OI ΤΡΕΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΜΟΥΦΤΙΔΕΣ ΣΤΟ ΙΜΑΡΕΤ Κ ΦΙΛΙΠΠΙΑΔΑ 1881-1922

Μετά την νέα χάραξη των συνόρων το Ιμαρέτ (αν και τα ιδρύματα είχαν δική τους επιτροπή)πέρασε στη διοίκηση του Μουφτή της Πρέβεζας και κατόπιν από το 1897 στον Μουφτή του Νέου Λούρου δηλαδή της Φιλιππιάδας.

Οι τρεις τελευταίου Μουφτίδες που καταγράφονται είναι:

1897 - 1907 Μεχμέτ Νουρί Εφέντη,

1907 - 1910 Αμπντουλάχ Μουφτή

1910 - 1913 Ναμπί Εφέντη

Από το 1913 αφού οι Μουσουλμάνοι εγκατέλειψαν την Φιλιππιάδα, καταργήθηκε η Μουφτεία της Φιλιππιάδας και το Ιμαρέτ πήγε και πάλι στην Πρέβεζα.

Το τελευταίο διάστημα πριν την ανταλλαγή ήρθε η Μουφτεία των Ιωαννίνων με της Πρεβέζης, που αντιπροσώπευε την τέως μουσουλμανική κοινότητα της Φιλιππιάδας, για την περιουσία του Ιμαρέτ σε σύγκρουση αλλά έληξε κάπως ουδέτερα.

 ΙΜΑΡΕΤ - ΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ  ΠΤΩΧΟΚΟΜΕΙΑ 

Μια περιγραφή του Γερμανού Βίλχελμ Μπούργκ-χάρντ στα 1688

Σχεδόν σε κάθε πόλη υπάρχει και ένα πτωχοκοµείο που το αποκαλούν Ιµαρέτ και τα έχουν φτιάξει στο παρελθόν βεζίρηδες και πασάδες και έχουν φροντίσει να έχουν αρκετά έσοδα, που να µπορούν να ανταπεξέρχονται στις ανάγκες τους. Αυτά τα πτωχοκοµεία προσφέρουν σε διαβάτες, φτωχούς και προσκυνητές φαγητό. Πότε προσφέρουν ρύζι και λαχανικά και πότε κρέας. Το ρύζι το ονοµάζουν Πιρινέτς τσορµπά και τα λαχανικά τα λένε Μπογκ Νταγιάς. Επίσης σερβίρουν σιτάρι όπως τον τρώνε κατά τόπους. Με αυτά σερβίρουν επίσης ένα κοµµάτι ψωµί και για ξεδίψασµα προσφέρουν νερό. Αν θέλει κάποιος να κοιµηθεί εκεί έχουν έναν άλλον κοινό χώρο τον οποίο ονοµάζουν χαγιατσανιέρ και µπορεί κανείς να κοιµηθεί τσάµπα. ¨Όµως αυτός ο χώρος µοιάζει περισσότερο σαν αποθήκη ή στάβλο, είναι χωρίς κρεβάτια και αν θέλει κάποιος να κοιµηθεί εδώ, θα κοιµηθεί µέσα στο άχυρο.

Πηγή: Wilhelm Burghard, 19 χρόνια αιχμάλωτος των Τούρκων.

Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ 17ου ΑΙΩΝΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΒΙΛΧΕΛΜ ΜΠΟΥΡΓΚΧΑΡΤ "19 ΧΡΟΝΙΑ ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ"

