Κυριάκος ο Αγκωνίτης (Cyriaco de Pizzecolli ή Cyriaco di Ancona) και το ταξίδι του στην Άρτα  

Από τους σημαντικότερους περιηγητές του 15ου αιώνα στον ελλαδικό χώρο και στην ανατολική Μεσόγειο είναι ο  Κυριάκος ο Αγκωνίτης (Cyriaco de Pizzecolli ή Cyriaco di Ancona ) Γεννήθηκε στην Ancona το 1391 και άρχισε να ταξιδεύει σε ηλικία μόλις 9 ετών.  Γόνος οικογένειας μεγαλεμπόρων δέχθηκε παιδεία από προφανώς επιφανείς δασκάλους της εποχής στο πνεύμα της αναγέννησης  και έγινε πρώιμος ουμανιστής. Αυτό που διέφερε τον Κυριάκο από άλλους ουμανιστές της εποχής του  όπως τους  Francesco Filelfo, Leonardo Bruni και Poggio Bracciolini, με τους οποίους είχε στενές  επαφές, η κλίση του προς τον ανθρωπισμό ήταν πως ο Κυριάκος  δεν έμεινε μόνο στη μελέτη αρχαίων κλασικών χειρογράφων αλλά τα ταξίδια του τον έφεραν σε επαφή με τα κατάλοιπα της αρχαιότητας.  Μέχρι τα τριάντα του είχε ταξιδέψει σε όλον τον γνωστό κόσμο της Μεσογείου.

Ειχε μάθει τα λατινικά και την αρχαια ελληνική και κατόπιν άρχισε να μαθαίνει κι ελληνικά. Διαβάζοντας αρχαίες ελληνικές επιγραφές βελτίωνε συνεχώς τις γλωσσικές και τοπογραφικές του γνώσεις. Εντυπωσίασε με τις γνώσεις του και κέρδισε την υποστήριξη του λεγάτου του πάπα στην Ανκόνα Ευγένιου (αργότερα πάπα Ευγένιου Δ) από το 1420 ως το 1422, του Κόζιμο των Μεδίκων και των Βισκόντι από το Μιλάνο. Χάρη σε ένα σκίτσο του, μας διασώθηκε η περίφημη στήλη του Ιουστινιανού στην Κωνσταντινούπολη περί το 1425, πριν καταστραφεί από τους Οθωμανούς.

Είχε  σχέσεις με πολλές μεγάλες προσωπικότητες της εποχής του  όπως βυζαντινούς αυτοκράτορες, σουλτάνους, πάπες, τον βασιλιά της Νάπολης, τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Σιγισμούνδο, τον Γενοβέζο κυβερνήτη της Χίου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός, ότι ενώ διατηρούσε καλή σχέση με τον Οθωμανό Σουλτάνο και έφερνε μαζί του σουλτανικό φιρμάνι, που του επέτρεπε μετακινήσεις, προσπαθούσε να πείσει τους Δυτικούς να ξεκινήσουν Σταυροφορία εναντίον των Τούρκων. Ειδικά όταν στάθηκε μάρτυρας  στην Αδριανούπολη, όταν στα 1431 μεταφέρθηκαν εκεί οι αιχμάλωτοι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης και τι συνέβαινε με αυτούς.  Ο Ι.Σ. Κεφαλλίδης γράφει επί του θέματος “Όταν το 1431 βρέθηκε στην Αδριανούπολη και έγινε μάρτυρας της δυστυχίας των χιλιάδων Ελλήνων, που είχαν αιχμαλωτίσει οι Τούρκοι στην Θεσσαλονίκη, επηρεάστηκε τόσο που αποφάσισε να καταρτίσει σχέδιο και να πάρει πρωτοβουλίες και στα δύο στρατόπεδα( καθολικούς-ορθόδοξους) με στόχο να πείσει τον πάπα Ευγένιο Δ’ για τη σύγκλιση μιας συνόδου για την επανένωση των δύο εκκλησιών και την οργάνωση σταυροφορίας που θα έδιωχνε τους Τούρκους από την ευρωπαϊκή Θράκη και θα απομάκρυνε την πίεση που ασκούσαν οι Τούρκοι προς την πλευρά της  Κωνσταντινούπολης. Ο Ευγένιος Δ’ έκανε αποδεκτές της προτάσεις του Κυριακού και συγκάλεσε τη σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας το 1437 και το 1443 ανακοίνωσε τη σταυροφορία.”

