Η Εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα Άρτας

 

Σήμερα το χωριό μου γιορτάζει τον πολιούχο του. Το χωριό Άγιος Σπυρίδωνας Αρτας, μας είναι ήδη από τις πρώιμες Οθωμανικές φορολογικές καταγραφές γνωστό  σαν Τσαβουσάν και αργότερα σαν Ιμαμ Τσαούς ή Μαμτσαούς. Η πρώτη του εκκλησία, της οποίας το ιερό είναι ενσωματωμένο στην καινούρια εκκλησία ήταν του Αγίου Μάρκου. Πότε όμως καταστράφηκε ο ναός και γιατί δυστυχώς δεν το γνωρίζουμε. Στα τέλη του 18ου αιώνα το Ιμάμ Τσαούς (όπως ονομάζονταν το χωριό τότε) γίνεται τσιφλίκι του Αλή πασά (σχετική περιγραφή κάνει και ο Πουκεβίλ). Θα πρέπει να πούμε, πως η Αληπασαλίκτικη περίοδος έχει να δείξει τις περισσότερες ανεγέρσεις εκκλησιών στην Ήπειρο. Προσωπικά δεν πιστεύω, ότι αυτές αναγέρθηκαν λόγω των δεισιδαιμονιών του Αλή ή επειδή η μητέρα του ήταν κατα πάσα πιθανότητα κρυπτοχριστιανή. Απλά ο Αλή πασάς γνώριζε καλά τους Ελληνες και γνωριζε πως για την πίστη τους θα μπορούσαν να ξεσηκωθούν. Ήταν καθαρά πολιτική κίνηση. Μάλιστα σε αρκετές φαίνεται να έκανε και δωρεές, χωρίς αυτό βέβαια να μας ξεγελά , πως δεν τα έβγαλε τα χρήματα πίσω και ακόμη περισσότερα. Για τα τερτίπια του Αλή, μπορεί να γραφτεί εγκυκλοπαίδεια. Αλλά αυτό είναι άλλο κεφάλαιο. Γεγονός είναι πως στα τέλη του 18ου αιώνα οι Ζαγορίσιοι μέντορες του Αλή οι Καραμπεσίνιδες γνωστοί και σαν Νουτσαίοι έχουν χειμαδιά στον κάμπο μας. Προφανώς και στο Ιμάμ Τσαούς. Ετσι λοιπόν κείνη την περίοδο αρχίζει η ναοδόμηση. Υπολογίζεται μεταξύ 1796 και 1814. Δυστυχώς δεν έχουμε ακριβή χρόνο. Χτισμένη λοιπόν πάνω στα ερείπια του Αγίου Μάρκου. Μια απλή βασιλική χωρίς τρούλο η οποία φαίνεται να έχει επεκταθεί ως τρεις φορές. Την περίοδο εκείνη δρουν στην περιοχήμας Μαστοροχωρίτες απο Ιωάννινα αλλά και Τζουμερκιώτες τεχνίτες και δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι ποιοι ήταν, μιας και δεν έχουμε κάποιες μαρτυρίες. Αυτό που γνωρίζουμε σίγουρα είναι πως το σημερινό τέμπλο είναι έργο του ύστατου 19ου αιώνα , όπως και ο δεσποτικός θρόνος απο Ιωαννίτες Χιοναδίτες τεχνίτες. Οι πρώτες αγιογραφίες , οι οποίες εξαφανίστηκαν αλλά και κάποιες άλλες που υπάρχουν θα μπορούσαν να αποδοθούν σε συνεργεία Κατσανοχωρίτων, που δρούσαν στον αρτινό Κάμπο. Για το όνομα της εκκλησίας υπάρχουν δύο παραδόσεις. Λέγεται, πως στον Πλάτανο, που δεσπόζει δίπλα από την εκκλησία, και όπου ως τα μέσα της δεκαετίας του 70 υπήρχε και πηγάδι βρέθηκε εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνα και αυτό στάθηκε σαν σημάδι να μετονομαστεί η εκκλησία. Η άλλη παράδοση λέει πως υπήρχε κειμήλιο στην εκκλησία το δάχτυλο του Αγίου Σπυρίδωνα και το είχε κάνει δώρο κάποιος στην εκκλησία και στάθηκε ο λόγος για να μετονομαστεί η εκκλησία. Η μακαρίτισσα η γιαγιά μου κόρη Ιερέα του χωριού, ισχυριζόνταν πως ο πατέρας της της είχε δείξει το δάχτυλο. Το Καμπαναριό σύμφωνα με παλιότερη κτητορική επιγραφή ήταν έργο του 18ο αιώνα δηλαδή της εκκλησίας του Αγίου Μάρκου ενώ στη σημερινή του μορφή με άλλη κτητορική επιγραφή είναι στα μισά του 19ου αιώνα. Είναι δυτικού τύπου και επειρεασμένο απο τα γειτονικά εφτάνησα. Η  καμπάνα είναι γιαννιώτικης κατασκευής, την οποία μετέφεραν 4 χωριανοί μας από τα Ιωάννινα στο χωριό και χρειάστηκαν 3 ως 4 μέρες. Στον πλάτανο, δίπλα από την εκκλησία υπήρχε πηγάδι με πολύ δροσερό και γλυκό νερό, όπως αναφέρει Ο Σεραφείμ αλλά το προλάβαμε και μεις. Στα 1853 και 1854 έγιναν σε αυτή την εκκλησία  τρεις λειτουργίες με σκοπό εράνου για το γεφύρι Καλογήρου στο Λούρο (σήμερα διασταύρωση Εθνικής Αρτα – Ιωάννινα – Πρέβεζα). Στην αγροτική επανάσταση του 1882 ο ιερέας του χωριού συνέβαλε να μη συλληφθεί κανείς από το χωριό. Στα 1910 λόγω κακής σοδειάς λόγω καιρικών συνθηκών, ο ιερέας του χωριού συνέβαλε στην φοροαπαλλαγή του χωριού έναντι των Οθωμανικών αρχών. Στην ύστατη Οθωμανοκρατία και κατά τη διάρκεια της απελευθέρωσης  η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα μαζί με την μονή προφήτη Ηλία στο Ηλιοβούνι είχαν αρκετά βακούφικά, όπως και κατά περίεργο τρόπο του άνηκαν οι δημόσιοι και κοινοτικοί δρόμοι και οι δημοσιές. Με την αναδιορθωση της αγροτικής οικονομίας στην Ήπειρο παρέμειναν μόνο τα βακούφικα κτήματα ενώ οι δρόμοι έγιναν κοινοτικοί.