ΔΥΤΙΚΟ ΞΗΡΟΒΟΥΝΙ -ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ – Η ΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΤΣΙΛΙΚΗ – ΕΝΑΣ ΑΠΟΤΡΟΠΑΙΟΣ ΦΟΝΟΣ 

               Aναπαράσταση, πως η νεροπομπή ξέβγαλε από την τρύπα τον νεκρό υπάλληλο. 

Η περίοδος του Μεσοπολέμου είναι για την Ήπειρο και η περίοδος της Ληστείας. Ληστείες, απαγωγές, φόνοι, βιασμοί δεν ήταν πλέον άγνωστα φαινόμενα.  Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα είναι και ο φόνος ενός αθώου, που έπεσε θύμα παρεξήγησης. Μια τρύπα σε ένα χωράφι στο χωριό Γυμνότοπο Πρέβεζας , η οποία ονομάζεται και τρύπα του Τσιλίκη,έχει να μας διηγηθεί την ιστορία ενός αποτρόπαιου εγκλήματος. 

Ο Τσιλίκης και ο υπάλληλος

Ο Τσιλίκης ήταν μεγάλος Καπνέμπορος απο τα Ιωάννινα. Απο μικρός είχε ξενετευθεί στην Αμερική, όπου έκανε περιουσία, ήλθε σαν εθελοντής το 1912 με το 17^ο σώμα της Νέας Υόρκης και βρίσκονταν υπό τις διαταγές του Βελισσάριου. Στην Αμερική , όπου είχε μερίδιο 1/3 Ξενοδοχείου δεν επέστρεψε αλλά οι συνεταίροι του, όταν πούλησαν το μερίδιο του του ‘εστειλαν 26000 χρυσές λίρες. Έτσι εγινε πλούσιος στα Γιάννινα. Ασχολήθηκε με τον κάπνό τςη Ηπείρου και ήθελε , σύμφωνα με όσα μου λέει ο εγγονός του Παναγιώτης Τσιλίκης, να ανοίξει εργοστάσιο τσιγάρων συνεταιρικά μαζί με κάποιον Ματσάγγο. Όταν κατέβαινε προς Άρτα συνήθιζε να διανυκτερεύει σε κάποιον φίλο του Παπα-Χρήστο. Η περιοχή του Ξηροβουνίου ως γνωστόν καλλιεργούσε καπνά. Επειδή ο ίδιος λόγω άλλων υποχρεώσεων δεν μπορούσε να πάει στο Ξηροβούνι για να διπραγματευτεί αγορές, έστειλε έναν υπάλληλο του για να εξασφαλίσει την αγορά. Για το λόγο αυτό του έδωσε και χρήματα να καπαρώσει το εμπόρευμα. Τουλάχιστο αυτό διηγείται ο εγγονός Τσιλίκης και που ακούγεται και λογικό. Ο υπάλληλος ήταν ένας σχετικά νέος και ωραίος άνδρας, παντρεμένος  και έμπιστος του Τσιλίκη. Αφού έλαβε την αποστολή έφυγε για το Ξηροβούνι.

Συγκομιδή καπνού στην Γραμμενίτσα

Οι ληστές και η απαγωγή

Στο ληστρικό κύκλο της περιοχής είχε διαδοθεί πως θα έρθει στην περιοχή ο πλούσιος καπνέμπορος Τσιλίκης και έτριβαν ήδη τα χέρια τους. Σκέφθηκαν να τον απαγάγουν και να ζητήσουν λύτρα, κάτι που συνηθίζονταν από τους ληστές. Έτσι, όταν έφτασε ο υπάλληλος του Τσιλίκη στο Ξηροβούνι με την πρώτη ευκαιρία οι ληστές τον απήγαγαν και τον έκρυψαν νομίζοντας πως κάναν καλή μπαζιά. Ο Υπάλληλος όμως είχε προλάβει και έκρυψε τα χρήματα και οι ληστές δεν βρήκαν τίποτα. Αφού τον έκρυψαν παρ όλα αυτά ζήτησαν χρήματα. Στα χωριά διηγούνται, πως η σύζυγος του υπαλλήλου βρήκε τα χρήματα και τα έδωσε αλλά ίσως να ήταν και χρήματααπό το καπάρο, που είχε κρύψει στο Γυμνότοπο. 

