Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ  ΣΤΟ ΗΛΙΟΒΟΥΝΙ

Τον 17ο αιώνα ιδρύεται η μονή του Προφήτη Ηλία στο Ηλιοβούνι.  Αρχικά ήταν μετόχι της Μονής της Πναγίας του Κάστρου Ρωγών.  Αφού εγκαταλήφθηκε σχεδόν η μονή του Κάστρου αναδείχθηκε η μονή του Προφήτη Ηλία και αντιστράφηκαν οι όροι και έγινε η μονή του Κάστρου Ρωγών μετόχι της μονής του Αη Λιά, όπως λέμε οι ντόπιοι. Σιγά σιγά η μονή θα απομτήσει οικονομική δύναμη. Μετόχι της Μονής θα γίνει η μονή της Κορωνησίας ενώ ως και μετά την απελευθέρωση το 1912 και την αλλαγή του δικαιίου περιουσίας οι δρόμοι του Αγίου Σπυρίδωνα θα ανήκουν στη Μονή. Να φανταστούμε πως η μονή είχε τότε έσοδα γύρω στα 800 000 χιλιάρικα.  Θεωρετικά οι κάτοικοι πλήρωναν κάποιο φόρο για την χρήση των δημόσιων δρόμων. Στα 1853 ο Ηγούμενος της Μονής θα αρχίσει την ανέγερση της γνωστής γέφυρας Κολογήρου (Παπά Κιοπροσιού κατά τον χάρτη του Χαλίλ Ιμπραήμ). Στα χρόνια του Αλή πασά ο Αλής θα έρθει σε σύγκρουση με τη μονή για κάποια κτήματα και θα αρπάξει τον Ηγούμενο Αγάπιο και θα τον πουλήσει σκλάβο.  Απο  το 1854  ως το 1897 θα δεχτει συχνά Οθωμανικές επιθέσεις  καθότι θεωρούνταν άντρο επαναστατών. Στα 1854 ο Ηγούμενος, αν και αναφέρεται Ρψγώ στις πηγές, μαζί με άλλους Μοναχούς ξεσήκωσαν τη Λάκκα Λελόβου και κατέλαβαν την γέφυρα της Πάσαινας (Παντάνασα) με αποτέλσμα να μην μπορει να περάσει ο Οθωμανικός στρατός προς τη Λάκκα και Πρέβεζα  και να φύγουν απο Σαλάωρα για Πρέβεζα. Στα 1870 μια συμμορία Αλβανών ερχόμενη από το Ραδοβίζι θα λεηλατήσει τη μονή. Το 1897 όμως πυρπολήθηκε άσχημα. Το 1912 κάποιοι καλόγεροι έτρεψαν να ενταχθούν στα άτακτα σώματα. Στα 1926 με την μεγάλη ληστεία της Πέτρας κατέφυγαν εδώ οι ληστές και μάλλον ο ηγούμενος συνεργάστκε μαζί τους με αποτέλεσμα να τον συλλάβει η αστυνομία. Ο παπα Γιάννης, όπως ήταν γνωστός με καταγωγή απο την Ποδογορα ειχε χρόνια στη μονή. 

Σύμφωνα με την έρφευνα του Νίκου Πάνου, είχε χρόνια στη Μονή και  μάλιστα με έσοδα της μονής συγκρότησε αντάρτικο σώμα δικό του και έλαβε μέρος στον Αγώνα του Βορειοηπειρωτικού ζητήματος. Μεγάλη καταστροφή έπαθε η μονή στην περίοδο της Κατοχής, όταν βομβαρδίστηκε απο την Γερμανική αεροπορία. Πρέπει να βομβαρδίστκε την ίδια μέρα με την μονή στο Καστρί Ποδογόρας-Ριζοβουνίου  και Λέλοβα *Θεσπρωτικό. Τότε Πυρπολήθηκαν  και τα κτήρια-κοιτώνες της μονής.

Η μονή πέρασε σε παρακμή και αρχες του 1990 μεταφέρθηκε στα Φλάμπουρα.

ΥΓ> Στη μονή υπηρέτησε σαν μοναχός και αδερφός του προππάπου μου. Σε άλλες πηγές φέρεται ως Διονύσιος, όταν ήταν στο Ραδοβίζι και εδω φέρεται σαν Μάξιμος.

Φωτογραφίες: Αρχείο Νικόλαου Πάνου . Πρωτοπαρουσιάστηκαν στο βιβλίο του Νίκου "Οι Ρεντζαίοι" και κατόπιν απο μένα στο βιβλίο "Ιστορική διαδρομή του Κάστρου Ρωγών" Και οι δύο φωτογραφίες στη δεκαετία του 1920.