωνε στην Υψηλή Πύλη την ικανοποίηση του. Κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων τα χωριά Καλεντίνη, Δημαριό, Χώσιανα, Α. Πέτρα, Βελεντζικό, Μηλιανά, Σκουληκαριά, Βρεστενίτσα υπέφεραν κυριολεκτικά. Άρπαξαν τα ζώα των χωρικών,όσα δεν πρόλαβαν οι χωρικοί να φυγαδέψουν. Έδιωξαν κόσμο από τα σπίτια τους και κατόπιν έκαψαν και σπίτια. Αγγαρείες χωρίς τέλος. Όσοι χριστιανοί δεν μπορούσαν να δραπετεύσουν στο Ελληνικό , προσπαθο΄τσαν να κρυφτούν σε σπηλιές. Δεν έφταναν αυτά, αφού αποχώρησε ο στρατός, ληστρικές ομάδες, είτε Ελλήνων, είτε Αλβανών συμπλήρωναν το έργο των προηγούμενων. Να δούμε πως καταγράφει κάποια πράγματα η έκθεση του Ρώσου Υποπρόξενου Βαρζέλη (μεταφέρω την έκθεση στη σημερινή ομιλουμένη γλώσσα).

Γράφει λοιπόν ο Βαρζέλης:

1. “ Όπως μαθαίνω, οι στρατιώτες εξαιτίας του κακού παξιμαδιού που έχουν, λήστεψαν όλα τα καλαμποκίσια ψωμιά των χωρικών, που αναγκαστικά αγγαρεύονταν και τους ταλαιπωρούν πότε δω πότε κει μαζί  με τα άθλια πλέον από την ταλαιπωρία ζώα τους”

2. “Μάζεψαν τα ζώα των χωρικών να μεταφέρουν από την Σαλαώρα πολεμοφόδια και τροφές” επ αυτού  μας λέει η Αγγελική Αθανασίου, πως τα ζώα ήταν 800 άλογα και μετέφεραν αλεύρι και πολεμικό υλικό.

3. “Αλλά και στην πόλη της Άρτας δεν ήταν καλύτερη η κατάσταση. Πολλοί χριστοανοί αναγκάστηκαν να φιλοξενήσουν στρατιώτες, οι οποίοι τους λήστευαν. Μέρα μεσημέρι έμπαιναν στα καταστήματα και τα λήστευαν και οι παθόντες δεν τολμούσαν να πουν τίποτα.

4. “Ανάγκασαν σύσσωμο τον πληθυσμό της Άρτας, Χριστιανούς , Εβραίους και Μουσουλμάνους να πληρώσει πολεμικά έξοδα και μάλιστα να υπογράψουν, πως το έκαναν οικειοθελώς.”

Αυτή ήταν λοιπόν η κατάσταση εκείνες τις μέρες μετά την καταστολή της επανάστασης. Σε λίγο καιρό η Πύλη άλλαξε και τον Καϊμακάμη. Λογικό ήταν. Την δουλειά του την είχε κάνει.

Εικόνα: Βιορπαγίες Οθωμανών εναντιον Χριστιανών. Η σκηνή είναι στην Ρουμανία και την έβαλα ενδεικτικά εδώ, μιας και τέτοιες σκηνές ήταν παντού παρόμοιες και τεριάζει και στην διήγηση παραπάνω.

Πηγές

1. Δ. Καρατζένης, Η επανάσταση του 1866 και 1878

2. Ηπειρωτική Εστία, 1962: Κ. Διαμαντής, Οι Κοσσυβάκηδες

3. Αγγελική Αθανασίου , Η επανάσταση των Αγράφων 1866 και 1867, Σκουφάς

4. Εκθεσεις Ρωσικού Υποπρενείου Αρτας προς Ιωάννινα

5. Λάζαρος Καραούλης, Γεώργιος Καραούλης, ένας ξεχασμένος ήρωας της Δυτικής Θεσσαλίας (διαδίκτυο)

6. Εθνοφύλαξ έτος Ζ΄, αρ. φ. 1397 (1-1-1868), Ο Εθνοφύλαξ στην επανάσταση

7. ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΗΛΙΤΣΗΣ: Ο Μεσενικόλας πρωτοπόρος στα επαναστατικά κινήματα στα ‘Αγραφα στα 1854-1866-67 και 1878.(διαδίκτυο)

8. Εφημερίδα Neue Presse

9. Κώστας Λ. Χρήστος: Η Ραδοβιζινή Επανάσταση (1854 – 1878), ΗΧΩ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