Αναπαράσταση της απαγωγής του υπαλλήλου με chat gpt

Η γυναίκα και ο φόνος

Το μετέφεραν σε ένα σπίτι , όπου ήταν μια γυναίκα. Συμφωνα με αυτά που λέγονται στην περιοχή, ο υπάλληλος άρεσε σαν άνδρας στη γυναίκα και αυτή άρχισε να τον περιποιείται. Όταν αυτή θέλησε να κάνει έρωτα μαζί του αυτός αρνήθηκε και κοίταξε να την κοπανήσει. Η γυναίκα πάνω στο θυμό της άρπαξε κάποιο αντικείμενο και τον χτύπησε με αποτέλεσμα ο υπάλληλος να ξεψυχήσει. Αυτή είναι η φήμη που επικρατεί.

Όμως ο  αγαπημένος φίλος Γοργομυλίτης Δημήτρης Καραμπά τα γνωρίζει κάπως διαφορετικά τα πράγματα.

Αφού οι απαγωγείς πήραν τα χρήματα, ένας απ αυτούς έτρεξε στο σπίτι και έδωσε το σύνθημα. «Άμπολατο το κριάρ. Η Πρατίνα μαρκαλίστκι». Η γυναίκα , όμως φοβούμενη μήπως μαρτηρήσει ο υπάλληλος τον σκότωσε. 

Σχέδιο με τεχνιτή νοημοσύνη  όπου η γυναίκα συμμετέχει στη δολοφονία του υπαλλήλου

Η τρύπα και ο βοσκός Καραγιάννης

Οι δράστες πλήρωσαν κάποιον Ζ. φτωχό κάτοικο της περιοχής να θάψει το πτώμα. Έτσι και έγινε. Ο Ζ. έθαψε το πτώμα του κακόμοιρου υπαλλήλου στην σήμερα επωνομαζόμενη «Τρύπα του Τσιλίκη». Φαίνεται όμως πως δεν έκανε και πολύ καλή δουλειά, καθότι λέγεται ήταν και αδύναμος.   Κάποιες μέρες αργότερα  η δυνατή νεροπομπή που έπεσε παρέρυσετο χώμα  και  το πτώμα βγήκε στην επιφάνεια. 

Aναπαράσταση, πως βρήκε ο γκουλιαδίτης βοσκός Καραγιάννης τον νεκρό στην "τρύπα του Τσιλίκη". Chat gpt

Μέρες αργότερα ο Γκουλιαδίτης (Γυμνοτοπίτης) βοσκός Καραγιάννης ψάχνοντας την γίδα του, που του είχε φύγει έφτασε κοντά στο σημείο και αισθάνθηκε την δυσοσμία. Θεώρησε πως θα έχει ψοφίσει κάποιο ζώο και άρχισε να ψάχνει. Όσο πιο κοντά πήγαινε, τόσο πιο δυνατή ήταν η μυρωδιά. Μόλις έφτασε στο σημείο αντι για ζώο βλέπει νεκρο άνθρωπο. Γρήγορα ειδοποιήθηκε η αστυνομία, που είχε έδρα το Κεράσοβο (Κερασώνα Πρέβεζας)