Μετάφραση: Φώτης Βράκας

 Πότε ιδρύθηκε το Ιμαρέτ; Η ιδρυτική πράξη σαν βακούφι

Απεικόνιση της ιδρυτικής πράξης του Ιμαρέτ Άρτας

Πολλοί έχουμε αποδεχθεί σαν έτος ιδρύσεως του Ιμαρέτ της Άρτας το 1455 όπως έγραφε ο Σεραφείμ Ξενόπουλος. Ηδή επικρατούσε και μια άποψη πως μπορει να είναι το 1493. Τα πράγματα δυσκολεύουν λίγο. Μέχρι τα 1478 φαίνεται να μην έχει γίνει τίποτα. Αυτό τουλάχιστον γράφει ο Asik Pasazada . Δηλαδή ο Φαΐκ σκοπεύει να ιδρύσει ενα ευαγή ίδρυμα. Και μάλιστα έλαβε από τον σουλτάνο Μεχμέτ Β΄ (Μωάμεθ Β΄ ο πορθητής) και κάποιο σημαντικό ποσό. Απο τα τουρκικά αρχεία όμως, όπου σώζεται η ιδρυτική πράξη του Ιμαρέτ, την οποία παρουσιάζω εδώ, προκύπτει, πως αρχικά φτιάχτηκε το Τζαμί, ο μεντρεσές και το Πτωχοκομείο. Για το χαμάμ δεν γίνεται λόγος. Αυτό μάλλον χρηματοδοτήθηκε αργότερα από κάποια Αyse Hanim. H ιδρυτική πράξη εγκρίθηκε από τον αρχιδικαστή της Ρουμελίας Μουσταφά Εφέντη και στην συνέχεια υπογράφτηκε απο τον κατή-ιεροδικαστή της Άρτας Αχμέντ εφέντη και όλα αυτά στα 1493. Για την πράξη ο Φαΐκ έβαλε όλη του την περιουσία. Βέβαια δεν βγήκε χαμένος. Τα εξηγώ όλα αυτά αναλυτικά στο πόνημα "Ιμαρέτ - αναφορά στο Κιουλιγιέ της Άρτας, Β ψηφιακή έκδοση" 

ΙΜΑΡΕΤ - ΜΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΚΟΥΛΙΓΙΕ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

 Ενδιαφέρον στο ιδρυτικό είναι και τι προβλέπει απο προσωπικό για την επάνδρωση του ιδρύματος, τους μισθους και τι πρέπει να κάνουν. Στην μελέτη παραπάνω μπορείτε να δείτε τους πίνακες με το προσωπικό στη σελίδα 26 και 27.

 ΦΑΪΚ ΠΑΣΑΣ  - Ο ΠΡΩΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ  ΚΑΤΑΚΤΗΤΗΣ – ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ

Για τον πρώτο Οθωμανό κατακτητή/διοικητή της Άρτας στα 1449 λίγα γνωρίζουμε. Μέσα απο διάφορες πηγές κατάφερα να συλλέξω κάποια πράγματα και έτσι να σχηματίζουμε μια εικόνα ποιος ήταν ο Φαΐκ πασάς.