10. Βαρλάμη Ελευθερία, Η ιστορία και ο πολιτισμός της Καρδίτσας

11. Δημήτρης Αγραφιώτης, Σελίδες από την επανάσταση του 1866-1867 στην Αργιθέα

12. Δημήτριος Κοτρούμπας: Ο Αγώνας για την απελευθέρωση της Ηπειροθεσσαλίας και Μακεδονίας 1866 – 1869

Κυριάκος ο Αγκωνίτης (Cyriaco de Pizzecolli ή Cyriaco di Ancona) και το ταξίδι του στην Άρτα  

Από τους σημαντικότερους περιηγητές του 15ου αιώνα στον ελλαδικό χώρο και στην ανατολική Μεσόγειο είναι ο  Κυριάκος ο Αγκωνίτης (Cyriaco de Pizzecolli ή Cyriaco di Ancona ) Γεννήθηκε στην Ancona το 1391 και άρχισε να ταξιδεύει σε ηλικία μόλις 9 ετών.  Γόνος οικογένειας μεγαλεμπόρων δέχθηκε παιδεία από προφανώς επιφανείς δασκάλους της εποχής στο πνεύμα της αναγέννησης  και έγινε πρώιμος ουμανιστής. Αυτό που διέφερε τον Κυριάκο από άλλους ουμανιστές της εποχής του  όπως τους  Francesco Filelfo, Leonardo Bruni και Poggio Bracciolini, με τους οποίους είχε στενές  επαφές, η κλίση του προς τον ανθρωπισμό ήταν πως ο Κυριάκος  δεν έμεινε μόνο στη μελέτη αρχαίων κλασικών χειρογράφων αλλά τα ταξίδια του τον έφεραν σε επαφή με τα κατάλοιπα της αρχαιότητας.  Μέχρι τα τριάντα του είχε ταξιδέψει σε όλον τον γνωστό κόσμο της Μεσογείου.

Ειχε μάθει τα λατινικά και την αρχαια ελληνική και κατόπιν άρχισε να μαθαίνει κι ελληνικά. Διαβάζοντας αρχαίες ελληνικές επιγραφές βελτίωνε συνεχώς τις γλωσσικές και τοπογραφικές του γνώσεις. Εντυπωσίασε με τις γνώσεις του και κέρδισε την υποστήριξη του λεγάτου του πάπα στην Ανκόνα Ευγένιου (αργότερα πάπα Ευγένιου Δ) από το 1420 ως το 1422, του Κόζιμο των Μεδίκων και των Βισκόντι από το Μιλάνο. Χάρη σε ένα σκίτσο του, μας διασώθηκε η περίφημη στήλη του Ιουστινιανού στην Κωνσταντινούπολη περί το 1425, πριν καταστραφεί από τους Οθωμανούς.

Είχε  σχέσεις με πολλές μεγάλες προσωπικότητες της εποχής του  όπως βυζαντινούς αυτοκράτορες, σουλτάνους, πάπες, τον βασιλιά της Νάπολης, τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Σιγισμούνδο, τον Γενοβέζο κυβερνήτη της Χίου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, ότι ενώ διατηρούσε καλή σχέση με τον Οθωμανό Σουλτάνο και έφερνε μαζί του σουλτανικό φιρμάνι, που του επέτρεπε μετακινήσεις, προσπαθούσε να πείσει τους Δυτικούς να ξεκινήσουν Σταυροφορία εναντίον των Τούρκων. Ειδικά όταν στάθηκε μάρτυρας  στην Αδριανούπολη, όταν στα 1431 μεταφέρθηκαν εκεί οι αιχμάλωτοι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης και τι συνέβαινε με αυτούς.  Ο Ι.Σ. Κεφαλλίδης γράφει επί του θέματος “Όταν το 1431 βρέθηκε στην Αδριανούπολη και έγινε μάρτυρας της δυστυχίας των χιλιάδων Ελλήνων, που είχαν αιχμαλωτίσει οι Τούρκοι στην Θεσσαλονίκη, επηρεάστηκε τόσο που αποφάσισε να καταρτίσει σχέδιο και να πάρει πρωτοβουλίες και στα δύο στρατόπεδα( καθολικούς-ορθόδοξους) με στόχο να πείσει τον πάπα Ευγένιο Δ’ για τη σύγκλιση μιας συνόδου για την επανένωση των δύο εκκλησιών και την οργάνωση σταυροφορίας που θα έδιωχνε τους Τούρκους από την ευρωπαϊκή Θράκη και θα απομάκρυνε την πίεση που ασκούσαν οι Τούρκοι προς την πλευρά της  Κωνσταντινούπολης. Ο Ευγένιος Δ’ έκανε αποδεκτές της προτάσεις του Κυριακού και συγκάλεσε τη σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας το 1437 και το 1443 ανακοίνωσε τη σταυροφορία.”