Οι Ανακρίσεις και το παιδί με την κλεμένη προβατίνα

Σύντομα άρχισαν οι ανακρίσεις. Φυσικά απο που να αρχίσεις; Μια σύμπτωση όμως έφερε την αλήθεια στο φως. Εκει που ο ένας αστυνόμος έφερνε γύρες βλέπει κάποιον νεαρό, που μόλις είχε κλέψει μια προβατίνα. Το παιδί αυτό ήταν γιος της γυναίκας που σκότωσε τον υπάλληλο. Αρχίζει μια λογομαχία μεταξύ παιδιού και αστυνόμου, όχι την έκλεψες, όχι δεν την έκλεψα και σιγά σιγά άρχισε ο αστυνόμος να νευριάζει. Έτσι ο αστυνόμος αρχίζει να τον «περιποιείται» τον πιτσιρικά και κείνος ούρλιαζε. Πετιέται η μάνα του, η δολοφόνος, ακούει και τον αστυνόμο να λέει «Ιδώ θα μ΄τα πεις όλα γιατι θα σε λιανίσω» και εννούσε, να ομολογήσει την κλοπή της προβατίνας, και νομίζει, πως του κατάλαβαν και λυπήθηκε το παιδί της και του φωνάζει: «Πες τα όλα πιδάκι μ να σωθείς». Τα λόγια της μάνας έβαλαν σε υποψία την αστυνομία και επικεντρώθηκαν εκεί. Τελικά ομολόγησαν και συνελήφθηκαν. 

Ανασύνθεση λιθογραφίας με χωροφύλακα του μεσοπολέμου που συλαμβάνει ζωοκλέφτη

Η Νέμεσις – Τα μαύρα κεριά

Όπως διηγούνταν κάτοικοι της περιοχής μήνες αργότερα έφτασε στο σημείο αυτό, στην «τρύπα του Τσιλίκη» η χήρα του υπαλλήλου. Έκανε επιμνημόσυνη δέηση και άναψε μαύρα κεριά και καταράστηκε τους δολοφόνους. Στη δέηση αυτή λέγεται πως παρεβρέθηκε και ο Μητροπολίτης. Καταράστηκαν λέει τον τόπο για 7 χρόνια να μην φυτρώνει τίποτα. Όπως διηγείται και ο Δημήτρης Καραμπάς, όντως 7 χρόνια δεν κάρπιζε ο τόπος. Η ίδια η γυναίκα δολοφόνος και ο αύζυος της πέθαναν στη φυλακή. Ο άνθρωπος-συνεργάτης  που έδωσε το σήμα να  αφήσουν τον κρατούμενο υπάλληλο ελεύθερο συνελήφθηκε και οδηγούνταν στην Κέρκυρα. Καθοδόν στο Λούρο δραπέτευσε. Συνελήφθηκε και πάλι αργότερα αλλά ήρθε η κατοχή και έμεινε ελεύθερος.Ο φτωχός Ζ. που πληρώθηκε να θάψει το πτώμα δικάστηκε και αυτός.  Και πάλι όπως διηγούνται ντόπιοι, άλλα μέλη της οικογένεια σχεδόν ξεκληρίστηκαν .....

Παιχνίδια της μοίρας....

Σχέδιο τεχνιτής νοημοσύνης με Γυναίκα στη φυλακή.

Για τις πληροφορίες  ευχαριστώ θερμά τους φίλους

Δημήτρη Καραμπά απο τον Γοργόμυλο Πρέβεζας

Χρήστο Αποστόλου από τον Γυμνότοπο Πρέβεζας και τον

Παναγιώτη Τσιλίκη απο τα Ιωάννινα και εγγονό του Καπνέμπορα Τσιλίκη

Σημ: Τα γεγονότα αυτά συνέβηκαν στην περίοδο του μεσοπολέμου στα σημερινά χωριά Γυμνότοπος(Γκουλιάδες) και Γοργόμυλος (Μουλιανά). Είναι λογικό πως δεν αναφέρω τα ονόματα των δραστών καθότι υπάρχουν απόγονοι, που δεν ευθύνονται . Στόχος του άρθρου δεν είναι να δισφημήσω τα χωριά και να  παρουσιάσω δράστες αλλά να μην ξεχαστεί η ιστορία, η οποία είναι μια απεικόνιση εκείνης της εποχής στην Ήπειρο, που η ληστεία είχε ανέλθει στα ύψη της. 

