Η Τρίτη κοινότητα του Νέου Λούρου  / Νέας Φιλιππιάδας – Οι Τσιγγάνοι

Συνήθως στην Οθωμανοκρατία όταν μιλάμε για μια τρίτη κοινότητα ενοούμε συνήθως την Εβραίκή. Η περίπτωση της Φιλιππιάδας είναι διαφορετική όμως μαις και είμαστε στη δύση της Οθωμανοκρατίας. Η τρίτη λοιπόν κοινότητα για την οποία σπάνια γίνεται λόγος και παραμένει στην αφάνεια είναι η κοινότητα των Τσιγγάνων ή γύφτων, όπως ονομάζονταν από τον λαό. Μαζί με τους Μουσουλμάνους Οθωμανούς της Άρτας εγκαταστάθηκαν στον νέο οικισμό και μια ομάδα τσιγγάνων, οι οποίοι ήταν μουσουλμάνοι. Όπως ήταν φυσικό για την εποχή, φυσικά δεν πήραν θέση μέσα στο νέο οικισμό αλλά στο Ιμλάκι (κρατική γη) Ελευθεροχώρι. Η κοινότητα των τσιγγάνων είναι παλιά. Εμφανίζεται ήδη στο πρώιμα οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα στα 1518 σαν ξεχωριστή συνοικία στην Άρτα.  Αν και δεν τους πίεσε κανείς να εγκαταλείψουν την Άρτα, φοβούμενοι ίσως  αντιδράσεις του ελληνικού στοιχείου μετά την απελευθέρωση και σαν μειονότητα έφυγαν στην νέα πόλη. Αλλος ένας λόγος μπορεί να είναι, ότι μυρίστηκαν δουλειές και μονοπώλειο στην νέα πόλη. Από τα αρχεία βλέπουμε, πως στην πλειοψηφία ήταν τεχνίτες σιδηρουργοί. Χαλκιάδες κατά την λαϊκή ονομασία. Οι Τσιγγάνοι ζούσαν σε καλύβες στο Λευτεροχώρι ενώ τους δόθηκε και μια χέρσα έκταση να την αξιοιποιήσουν.   Στις πηγές δεν φαίνεται να υπάρχουν ως τα 1913 κάποιες προστριβές μεταξύ αυτών, ντόπιων και Οθωμανών. Βέβαια αυτό θα αλλάξει μετά την απελευθέρωση όταν ο Β.Π.  θα προσπαθήσει να αποσπάσει το κομμάτι της γης των Τσιγγάνων και έτσι θα καταφύγουν στο δικαστήριο, όπου η Διοίκηση Ηπείρου θα παραχωρήσει και επίσημα την χέρσα γη στους Τσιγγάνους και στην οικογένεια Λιατίφ των Τσιγγάνων , που ήταν και η μεγαλύτερη.   2 στρέμματα  θα παραμείνουν "κοινοτικά" γαι την "κοινότητα των Τσιγγάνων". Ο Β.Π., πάντα με βάση τα αρχεία της γενικής διοίκησης Ηπείρου, θα προσπαθήσει και πάλι να πάρει τα 2στρέμματα αλλά η αστυνομία θα του παραχωρήσει μόνο 200 πήχες.  Σαν τελευταίο πρόεδρο της κοινότητας των Τσιγγάνων συναντάμε τον Λιούτε Ισλάμ.  Όταν έφτασε ο καιρός της ανταλλαγής, η οποία γίνονταν σύμφωνα με το θρήσκευμα και εξαίρεση είχαν οι Αλβανοί, κάποιοι Τσιγγάνοι θα φροντίσουν να αλλάξουν σύντομα το δόγμα τους και να βαφτιστούν, όπως μαρτυρεί και η περίπτωση του Τζελάλ Ρεφάτ γιος της Φατμέ και του Τζελάλ Χουσεΐν, σιδηρουργός που ονομάσθηκε Φώτης Γιαγκούλας.  Ηταν και κάποιες οικογένειες που έφυγαν για την Αλβανία καθότι ήταν αλβανόφωνοι. Είναι ζήτημα αν η κοινότητα των Τσιγγάνων ξεπερνούσε τα 40 ως 50 άτομα.  Η απελευθέρωση δεν έφερε κάποιες αλλαγές για την κοινότητα των Τσιγγάνων και συνέχισε άλλοτε με δυσκολίες άλλοτε όπως τα φέρνει ο χρόνος να υπάρχει όχι σαν κοινότητα ξεχωριστή αλλά ενσωματωμένη στο σύνολο της Ελληνικής πολιτείας.

Απο το βιβλίο μου: "Φιλιππιάδα - ο χώρος , ο οικισμός, ο καζάς - Ενα ταξίδι στο χρόνο απο την προϊστορική εποχή ως την απελευθέρωση"

Εικόνα: Θάλεια Φλωρά-Καραβία, σκηνή στο πηγάδι στο Ελευθεροχώρι