Το Δεκέμβριο του 1435 πάτησε την Ηπειρωτική Γη στο λιμάνι του Βουθρωτού. Αρχές του 1436 έφτασε στην Άρτα, όπου φιλοξενήθηκε άριστα από τον Δεσπότη Κάρολο Β' Τόκκο. Τον Κάρολο τον ονομάζει ο Κυριάκος Βασιλέα των Ηπειρωτών. Ο Κυριάκος εκδήλωσε την επιθυμία του να επισκεφθεί αρχαίους χώρους και ο Κάρολος του άφησε στην διάθεση του τον γραμματέα του τον Giorgio Ragnarolo από το Pesaro της Ιταλίας για την πραγματοποίηση των ταξιδιών του. Για την εισοδό του στην πόλη της  Άρτας γράφει ο Κυριάκος:

"Αναγόμεθα πλησίον των εκβολών του ποταμού Αράχθου δια των κωπών περί τα 9 χιλιόμετρα, και περιχαρείς ήλθομεν εις την Αράχθειαν πόλιν, την οποίαν δια τοσαύτης πορείας εζητήσαμεν. Αφού την μεγάλην πόλιν διοδεύσαμεν, είδομεν τας θαυμάσιας πύλας και τα πελώρια δια υπερμεγεθών λίθων συντεθέντα τείχη και τους εκ τέχνης περιφανείς ανδριάντας και τα πέντε γνωστότατα δι' αττικών γραμμάτων επιγράμματα".

Παραπέρα μας γράφει πως συνόδευσε τον Δεσπότη Κάρολο Β΄Τόκκο σε κυνήγι στο Άκτιο, όπου συναντήθηκαν και με τον διοικητή της Λευκάδας, ο οποίος ήταν δεξιοτέχνης κυνηγός. Την μέρα αυτή ο Κυριάκος την ονομασε “μέρα αφιερωμένη στην Άρτεμη και την φαρέτρα”. Την επομένη κάνει λόγο για την μονή Κορωνησίας όπου παρακολούθησε τη λειτουργία που έγινε στο ναό της Παναγίας και φιλοξενήθηκε στη μονή. Επίσης κάνει λόγο για το γεύμα με τα πλούσια ψαρικά.

Το 1439 βρέθηκε στη Φλωρεντία κατά την ιστορική Σύνοδο Φερράρας Φλωρεντίας και συνόδεψε τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο σε μια από τις εκδρομές του.

Πρέπει να επανήλθε στην Άρτα επιστρέφοντας από τον Μυστρά τέλος 1448 μετά τον θάνατο του Καρόλου Β΄Τοκκου, όπου όταν επισκέφθηκε τους Ρωγούς , έκανε στην εκκλησία του Αγίου Λουκά στο κάστρο Ρωγών μνημόσυνο στη μνήμη του Καρόλου Β΄Τόκκου.

Δυστυχώς  το εξάτομο έργο του τα Commentaria καταστράφηκαν σε πυρκαγιά το 1514, με αποτέλεσμα να εξαφανισθούν πολλές πολύτιμες πληροφορίες που αφορούσαν στις ελληνικές αρχαιότητες,. Σώθηκαν όμως πολλές επιστολές και κάποια άπω τα Commentaria  είχαν προλάβει να τα αντιγράψουν κάποιοι.

Ο Κυριάκος απεβίωσε, σύμφωνα με ιταλικές πηγές στα 1452 στην Κρεμόνα της Ιταλίας.

Πηγές Κειμένου:

1. Βιογραφίκό: Βικιπάιδεια

2. Για το Ταξίδι του: Erich Ziebarth

3. Φώτης Βράκας: Ξένοι περιηγητές στην Άρτα αο τον 12^ο ως τον 19^ο αιώνα

Eικόνες: Προσωπογραφία του Κυριάκου, σημείωμα του Κυριάκου στα Ελληνικά, σχέδια του Κυριάκου απο τα ταξιδια του.

