ΑΡΤΑ 1900 – Η ΚΑΤΕΔΑΦΗΣΗ ΤΟΥ ΜΠΑΓΙΑΖΙΤ ΤΖΑΜΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΟΥ ΠΡΟΞΕΝΟΥ ΧΑΪΡΗ ΜΠΕΗ

Τον Μάρτη του 1900 ο Νομομηχανικός της Άρτας κήρυξε αρκετά κτήρια ετοιμόρροπα. Μεταξύ αυτών ήταν και το Μπαγιαζίτ Τζαμί . Το Μπαγιαζίτ Τζαμί βρίσκονταν απέναντι από το κάστρο και το ρολόι της Άρτας στη θέση που βρίσκεται σήμερα το Εργατικό Κέντρο Αρτας. Διώροφο κτήριο, όπου ο δεύτερος όροφος είχε τεράστιες τζαμαρία ενώ το κάτω μέρος ήταν , όταν στην Άρτα ζούσαν ακόμη οι Μουσουλμάνοι το τουρκικό Δημοτικό σχολείο. Το τζαμί είχε μιναρέ και το μεγαλύτερο Οθωμανικό νεκροταφείο. Μετά την αποχώρηση των Μουσουλμάνων το 1881 το κτήριο πέρασε σε μαρασμό. Οι Ελληνικές αρχές σύμφωνα με την διμερή συμφωνία περι βακούφικων και Οθωμανικών περιουσιών δεν είχαν κανένα δικαίωμα να ασχοληθούν με το κτήριο, μιας και ήταν βακούφικο και είχε δοθεί υπό την εποπτεία της Μουσουλμανικής κοινότητας Τρικάλων. Για τα επί τόπου ήταν υπό την επίβλεψη του Οθωμανικού Προξενείου. Από αρχές Ιανουαρίου Οθωμανός πρόξενος της Άρτας ήταν Χαϊρή Μπέης που αντικατέστησε τον Εβραίο Νεσήμ Εφέντη. Ο Χαϊρή Μπέης ήταν γνωστός για την κατάχρηση του χαρτόσημου διαβατηρίων, το οποίο απο 20 παράδες που κόστιζε είχε πέσει στους πέντε παράδες με σουλτανική διαταγή αλλά αυτός εξακολουθούσε να εισπράτει 20 παράδες. Όταν οι αρχές της πόλης του ανακοίνωσαν το γκρέμισμα του Τζαμιού δεν έφερε αντίρρηση. Η Νομαρχία Άρτας και ο Δήμαρχος επειδή είχαν πολλάκις πρόβλημα με τα Μουσουλμανικά βακούφικα προκειμένου να είναι καλυμμένοι ανακοίνωσαν το γκρέμισμα και στο Υπουργείο Εξωτερικών και την Οθωμανική Πρεσβεία στην Αθήνα. Όλα έγιναν με την σύμφωνη γνώμη όλων. Το τζαμί γκρεμίστηκε γύρω στις 15.03.1900. Μετά το γκρέμισμα ο Οθωμανός πρόξενος έφερε αντιδράσεις και κατηγορούσε την Νομαρχία και Δημαρχία Άρτας. Οι αρχές της Άρτας του είπαν, πως αν δεν ήθελε να γκρεμιστεί, έπρεπε να είχε φροντίσει για επισκευές. Υπερόπτης καθώς ήταν άρχισε να μην εκδίδει διαβατήρια στους εργάτες που έπρεπε να περάσουν την γέφυρα. Αυτό χτύπησε τους φτωχούς που εργάζονταν στα πέρα από την γέφυρα κτήματα. Οι αρχές της Άρτας βλέποντας τον λαό να εξαγριώνετε φοβήθηκαν κάποιο κίνημα και έστειλαν διαβήματα στο Σουλτάνο να μεριμνήσει, έτσι που ο πρόξενος να φροντίζει για την καλή γειτονιά και τα συμφέροντα των δυο χωρών και όχι προστριβές. Στις 28 Μαρτίου ο Οθωμανός πρόξενος έλαβε διαταγή να ανανεώσει όλα τα διαβατήρια, με το ισχύον χαρτόσημο. Αρχές του Απρίλη κλήθηκε στην Οθωμανική πρεσβεία των Αθηνών προκειμένου να απολογηθεί για την στάση του και παύθηκε των καθηκόντων του.

Εικόνα: Edward Lear, Αρτα 1849, σχέδιο με υδρόχρωμα, μελάνι σέπιας και γραφίτη, σε χαρτί, 27,4 x 46,5 εκ, (Harvard University – Houghton Library)