 Γυναίκες περιηγητές του 19^ου αιώνα  Ντόρα ντ΄ Ίστρια ή Ελένη Γκίκα 

Μια γυναίκα περιηγητής στην Ήπειρο του 1860

Η Ελένη Γκίκα με το οικόσημο και την καλλιτεχνική της υπογραφή σαν Dora D' Istria

Όταν μιλάμε για περιηγητές, μιλάμε πάντα για άνδρες που επισκέφτηκαν τον Ελλαδικό χώρο από τον 15^ο ως τον 19^ο αιώνα. Υπήρχαν όμως και γυναίκες περιηγητές και λιγότερα γίνεται γι αυτές λόγος. Μια απ αυτές τις μορφές  ήταν και η Ελένη Γκίκα που φιλολογικά στο έργο της είναι γνωστή σαν Ντόρα ντ΄Ίστρια΄. Επειδή θέλω να είμαι ειλικρηνής ούτε εγώ είχα ασχοληθεί με γυναίκες περιηγητές ως  τη στιγμή που διάβασα την μελέτη της Αντιγόνης Χ. Σαμία "Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ ΚΑΙ ΓΑΛΛΙΚΑ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ".

Πoια ήταν η Ελένη Γκίκα - Dora D' Istria

Η Ντόρα ντ' Ίστρια όπως είπα είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο της Έλενας Γκίκα. Οι οικογένεια Γκίκα έλκει την καταγωγή της από την σημερινή Βόρεια Ήπειρο. Πολλοί την θεωρούν καταγωγής Αλβανικής και πολλοί την θεωρούν με βλάχικη καταγωγή. Πηγαίνοντας η οικογένεια στο Φανάρι αφομοιώθηκε από τους Φαναριώτικους κύκλους με αποτέλεσμα να είναι μέρος αυτών.

Ο πατέρας της ήταν ο Mihai Ghica, μεγάλος βάνος (διοικητής) της Κραϊόβας και αργότερα υπουργός εσωτερικών απόγονος του Gheorghe Ghica από το Ζαγόρι και η μητέρα της η ελληνικής καταγωγής ρουμάνα πριγκίπισσα Αικατερίνη Φωκά

Ο θείος της Έλενας Γκίκα ο  Grigore IV. Ghica, Οσπαδάρος της Βλαχίας

Η ιδια έλαβε επιμελημένη μόρφωση κατ' οίκον — μια εκπαίδευση που έδινε ιδιαίτερη έμφαση στη σωματική άσκηση αλλά και την αρχαία ελληνική γραμματεία.  Στο πλαίσιο της περαιτέρω μόρφωσής της, ταξίδεψε στο εξωτερικό το 1840 συνοδευόμενη από τον πατέρα της, επισκεπτόμενη τη Δρέσδη, τη Βιέννη, τη Βενετία και το Βερολίνο· μάλιστα, στο Βερολίνο έδωσε κάποτε μια εντυπωσιακή επίδειξη της γνώσης της στην αρχαία ελληνική γλώσσα ενώπιον της αυλής.

Με την επιστροφή της στην πατρίδα το 1849, παντρεύτηκε τον Ρώσο πρίγκιπα Αλεξάντερ Κολτσόφ-Μασάλσκι και έζησε αρκετά χρόνια στη Ρωσία, κυρίως στην Αγία Πετρούπολη. Ωστόσο, δεν μπόρεσε να βρει την ευτυχία — ούτε στο πλευρό ενός συζύγου εμποτισμένου με τη μεγαλορωσική ιδεολογία και τον θρησκευτικό φανατισμό της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ούτε στην αυλή του δεσποτικού τσάρου Νικολάου.