Πιστεύω πώς ο Φαΐκ πασάς είναι μια προσωπικότητα που κινά το ενδιαφέρουν του ιστορικού, του ιστοριοδίφη και του φιλίστωρα. Ίσως γιατί γνωρίζουμε λίγα γι αυτόν. Για τον άνθρωπο που αγάπησε την Άρτα, που πέταξε τα γαλόνια και τις γούνες και τα αντικατέστησε με το καφτάνι και έγινε ιμάμης , τον άνθρωπο που δεν εκτέλεσε την διαταγή του σουλτάνου Μωάμεθ του πορθητή να αναγείρει εντός του κάστρου της Άρτας ισάξιο τζαμί με αυτό το δικό του ή και καλύτερο. Γιαυτόν τον Φαϊκ πασά γνωρίζουμε λίγα. Που ακριβώς γεννήθηκε ή τόπος καταγωγής, δεν υπάρχουν προς το παρόν στοιχεία και μπορούμε μόνο να υποθέσουμε. Ας αρχίσουμε με το όνομα του. Το όνομα του είναι αραβικής προέλευσης και δηλώνει ταλέντο, ανώτερος από άλλον, θαυμάσιος. Όνομα που ίσως να έλαβε σαν προσωνύμιο από τον σουλτάνο. Κάτι συνηθισμένο για την εποχή των Οθωμανών. Το σίγουρο είναι, ότι ήταν ναυτικός με το βαθμό του ναυάρχου. Ο Φαΐκ ζει σε μια εποχή που η Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι στις δόξες της και συνεχή αύξηση των εδαφών της εις βάρος τόσο των τουρκουμάνικων φύλων στην Ανατολή όσο και σε βάρος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και των χριστιανικών λαών και κρατών στην Βαλκανική και Αιγαίο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία στην συγκρότηση του ναυτικού της βασίστηκε στα εξισλαμισμένα αραβικά φύλα της Μέσης Ανατολής και στο ελληνικό στοιχείο, εξισλαμισμένο και μη. Ένας από αυτούς πρέπει να ήταν και ο Φαΐκ. Ήταν Άραβας; ήταν Έλληνας; μας είναι προς το παρόν άγνωστο. Η Ayşe DEĞERLİ μελετώντας την υπερβολική αγάπη του για την Άρτα και την περιοχή τον θέλει αρτινό στην καταγωγή. Άποψη μου είναι, πως αν συνέβαινε κατι τέτοιο, θα αναφέρονταν και σε κάποια ελληνική πηγή. Σαν ναυτικός που ήταν και προφανώς φιλόδοξος για να φτάσει στο βαθμό του ναυάρχου σίγουρα θα μιλούσε τις δύο ναυτικές γλώσσες της εποχής της ανατολικής μεσόγειου δηλ. την Ελληνική και την Αραβική. Βέβαια για να αναρριχηθεί και στο αξίωμα αυτό μιλούσε σίγουρα και την τουρκική. Για τους ναυτικούς της εποχής εκείνης που έπιασαν το νόημα και απέβλεπαν σε καριέρα κάτι συνηθισμένο.