Το Δεκέμβριο του 1435 πάτησε την Ηπειρωτική Γη στο λιμάνι του Βουθρωτού. Αρχές του 1436 έφτασε στην Άρτα, όπου φιλοξενήθηκε άριστα από τον Δεσπότη Κάρολο Β' Τόκκο. Τον Κάρολο τον ονομάζει ο Κυριάκος Βασιλέα των Ηπειρωτών. Ο Κυριάκος εκδήλωσε την επιθυμία του να επισκεφθεί αρχαίους χώρους και ο Κάρολος του άφησε στην διάθεση του τον γραμματέα του τον Giorgio Ragnarolo από το Pesaro της Ιταλίας για την πραγματοποίηση των ταξιδιών του. Για την εισοδό του στην πόλη της  Άρτας γράφει ο Κυριάκος:

"Αναγόμεθα πλησίον των εκβολών του ποταμού Αράχθου δια των κωπών περί τα 9 χιλιόμετρα, και περιχαρείς ήλθομεν εις την Αράχθειαν πόλιν, την οποίαν δια τοσαύτης πορείας εζητήσαμεν. Αφού την μεγάλην πόλιν διοδεύσαμεν, είδομεν τας θαυμάσιας πύλας και τα πελώρια δια υπερμεγεθών λίθων συντεθέντα τείχη και τους εκ τέχνης περιφανείς ανδριάντας και τα πέντε γνωστότατα δι' αττικών γραμμάτων επιγράμματα".

Παραπέρα μας γράφει πως συνόδευσε τον Δεσπότη Κάρολο Β΄Τόκκο σε κυνήγι στο Άκτιο, όπου συναντήθηκαν και με τον διοικητή της Λευκάδας, ο οποίος ήταν δεξιοτέχνης κυνηγός. Την μέρα αυτή ο Κυριάκος την ονομασε “μέρα αφιερωμένη στην Άρτεμη και την φαρέτρα”. Την επομένη κάνει λόγο για την μονή Κορωνησίας όπου παρακολούθησε τη λειτουργία που έγινε στο ναό της Παναγίας και φιλοξενήθηκε στη μονή. Επίσης κάνει λόγο για το γεύμα με τα πλούσια ψαρικά.

Το 1439 βρέθηκε στη Φλωρεντία κατά την ιστορική Σύνοδο Φερράρας Φλωρεντίας και συνόδεψε τον αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο σε μια από τις εκδρομές του.

Πρέπει να επανήλθε στην Άρτα επιστρέφοντας από τον Μυστρά τέλος 1448 μετά τον θάνατο του Καρόλου Β΄Τοκκου, όπου όταν επισκέφθηκε τους Ρωγούς , έκανε στην εκκλησία του Αγίου Λουκά στο κάστρο Ρωγών μνημόσυνο στη μνήμη του Καρόλου Β΄Τόκκου.

Δυστυχώς  το εξάτομο έργο του τα Commentaria καταστράφηκαν σε πυρκαγιά το 1514, με αποτέλεσμα να εξαφανισθούν πολλές πολύτιμες πληροφορίες που αφορούσαν στις ελληνικές αρχαιότητες,. Σώθηκαν όμως πολλές επιστολές και κάποια άπω τα Commentaria  είχαν προλάβει να τα αντιγράψουν κάποιοι.

Ο Κυριάκος απεβίωσε, σύμφωνα με ιταλικές πηγές στα 1452 στην Κρεμόνα της Ιταλίας.

Πηγές Κειμένου:

1. Βιογραφίκό: Βικιπάιδεια

2. Για το Ταξίδι του: Erich Ziebarth

3. Φώτης Βράκας: Ξένοι περιηγητές στην Άρτα αο τον 12^ο ως τον 19^ο αιώνα

Eικόνες: Προσωπογραφία του Κυριάκου, σημείωμα του Κυριάκου στα Ελληνικά, σχέδια του Κυριάκου απο τα ταξιδια του.