Το οικόσημο της οικογένειας Κολτσόφ-Μασάλσκι,  του συζύγου της, Πολωνολιθουανικής καταγωγής

Καθώς η υγεία της κλονιζόταν από το ρωσικό κλίμα, επέστρεψε στη Δυτική Ευρώπη το 1855, κατόπιν κοινής συμφωνίας με τον σύζυγό της. Αρχικά πέρασε αρκετά χρόνια στην Ελβετία, στη συνέχεια ταξίδεψε στην Ελλάδα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τελικά εγκαταστάθηκε στην Ιταλία, όπου διέμενε σε μια βίλα κοντά στη Φλωρεντία —αν και κατά καιρούς διέκοπτε τη διαμονή της για διάφορα ταξίδια, τόσο μακρινά όσο και σύντομα (όπως επισκέψεις στη Γαλλία, την Ιρλανδία και τη Βόρεια Αμερική το 1880).

Πρωτοεμφανίστηκε ως συγγραφέας το 1855 (με το όνομα Dora d’Istria και γράφοντας κυρίως στα γαλλικά) και στη συνέχεια δημοσίευσε πλήθος έργων. Τα κείμενα αυτά αναδεικνύουν όχι μόνο εξαιρετική γλωσσική ικανότητα —κατείχε άριστα τη ρουμανική, την αλβανική, την ιταλική, τη γερμανική, την αγγλική, τη γαλλική, τη λατινική, την αρχαία και τη νέα ελληνική, καθώς και τη ρωσική γλώσσα— αλλά και ευρεία παιδεία που εδραζόταν στη βαθιά γνώση, καθώς και μια φιλελεύθερη οπτική για θρησκευτικά και πολιτικά ζητήματα, παράλληλα με ένα πραγματικά αξιοσημείωτο εκφραστικό χάρισμα

Γραβούρα της Ελένης Γκίκα/Ντόρα ντ' Ιστρία από άγνωστο καλλιτέχνη στην εφημερίδα «Freya» του 1866.

Με την πένα της και το έργο της σε διάφορα έντυπα στην Ευρώπη (έγραφε στα Γαλλικά) πολέμησε το ανθελληνικό πνεύμα που καλλιεργούνταν τότε στην Ευρώπη ενω ενίσχυσε χρηματικά και με όπλα την Κρητική επανάσταση.

Το 1860 ταξίδεψε στον Ελλαδικό χώρο. Στο Οθωμανοκρατούμενο και στο Ελληνικό κράτος.  Θέλοντας να γνωρίσει τους τόπους καταγωγής της οικογένειας έφτασε στην Ήπειρο.

Πίνακας του Petre Mateescu με την Ελένη Γκίκα - Dora D' Istria στα 1876, Βουκουρέστι

ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ

Η πρώτη της επαφή με την Ήπειρο ήταν η Πρέβεζα. Εδώ έρχεται σε επαφή με την Ηπειρωτική πραγματικότητα υπο Οθωμανική διοίκηση και την ναυτική σημασία της πόλης. Συνέχισε στα Ιωάννινα, όπου μαγεύτηκε απο το νησί και το κάστρο. Επισκεφθηκε την Ζίτσα, το Σούλι, την Παραμυθιά και την Πάργα Ήθελε να επισκεφθεί και το Ζαγόρι, που το θεωρούσε κοιτίδα της οικογένειας της , τελικά δεν πήγε.

Το εξώφυλλο του βιβλίου της "Οδοιπιρικό στη Ρουμελία και Μοριά"

Πηροφορίες για την Ήπειρο

Στο σπουδαία έργα της μας δίνει πολλές πληροφορίες για την Ήπειρο. Καταγράφει τους αγώνες των Σουλιωτών και με θαυμασμό γράφει για τις Σουλιώτισσες, καταγράφει τις τοπικές ενδυμασίες και τοπικά τραγούδια. Κάνει μεγάλη αναφορά για τον Αλή πασά και την εκπαίδευση στα Ιωάννινα. Μελέτησε προσεκτικά την καθημερινότητα, τα δικαιώματα, την εκπαίδευση και τον κοινωνικό ρόλο των γυναικών στην Ήπειρο.

