ΤΑ ΗΜΙΑΓΡΙΑ ΓΟΥΡΟΥΝΙΑ ΤΟΥ ΑΡΤΙΝΟΥ ΚΑΜΠΟΥ – ΜΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΤΡΟΦΗ ΧΟΙΡΩΝ  ΑΡΧΕΣ 19ου ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΓΟΥΡΟΥΝΑΣ (ΤΣ ΓΡΟΥΝΑΣ)

Η μοναδική πληροφορία που έχουμε για μια περίεργη εκτροφή χοίρων στις αρχές του 19ου αιώνα στον Αρτινό κάμπο προέρχεται από τον Πρώσσο κατάσκοπο Jacob Ludwig Salomo Bartholdy , ο οποίος επισκέφθηκε  την περιοχή αρχές του 1803 ή 1804. Αφού έκανε στάση στο χωριό Βίγλα του κίνησε η περιέργεια πως ένα χριστιανικό χωριό δεν έχει οικόσιτους χοίρους. Οι Βιγλιώτες προφανώς για να μην πληρώνουν φόρο για τους οικόσιτους χοίρους άφηναν προ καιρού τα γουρούνια τους να μεγαλώνουν ελεύθερα στον όμορο βάλτο. Με τον καιρό αυτά διασταυρώθηκαν με Αγριογούρουνα και φτιάξαν μια δική τους ράτσα και θρέφονατν με τον πλούτο του βάλτου.  Τα συγκεκριμένα ημιάγρια γουρούνια  μεγαλύτερα του κανονικού και μικρότερα του Αγριόχοιρου επειδή δεν μπορούσαν να τα πιάσουν τα σκότωναν με βόλια ή αυτοσχέδια όπλα και με την βοήθεια σκύλων, όπως τα κανονικά αγριογούρουνα. Σύμφωνα με μαρτυρίες χωρικών μου ως και στην κατοχή υπήρχαν στον βάλτο τέτοια γουρούνια ακόμη τα οποία και αυτοί τα σκότωναν ως άγρια.

ΤΣ ΓΡΟΥΝΑΣ

Κατά πάσα πιθανότητα εδώ έχει τις ρίζες του  και κάποιο παιχνίδια που έπαιζαν τα παιδιά παλιά στην Βίγλα.  Ο αγαπητός φίλος Βασίλης Κούτας σε μια του μελέτη για την Βίγλα μας μεταφέρει πως παίζονταν αυτό το παιχνίδι: “παίζαμε και το παιχνίδι «τ’ς γ’ρούνας» (της γουρούνας), που μας άρεσε ιδιαίτερα, γι’ αυτό και κάνω μία μικρή αναφορά στο πώς παιζόταν. Τα παιδιά – παίκτες, κρατώντας το καθένα ένα τζιουμάκι*σχημάτιζαν την περίμετρο ενός κύκλου με διάμετρο 3-5 μέτρα. Μπροστά τους άνοιγαν μία μικρή γούρνα, την έλεγαν «φωλιά», στην οποία τοποθετούσαν το ένα άκρο του τζιουμακιού. Στο κέντρο του κύκλου έσκαβαν μία μεγαλύτερη γούρνα, όπου τοποθετούσαν τη γρ’ούνα (γουρούνα κατασκευασμένη συνήθως από μπούγλα  (τενεκές) και γι΄αυτό την έλεγαν «γουρνοκούμασο». Εκεί στεκόταν, μ΄ένα τζιουμάκι στο χέρι κι αυτός, ένας παίκτης που προηγουμένως είχε κληρωθεί να παίξει το ρόλο του «γουρνάρη» ή «γρουνά», κατά άλλους.Συγκεκριμένα έπρεπε να φυλάει τη γρ’ούνα και παράλληλα με επιδέξιες κινήσεις και χτυπήματα με το τζιουμάκι να την κατευθύνει προς τους παίκτες του κύκλου με απώτερο σκοπό να «δαγκάσει», αγγίξει κάποιον από αυτούς. Οι τελευταίοι όμως δεν κάθονταν με τα χέρια σταυρωμένα. Είχαν δικαίωμα να σηκώσουν το τζιουμάκι τους από τη γούρνα και να χτυπήσουν τη γρ’ούνα και να την απομακρύνουν όσο πιο μακριά μπορούσαν, ώστε να τρέξει ο γουρνάρης να την ξαναφέρει στον κύκλο και να ξαναπροσπαθήσει το «δάγκαμα». Στο μεταξύ ο τελευταίος άκουγε και πειράγματα του τύπου «γουτς….γουτς» (φύγε από τη λέξη «γκουτσούνια» που σημαίνει γουρούνια (Δυτική Μακεδονία)ή «κούσι…..κούσ’» (έλα) και «πάρε τς μύτς  γουρνίσια, γουρνάρ».Οι κοπέλες, που έκαναν χάζι,καρκαλιούνταν από τα γέλια. Όταν όμως οι παίκτες προσπαθούσαν να διώξουν μακριά τη γρ’ούνα βγάζοντας το τζιουμάκι από τη γούρνα, έπρεπε να το κάνουν χωρίς να προλάβει ο γουρνάρης να βάλει το δικό του τζιουμάκι στη γούρνα κάποιου από αυτούς. Αν προλάβαινε, τότε άλλαζαν οι ρόλοι. Ο παίκτης γινόταν γουρνάρης κι ο γουρνάρης παίκτης. Παιζόταν και ελαφρώς παραλλαγμένο. Για παράδειγμα, το παχνίδι ξεκινούσε με το πέταγμα ψηλά της γ΄ρούνας από τον ίδιο τον γρουνά συνοδευόμενο από κάποιο επιφώνημα, που δεν το θυμάμαι με σιγουριά. «Όμπλια!!!» ή κάπως έτσι. Οι παίκτες προσπαθούσαν να την πετύχουν στον αέρα και να τη στείλουν, όσο το δυνατόν, πιο μακριά, έχοντας όμως τα μάτια τους δεκατέσσερα και στη φωλιά τους, γιατί ο γρουνάς καιροφυλακτούσε. Δουλειά του τελευταίου ήταν να φέρει τη γ΄ρούνα κοντά στον κύκλο και να καταφέρει εν μέσω χτυπημάτων από τους παίκτες και των «γουτς…γουτς» να  τη βάλει στο γουρνοκούμασο.”

Εικόνες:

Ημιάγριος χοίρος (διαστάυρωση αγρίου και οικόσιτου χοίρου)

Κυνήγι Αγριογούρουνου με σκύλους και ακόντιο. Αγγλικό χαρακτικό