Η Καλλιέργεια των εσπεριδοειδών στην Άρτα

Αρτα

Το ερώτημα πότε εμφανίζεται η πορτακαλιά και τα άλλα εσπεριδοειδή στην Άρτα δεν έχει απάντηση. Κάπου διάβαζα πως η καλλιέργεια πορτοκαλιού αρχίζει στην Άρτα στα 1770. Η άποψη αυτή είναι λάθος και μια παρερμήνευση των γραπτών του Κωνστάντιου. Και γιατί είναι λάθος; γιατί ακριβώς 100 χρόνια πριν (1670 πέρασε από την Άρτα ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί και κάνει αναφορά για πορτοκάλια και λεμόνια. Συγκεκριμένα γράφει: <<Το βασικό επάγγελμα των Αρτινών είναι το εμπόρευμα αλλά υπάρχουν πολλοί μαχεράδες και παπουτσήδες. Ροδιές, συκιές, ελιές, Αμπέλια από τα οποία παράγουν καλό κρασί, πορτοκαλιές, λεμονιές σκεπάζουν όλον τον ορίζοντα και εξάγονται σε όλα τα μέρη (επαρχίες) της Ρουμελίας>>. Αυτή είναι η παλιότερη ως τώρα γνωστή αναφορά. Σημαίνει , όταν στην Άρτα στα 1670 υπάρχει καλλιέργεια τόσο μεγάλη (αν και ο Τσελεμπί υπερβάλει στις διηγήσεις του, γεγονός είναι, πως υπάρχουν) θα είναι παλιότερη. Επίσης ερωτηματικό αφήνει το Οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο του 1520/1530 που σημειώνει στην πόλη και νομό της Άρτας Karlı bāğçesi, Narda kz.: 280 δηλ Μπαξέδες του Καρόλου. Φαίνεται πως ο τελευταίος Χριστιανός Ηγεμόνας της Άρτας Κάρολος Τόκκος είχε κτήματα με δένδρα. Το Τοπωνύμιο αυτό δεν ήταν άγνωστο στους Αρτινούς . Ο Μακρυγιάννης το αναφέρει σκέτο σαν Μπαξέδες. Στο καιρό όμως του Μακρυγιάννη έχει όντως εσπεριδοειδή ο Μπαξές. Αν όντως έχουμε καλλιέργεια , πάει να πει πως η καλλιέργεια πορτοκαλιών και εσπεριδοειδών ήταν γνωστή στην Άρτα από τον 15ο αιώνα. Αλλά η πρώτη καταγραφή είναι όντως στα 1670. Τουλάχιστον η γνωστή.

Οι Μωραΐτες αιχμάλωτοι στην Άρτα και η μέθοδος της Καταβολάδας.

Βασιζόμενοι και πάλι στα γραπτά του Ηγούμενου Κωνστάντιου, μαθαίνουμε πως με τα Ορλοφικά έφτασαν στην Άρτα Μωραΐτες αιχμάλωτοι. Λίγο αργότερα τους άφησαν ελεύθερους. Αυτοί έφεραν στην Άρτα μια νέα μέθοδο. Την καταβολάδα. Μέχρι τότε ήταν άγνωστο στους Αρτινούς. Σύμφωνα με τον Κωνστάντιο η μέθοδος αυτή ονομάστηκε “μισσίνων” πρφ. εκ της Μεσσηνίας . Σε δένδρα που ήταν τουλάχιστον 3 ως 4 χρονών έπιαναν ένα αποκλάδι, το λύγιζαν και το το έδεναν σφιχτά και το έβαζαν σε δοχείο με φουσκί ενός έτους. Με καλό πότισμα σε ένα μήνα είχε ριζώσει. Πριν απ αυτού οι Αρτινοί φύτευαν σπόρους από το φρούτο.

Το μπόλιασμα

To μπόλιασμα φαίνεται πως ήταν από παλιότερα γνωστό στην Άρτα. Ο αείμνηστος δήμαρχος Αρταίων Κώστας Βάγιας γράφει πως το μπόλιασμα το έφεραν Βενετοί στην Άρτα κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας στα 1684. Αυτό δεν μπορεί να ισχύει καθότι η Άρτα δεν ήταν ποτέ υπό Βενετική κατοχή. Πέραν των 2-3 ημερών το 1684, που την κατέλαβαν και έφυγαν. Ισως όμως να έχει τις ρίζες του πιο παλιά στον καιρό των Ηγεμόνων Τόκκων, όπου πολλοί τους μπερδεύουν με Βενετούς. Βεβαια ίσως να το έφεραν όντως Βενετοί αλλά όχι σε μας . Αρχικά στην όμορη Πρέβεζα και να ήρθε απο την Πρέβεζα στην Άρτα. Σύμφωνα όμως με τους βοτανολόγους το μπόλιασμα ήταν ήδη από τον Μεσαίωνα γνωστό γιαυτό και υποθέτω την περίοδο των Τόκκων ή και νωρίτερα

Οι πορτοκαλιές και λεμονιές της Άρτας και το ψύχος

Σχεδόν όλοι οι περιηγητές του 18ου και 19ου αιώνα κάνουν αναφορά στις λεμονιές και πορτοκαλιές της Άρτας. Εσπεριδοειδή στους Κωστακιούς, Ανέζα, Ιμαρέτ στην πόλη της Άρτας και στο Πέτα. Γύρω από την Γέφυρα οι μπαξέδες έφταναν ως το Γλυκόριζα. Γνωρίζουμε πως κάπου υπήρχε εργαστήριο ήδη από τον 18ο αιώνα που παρασκεύαζε χυμό λεμονιού – κονσετράτ και πωλούσαν στα πλοία. Το ψύχος ήταν άλλο ένα θέμα. Όπως επισημαίνει ο μακαρίτης ο Δήμαρχος Κώστας Βάγιας ο Ηλίας Μανιάτης στις Διδαχές κάνει λόγο για το ψύχος που κατέστρεφε την παραγωγή. Κάνει λόγο για τον Ιανουάριο του 1858, για τον Απρίλη του 1862, και τον Νοέμβρη του 1871. Καταστροφές απο μεγάλο ψύχος έγιναν και στα 1910 και 1913. Μετά την απελευθέρωση του υπολοίπου τμήματος του κάμπου, συγκεκριμένα απο το 1915 και μετά η πορτοκαλιές απλώθηκαν σε όλα τα χωριά.

Μέρος απο άρθρο για την Εφημερίδα "Ταχυδρόμος της Άρτας"

Αναλυτικά οι πηγές στο υπό έκδοση βιβλίο “Περίπατος στην Άρτα 1449-1897...”

Εικόνα: Young woman picking oranges, Berthe Morisot 1889