Τα Ιωάννινα στα 1862. Αγγλική Γκραβούρα

Σε κείμενο της για τους Ηπειρώτες, που μετέφρασε η Αντιγόνη X. Σαμίου, θα διαβάσουμε τα εξής:

«Είχα χίλιες ευκαιρίες στο ταξίδι μου, σημειώνει, να παρατηρήσω την ακρίβεια και το βάθος των παρατηρήσεων που βρίσκομε στους συγγραφείς της αρχαιότητας στους διάφορους πληθυσμούς της Ελλάδας [... ]γνωρίζουμε ότι οι Ηπειρώτες, αν και έμειναν κάτω από την τουρκική κυριαρχία, δεν εκφύλισαν την πολεμοχαρή και σκανδιαλιάρικη διάθεση των προγόνων τους. Στις επαρχίες τις οποίες η Ελλάδα έβλεπε πρωτόγονα σαν να ανήκουν στον βάρβαρο κόσμο, το ελληνικό στοιχείο βρίσκεται παρόν με ετερόκλητα στοιχεία, έτσι όπως πριν από την εποχή όπου το σπαθί του Φιλίππου και του Αλέξανδρου χώριζαν τη Μακεδονία από τις δημοκρατίες της Ελλάδας».

 

Ο Γέρο-Σουλιώτης.Έργο του Charles Laplante από το L'illustrazione popolare, Fratelli Treves Editori - Milano, 1884.

Η Dora D'Istria ήταν πολύ καλή ζωγράφος. Ήταν μέλος πολλών εκπαιδευτικών συλλόγων, όπως η Ιταλική Ακαδημία. Είχε ανακηρυχθεί ως επίτιμη πολίτης από το Κοινοβούλιο της Ελλάδας και ως επίτιμη δημότης από ορισμένες ιταλικές πόλεις.

Η Ελένη Γκίκα - Dora D' Istria το 1880

Πηγές:

·      Αντιγόνη Σαμίου: Η Ήπειρος μέσα απο Αγγλικές και Γαλλικές πηγές

·  Roberta Fidanzia, Dora d'Istria. Uno sguardo femminile sull'Ottocento. Risorgimento, pedagogia politica, condizione femminile, Aracne Editrice, Roma 2013.

· Roberta Fidanzia, Dora d'Istria. O privire feminină asupra secolului al XIX-lea, Drengo 2018 - Traduzione e prefazione di Viorica Balteanu

·       Meyers Konversations-Lexikon. In turn, it cites as references:

·       Αrmand Pommier, Madame la comtesse Dora d'Istria (Brussels 1863)

·       Charles Yriarte, Portraits cosmopolites (Paris 1870)

·       Bartolomeo Cecchetti, Bibliografia della Principessa Elena Ghika, Dora D'Istria (6. Ed., Florence 1873).

·       Francois Buloz, Revue des deux mondes, 1875.

·       Dora D' Istria .Excursions en Roumélie et en Morée (Οδοιπορικό στη Ρούμελη και τον Μοριά)

·       Ίριδα Αυδή-Καλκάνη, «Ντόρα ντ΄Ίστρια (Ελένη Γκίκα)», στο Συλλογικό: Γυναίκες φιλέλληνες, Ε Ιστορικά, τ/χ.228 (18 Μαρτίου 2004), σελ.30-39

·       Wikipedia Dora D' Istria

Στη Via Leornado da Vinci 28, Firenze σε αναμνηστική πλάκα ενός κτηρίου διαβάζουμε:

ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΕΛΕΝΑ ΚΟΛΤΣΟΦ ΜΑΣΑΛΣΚΙ

1828 - 1888

Αλβανή στην καταγωγή, Ρουμάνα στη γέννηση, Φλωρεντινή από επιλογή

Αναδείχθηκε και δοξάστηκε χάρη στις εξαίρετες πνευματικές της αρετές

υπό το ευρωπαϊκό όνομα Ντόρα ντ' Ίστρια

Στη μνήμη της σχεδόν τριακονταετούς διαμονής της σε αυτό το σπίτι, όπου και απεβίωσε

Ο Δήμος τοποθέτησε αυτή την πλάκα σε ένδειξη ευγνωμοσύνης και σεβασμού 1915