Ο μητροπολίτης Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλο, χωρις να ξέρουμε που αντλεί τις πληροφορίες του,  τον περιγράφει σαν δίκαιο άνθρωπο. Σε παλαιότερες έρευνες που είχα κάνει για τον Φαΐκ πασά είχα βρει, ότι πριν έρθει στην Άρτα ήταν εγκατεστημένος μεταξύ Θεσσαλονίκης και Σέρρες[1] όπου μαζί με την παραμάνα του Μωάμεθ του πορθητή ήταν συνιδιοκτήτης μιας λίμνης. Πέρα απ αυτά, σύμφωνα με νεώτρερες έρευνες φαίνεται να έχει σπίτια στην Ανδριανούπολη, Σέρρες, Γιαννιτσά και Θεσσαλονίκη τα οποία νοικιάζει. Αργότερα τα εκανε βακούφικα στο Ιμαρέτ της Άρτας.  Σύμφωνα με την ισλαμική εγκυκλοπαίδεια φαίνεται να είχε περιουσία και στην Κεφαλλονιά την οποία χάρισε στους φτωχούς. Αν όντως αυτό ισχύει, πρέπει να έλαβε μέρος και στην κατάληψη της Κεφαλλονιάς το 1479.  Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπάρχουν, εκει είχε χτίσει ενα τζαμι και ενα μεντρεσέ και τους χάρισε κτήματα αλλα με το που ήρθαν οι Βενετοί πίσω γρέμισαν τα κτήρια και πήραν τα κτήματα πίσω.   Προηγουμένως όμως φαίνεται να έχει λάβει μέρος και στην κατάληψη της Ναυπάκτου το 1477[2]. Ιδρύοντας το κουλιγιέ της Άρτας με το Ιμαρέτ δεν είναι , ότι πέρασε στην αθανασία, όπως γράφει ο Ξενόπουλος,  αλλά ο σεβασμός προς το προσωπό του είχε αυξηθεί. Πράγμα σημαντικό για την εποχή εκείνη. Στα αρχεία του πανεπιστημίου της Άγκυρας[3] του καταλογίζουν ακόμη και την γέφυρα της Άρτας. Αυτό είναι ένα θέμα που δεν έχει αποδεχθεί μέχρι στιγμής. Ίσως όμως να έκανε κάποιες επισκευές ή να έχτισε κάποια άλλη ξύλινη που να επικοινωνούσε από την Άρτα με το τζαμί. Παραπέρα γνωρίζουμε, ότι μέχρι το τέλος της ζωής του παράτησε το αξίωμα του πασά και βοεβόδα και μετά το θάνατο του Ιμαμη που είχε στο τζαμί, που υπάρχει ακόμη και σήμερα στο Ιμαρέτ,  υπηρέτησε το κουλιγιέ (το οικοδομικό σύμπλεγμα) της Άρτας. Η περίοδος του σαν διοικητής της περιοχής δεν συνδέεται με ιδιαίτερα πολεμικά ή πολιτικά γεγονότα. Την πτώση της καστρόπολης Ρινιάσας (Θωμόκαστρο) την χρεώνεται άλλος πασάς ενώ αν αληθεύει η ημερομηνία θανάτου του το 1532 τότε ήταν αιωνόβιος. Δηλ θα πρέπει σύμφωνα με τον βίο του να έζησε τουλάχιστον 120 έτη.  Στην Άρτα απέφευγε να ζει μέσα στην πόλη και ειχε χτίσει θέρετρο κοντά στο Ιμαρέτ, το οποίο αναπτύχθηκε στο χωριό Μαράτι. Όταν πέθανε ενταφιάστηκε στο χώρο του τζαμιού, όπου υπήρχε δικός του τουρμπές-μαουσολείο. Λέγεται πως αργότερα μεταφέρθηκε ο τάφος του στο λόφο της Μαραθιάς, οπου όντως εκει δίπλα απο το παλιο Οθωμανικό πολυβολείο βρίσκεται ενα Μαουσολείο – Τουρμπές που αποδίδεται στον Φαΐκ πασά. Μάλιστα κάποιοι τυμβωρύχοι και χρυσοθήρες το είχαν γκρεμίσει. Αποκαταστάθηκε στην αρχική του μορφή απο το ΥπΠο και την Εφ. Α. Αρτας. Αν και η εκταφή στους Μουσουλμάνους δεν επιτρέπεται, ο Γιώργος Κοντογιωργος είχε γράψει σε άρθρο του στα 1996, πως η εκταφή ήταν συμβολική, έγινε προφανώς μετά το 1881 και εβαλαν τον πασά εκει για να βλέπει τον Αμβρακικό, απ όπου έφτασε στην Άρτα και την Άρτα που τόσο αγάπησε.

  Για απογόνους γνωρίζουμε πως σύμφωνα με την Ayşe DEĞERLİ είχε τρεις γιούς τον Μουσταφά, τον Αχμέτ και τον Μεχμέτ αλλά με άλλες πηγές είχε και μια κόρη, η οποία ήταν παντρεμένη με τον Μπαϊρακτάρη του, τον Σουλεϊμάν Τσελεμπί (η Ayşe DEĞERLİ τον θέλει εγγονό του αλλά δεν ισχύει), του οποίου ο τάφος βρίσκονταν στην αυλή του Φεϋζουλαχ τζαμί. Ότι η περιουσία του Ιμαρέτ κάποια στιγμή περνά σε κρατικά χέρια, φαίνεται πως κάποια στιγμή έπαψε να υπάρχουν απόγονοι από τον Φαΐκ πασά. Τα βακούφικα ιδρύματα, παρέμεναν στα χέρια απογόνων των Ιδρυτών αυτών σύμφωνα με το μουσουλμανικό και Οθωμανικό δίκαιο. 

Μια απεικόνιση δεν υπάρχει και πώς άλλωστε; Πιστός στο Κοράνι δεν δέχθηκε προφανώς να τον ζωγραφίσουν καθότι η απεικόνιση δεν γίνεται δεκτή από τους πιστούς μουσουλμάνους.