 Λάκκα Λελόβου και Λέλοβα 1859  - Ο Βεησέλ Αχμέτ Ντίνου , η είσπραξη φόρων και μια επιτροπή Λελοβίτων στα Υποπροξενεία  Ρωσίας και Αγγλίας  στην Άρτα.

Αρχές του Νοέμβρη του 1859 εμφανίστηκε στην Άρτα ενώπιον του Καϊμακάμη Αβδουραχμάν Μπέη ο Κτηματίας Βεησέλ Μπέης Αχμέτ Ντίνο (Veysel Ahmet Dino) , γιος του γνωστού κακοποιού και άρπαγα  Ντίνο, που στο τελος η Οθωμανική κυβέρνηση τον δίκασε για διαφθορά και τον έστειλε εξορία στο Ικόνιο, όπου και πέθανε.  Έλεγε πως τα χωριά της Λάκκας του χρωστούσαν γύρω στις 100 000 χιλιάδες  γρόσια, τα οποία τα χρωστούσαν ήδη από το 1845 σε ομόλογα στον πατέρα του. Μάλιστα έφερε διαταγή του βαλή (διοικητή Ηπείρου) Ακήφ πασά να βοηθήσει ο Καϊμακάμης στην είσπραξη. Μεταξύ των χωριών που χρωστούσαν ήταν και τα Λέλοβα, που χρωστούσε 7000 γρόσια συν τους τόκους. Ο Καϊμακάμης έφτασε στη Λάκκα  και τους είπε, πως έχει διαταγή από τον Ακηφ πασά να πληρώσουν  και αν δεν πληρώσουν να τους μεταφέρει στα Ιωάννινα. Οι Λελοβίτες αρνήθηκαν να πληρώσουν γιατί όπως είπαν τα έχουν πληρώσει και μάλιστα εις διπλούν. Μάλιστα ζήτησαν μια ουδέτερη διαιτησία.  Ο καϊμακάμης όμως εκτελούσε εντολές. Μάζεψε 25 Λελοβίτες μεταξύ αυτών και τρεις γέροντες ιερείς και με έναν καβάση - κλητήρα(ο Καβάσης ήταν ο επίσημος τίτλος που έφερε ο επιτετραμμένος θυρωρός ή κλητήρας της Υψηλής Πύλης καθώς και των υπουργείων και των υπόλοιπων δημοσίων καταστημάτων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία) να τους στείλει στα Ιωάννινα. Αυτοί του είπαν πως δεν έχουν τίποτα και θα πεθάνουν από το ψύχος. Του ζήτησαν πέντε μέρες προθεσμία να το συζητήσουν και πάλι με τον Ντίνο. Αυτός αρνήθηκε. Απελπισμένοι οι Λελοβίτες πήγαν στην Άρτα στο Ρωσικό και Αγγλικό προξενείο και ζήτησαν διαμεσολάβηση. Ο Ρώσος υποπρόξενος Βαρζέλης και ο Άγγλος υποπρόξενος Μπόρος ήρθαν σε επαφή με τον Καϊμακάμη Αβδουραχμάν Μπέη και του μίλησαν για τα δίκαια των δυστυχισμένων χωρικών . Μάλιστα οι Υποπρόξενοι του ζήτησαν 8ήμερη προθεσμία και αντί για 25 χωρικούς να στείλει μόνο δύο. Ο Αβδουραχμάν που προσπαθούσε να τα έχει καλά με τους αντιπροσώπους των δυνάμεων συμφώνησε. Έτσι στάλθηκαν δύο Λελοβίτες στα Ιωάννινα των οποίων δυστυχώς δεν γνωρίζουμε τα ονόματα.  Όπως γράφει ο υποπρόξενος της Ρωσίας Βαρζέλης, καλό θα ήταν να έρθουν σε μια συμφωνία οι χωρικοί με τον Μπέη, γιατί ο μπέης έχει και άλλους τρόπους και οι χωρικοί θα δυστυχήσουν. Προς τον Δενδρινό, το πρόξενο της Ρωσίας στα Ιωάννινα ο Βαρζέλης γράφει, πως γαι να λυθεί δίκαια το ζήτημα θα πρέπει να δοθεί το θέμα σε μια αντικειμενική ουδέτερη επιτροπή. 