Πηγές κειμένου

________________________________________

[1] Ισλαμικά αρχεία Κων/πολης

[2] Αραβαντινός, χρονογραφία Ηπείρου

[3] FAIİK PAŞA CAMİİ - Semavi Eyice, Islam Ansiklopedisi

Εφημερίδα Πρωινή, 1996, Αρθρο Γιώγου Κοντογιώργου

Yilmaz Büktel: ARTA – NARDA OSMANLI HATIRALARI

Ιδρυτικό έγγραφο Ιμαρετ Αρτας

Σεραφείμ Ξενόπουλος, Ιστορικό Δοκίμιο

Φώτης Βράκας: Ιμαρέτ, αναφορά στο Κουλιγιε της Άρτας

 

Εικόνα: χαρακτικό με τούρκο/Οθωμανό πασά τον 15ο/16ο αιώνα, το Κουλιγιέ σύμπλεγμα της Άρτας δηλ το Ιμαρέτ σήμερα, όπως το σχεδίασε ο γερμανός μηχανικός Gerd Schneider,  αριστερά κάτω ο Τάφος του Φαϊκ πασάς στο λόφο της Μαραθιάς και δεξιά το τζαμί

 Ο Μεντρεσές  του Ιμαρέτ της Άρτας

Ως γνωστό το Κουλιγιέ (Küliye)/ σύμπλεγμα του Φαΐκ πασά στην Άρτα, συμπεριλάμβανε το πτωχοκομείο (Imaret), το τζαμί, το χαμάμ, ένα χάνι και τον Μεντρεσέ, δηλαδή το ιεροδιδασκαλείο.

Σκοπός του Μεντρεσέ ήταν να διδάξει την θρησκεία και την επιστήμη από σουνιτικής πλευράς. Οι σουνίτες μουσουλμάνοι, αφού λάμβαναν εδώ την σχετική εκπαίδευση, διορίζονταν σε ανώτερες κρατικές θέσεις. Επίσης, οι καθηγητές τους ήταν περιζήτητοι σε νομικά θέματα.

Για τον Μεντρεσέ της Άρτας – δυστυχώς – οι πηγές είναι πενιχρές. Σαφώς είναι μια άλλη κουλτούρα που θεωρούμε πως δεν μας αφορά, όμως σημάδεψε την μορφή της πόλης μας για αιώνες και ό,τι μαθαίνουμε καλό είναι να το ξέρουμε. Μέσα από ένα Οθωμανικό αρχείο βρήκα μερικά πράγματα που μπορούν να μα δώσουν μια εικόνα για τον 17ο αιώνα.

Αν και την περίοδο που αναφέρεται το αρχείο, την Μουσουλμανική κοινότητα Άρτας την μετρούσε κανείς στα δάχτυλα, που σημαίνει πως είχε φοιτητές και από άλλες όμορες περιοχές. Παραδείγματος χάρη Βόνιτσα, Κάρλελι, Ρινιάσα – Πρέβεζα και ίσως από Γιάννινα. Φαίνεται ότι ο Μεντρεσές στον 17ο αιώνα ήταν καλά στελεχωμένος καθώς δάσκαλοί του χρησιμοποιήθηκαν σαν κατήδες/ ιεροδιακστές. Έτσι, από αρχεία σχετικά με τα καδιλίκια της Ρούμελης παίρνουμε τις παρακάτω πληροφορίες: Ίσως ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα του κατή/ καδή στο πλαίσιο της διαδικασίας iltizam, ήταν αυτό του επιθεωρητή και του υπουργού.