Αρχείο Ρωσικού υποπροξενείου Άρτας (Ρωσικό προξενικό πρακτορείο) 14.11.1859 φακ. 26

Εικόνα: Veysel bey Ahmet Dino

 1859 – Ραδοβίζι και Τζουμέρκο: Όταν κάποιοι Τούρκοι έσπασαν μεταξύ τους τα κεφάλια τους

Στα τέλη του 1860  Μουδίρης (ένα είδος έπαρχου) στο Ραδοβίζι και στο Τζουμέρκο ήταν ο Ρετζέπ Μπέης (Recep Bey) ο οποίος ήταν συγγενής του βαλή (διοικητής Ηπείρου) Ακίφ πασά.  Δερβένας στην περιοχή ήταν ο Μοχαμέτ Καπλάν Μπέης. Η θητεία του Δερβέναγα (αρχηγός οδοφυλάκων) φαίνεται να είχε τελειώσει και έπρεπε να επιστρέψει στα Ιωάννινα. Αποφάσισε πριν φύγει να αποχαιρετήσει τον Μουδίρη Ρετζέπ Μπέη, τον οποίο επισκέφθηκε μαζί με τον βοηθό του. Φαίνεται όμως, πως είχαν κάποιες παλιές διαφορές και o Ρετζέπ Μπέης διέταξε τους ανθρώπους του που εμφανίστηκαν ένοπλοι να συλλάβουν τον Μοχαμέτ Καπλάν Μπέη, οι οποίοι τον τσάκισαν στο ξύλο και τον πλήγωσαν με τα γιαταγάνια τους. Αν δεν προλάβαινε να φύγει ίσως τον σκότωναν. Η πράξη του Ρετζέπ Μπέη κατατρόμαξε τόσο τους χριστιανούς όσο και τους Μουσουλμάνους. Ο Ξυλοδαρμένος και ταλαιπωρημένος  Μοχαμέτ Καπλάν Μπέη έφτασε στην Άρτα και διαμαρτυρήθηκε στον Καϊμακάμη Αβδουραχμάν πασά. Ο Αβδοραχμάν πασάς συνέλαβε τον Μουδίρη και τον έφερε στην Άρτα. Μετά από δυο μέρες όμως ήρθε στρατιωτική δύναμη από τα Ιωάννινα , τους οποίους έστειλε ο Βαλής και μετέφεραν το Ρετζέπ Μπέη και τους άνδρες του στα Ιωάννινα.  Τα παραπέρα δεν μας είναι γνωστά.

 

 04.07.1822 - ΠΕΤΑ ΑΡΤΑΣ - ΝΕΚΡΟΙ ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ

Με αφορμή την μάχη του Πέτα ή μάχη των Φιλελλήνων όπως τιμητικά ονομάστηκε, παρουσιάζω ονόματα Φιλελλήνων που έπεσαν στο Πέτα και από ποιες χώρες προέρχονταν.

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΠΕΤΑ: Φιλέλληνες που έπεσαν στη μάχη του Πέτα ήταν:

Γερμανοί:

Ο αρχηγός των Φιλελλήνων ο Γερμανός Καρλ Νόρμαν τρυματίστηκε βαριά στη μάχη του Πέτα, επέζησε αλλά πέθανε 4 μήνες αργότερα στο Μεσολόγγι

1. Νόρμαν φον Φέϊμαν, 2. Ροστ,Μόριτς, 3. Τάϊχμαν (σημαιοφόρος - Ανθυπασπιστής), 4. Σνάϊδερ(Schneider), 5. Κάρολος Μπάρς, 6. Θεόδωρος Ντήτερλε, 7. Έμπεν, 8. Κούρτιος Δάρνερ, 9. Φερνινάρος Άϊζεν, 10. Μαυρίκιος Φέλς, 11. Φέλος, 12. Φέλς, 13. Ιωάννης Χάϊσσε (ναυτικός), 14. Αλβέρτος φον Κάϊζενμαρκ, 15. Γεώργιος Γιόχαν (θαλαμηπόλος του Νόρμαν), 16. Λουδοβίκος Κάϊζεμπεργκ (υπολοχαγός Βαυαρικού πυροβολικού), 17. Κάρολος Λέσκυ, 18. Λαουρίκε, 19. Ερνέστος Λούτσε, 20. Χ.Φ. Μάνεκε, 21. Γουσταύος Νάγκελ (φαρμακοποιός), 22. Θεόδωρος Όμπερστ ,23.Φρειδερίκος Όλμερ, 24. Χριστόφορος Αιλμάγερ, 25. Κάρολος Ράγκε (σημαιοφόρος-ανθυπασπιστής), 26. Ερνέστος Ρούστ, 27. Φρειδερίκος Σάντερ, 28. Ιάκωβος Σάντμαν (αξιωματικός),29. Ερρίκος Σμίτ (αξιωματικός), 30. Ι. Σνάϊντερ (υπολοχαγός), 31. Φρειδερίκος Σέεγκερ , 32. Χάινριχ Σέεγκερ , 33. Φ. Β. Τάιχμαν (λοχαγός σημαιοφόρος), 34. Ιωάννης Βέτσερ, 35. Νικόλαος Βέτσερ, 36. Νικόλαος Βόλφ (φοιτητής Θεολογίας) 

Ο Γερμανός Γιατρός Heinrich Treiber μόλις που κατάφερε να σωθεί στη μάχη του Πέτα και συνέχισε να προσφέρει υπηρεσίες στον αγώνα

Γάλλοι:

1. Μινιάκ

Πολωνοί:

1. Μιζιέφσκι *εικόνα

2. Αλεξάντερ Κουσιανόβσκυ

Ιταλοί:

1. Πέτρος Ταρέλλα*εικόνα

2. Ανδρέα Δάνια*εικόνα

 3. Μπατελάνι

 4. Σελεστίν

5. Φόρτζιο

6. Βιβιανί

7. Πλενάριο,

Ολλανδoί:

1. Ροδόλφος Χούγκφανς

Ρώσοι:

1. Μπερεντζόφσκι

Αιγύπτιοι

1. Δαβουσί

Ελβετοί:

1. Λουδοβίκος Σεβαλιέ, 2. Καίνιχ, 3. Βράνδλιν

Μικρασιάτες (αν και Έλληνες ήταν στο τάγμα των Φιλελλήνων)

1. Άγγελος Ζωντανός

2. Μανώλης Αμανίτη

, 3. Γαβρίλος Αμανίτης

 4. Πέτρος Μέγγος (από Σμύρνη)

Λάκκα Λελόβου – Παπαδάτες 1917 – Ο άπληστος φοροεισπράκτορας

Οι Παπαδάτες στη Ζαρκοράχη της Λάκκας Λελόβου ήταν ένα από τα Κεφαλοχώρια που ήταν οθωμανικό Ιμλάκιο δηλ άνηκε στο κράτος και μετά την απελευθέρωση άνηκε στο Ελληνικό Δημόσιο. Μην σκεφτεί κανείς πως άλλαξαν και πολλά στη μοίρα των αγροτών , γιατί το Οθωμανικό δίκαιο ίσχυε ακόμη. Νομίζω ως το 1922.

Το 1917 εμφανίζεται στη διοίκηση Ηπείρου στη Φιλιππιάδα ο Αναστάσιος Γ. Πνευματικός σαν πληρεξούσιος των αγροτών των Παπαδιωτών και καταγγέλει τον φοροεισπράκτορα της Δεκάτης-γεώμορου- τον Αναγνώστη Πανούση πως κατακλέβει τους χωρικούς.  Συγκεκριμένα ο Πνευματικός καταγγέλει τς ακόλουθες πράξεις: Ο Πανούτσος εισέπραξε:

1. 1,20 δραχμές ανα οκά στο ακατέργαστο καλαμπόκι

2. 2 δραχμές  σε κάθε οκά κριθαριού ή βρίζας

3.  0,5 λεπτά σε κάθε οκά σιταριού

4. Εισέπραξε 2 δραχμές για άλλα προϊόντα που δεν υπάγονταν στο γεώμορο δηλ στην ουσία αφορολόγητα.

5. Σε κατοίκους που δεν είχαν να δηλώσουν κάτι, έκδοσε αγωγές για απόκρυψη δημητριακών

Απελπισμένοι οι κάτοικοι αποφάσισαν να στείλουν τον Αναστάσιο Πνευματικό στη διοίκηση Ηπείρου. Το θέμα έφτασε στον Στεργιάδη, στη Γενική Διοίκηση Ηπείρου, ο οποίος διέταξε την Εισαγγελία Πρέβεζας να στείλει ανακριτή στους Παπαδάτες  προκειμένου να καταγράψει το μέγεθος της αδικίας και να ενεργήσουν τα νόμιμα εναντίον του Πανούση.

Αρχείο Γενικής Διεύθυνσης Ηπείρου/Διεύθυνση Γεωργίας Ιωαννίνων/Κώστας Βακατσάς

Εικόνα: Διαδικτυο/Καγκελάρης στις Παπαδάτες