Για παράδειγμα ο καδής των Ιωαννίνων είχε καθήκοντα επιθεωρητή των μουκατάδων. Έτσι, ήταν υπεύθυνος για τους μουκατάδες στο Καρλίλι, την Άρτα και το Ινεμπάχτι (Ναύπακτο). Στα αρχεία του 1655 βρίσκουμε πως ένας κατής της Άρτας, ονόματι Abdullah, απολύθηκε από τη θέση του λόγω παραπόνων/ διαφθοράς. Στη θέση του τοποθετήθηκε ο Halici-zade Mehmed, ένας ιεροδιδά- σκαλος από τον καζά της Άρτας με 300 άσπ- ρα (ακτσέδες). Διορίστηκε με το ίδιο ποσό του προκάτοχου του.

Στο αρχείο Balyabadra με ημερομηνία έτους 1656, φαίνεται να έχει λήξει η θητεία κάποιου καδή Νuh (δεν αναφέρει που) και αντικαταστάθηκε από τον Emrullah, ο οποίος ήταν ιεροδιδάσκαλος σε Άρτα και Κόρινθο λαμβάνοντας μισθό 300 άσπρα (ακτσέδες). Επίσης, στα 1656, κάποιος ιεροδιδάσκαλος Ιμπραήμ στον Μεντρεσέ του Φαήκ πασά, ο οποίος είχε μισθό 50 άσ- πρα (ακτσέδες), του ανατέθηκε να αντικαταστήσει κάποιον κατή με 80 άσπρα μισθό. Σύντομα, όμως, τον αντικατέστησε κάποιος άλλος Οθωμανός από την Άρτα, ονόματι Mawlana Emrullah.

Στο συγκεκριμένο αρχείο θα βρούμε και ανθρώπους με τίτλο καδή που φέρουν Ελληνικά επώνυμα. Όπως Κοτσοπόδης, Βρανάς, Μεχμέτ Μιχάλης κτλ, που σημαίνει ότι σαν εξισλαμισμένος και μορφωμένος ανέβαινες εύκολα στην ιεραρχία. Επιπλέον βλέπουμε πως ο μισθός του ιεροδιδάσκαλου, σε σύγκριση με αυτόν του καδή, είχε τεράστια διαφορά.

 

Πηγή κειμένου: 1. Mert Can ÇAL: 214/37 NUMARALI RUZNÂMÇE DEFTERİNE GÖRE RUMELİ KAZÂ SINIRLARINDA İLHAK VE İFRAZ (1659 – 1661). 2. Yasemin Beyazıt, Osmanlı İlmiyye Mesleğinde İstihdam.

 17ος Αιώνας - O Mεντρεσές της Άρτας – Ιεροδικαστές (καδήδες/κατήδες) - Ιεροδιδάσκαλοι

Για τον Μεντρεσέ/ιεροδιδασκαλείο της Άρτας, στο Κουλιγιέ του Φαΐκ πασά μας είναι λίγα γνωστά. Φαίνεται όμως πως στον 17ο αιώνα να ήταν καλά στελεχωμένος, που δάσκαλοι του χρησιμοποιήθηkανσαν κατήδες/ιεροδιακστές. ¨ετσι απο αρχεία σχετικά με τα καδιλίκια της Ρούμελης Πάιρνουμε τις παρακάτω πληροφορίες:

Ίσως ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα του κατή/καδή στο πλαίσιο της διαδικασίας iltizam ήταν αυτό του επιθεωρητή και του υπουργού. Για παράδειγμα, ο καδής των Ιωαννίνων, είχε καθήκοντα επιθεωρητή των μουκατάαδων. Έτσι ήταν υπεύθυνος για τους μουκατάδες στο Καρλίλι, την Άρτα και το Ινεμπάχτι (Ναύπακτο) Στα αρχεία του 1655 βρίσκουμε πως ένας κατής της Άρτας ονόματι Abdullah απολύθηκε από τη θέση του λόγω παραπόνων/διαφθοράς. Στη θέση του τοποθετήθηκε ο Halıcı-zade Mehmed, ένας ιεροδιδάσκαλος από τον καζά της Άρτας με 300 άσπρα (ακτσέδες). Διορίστηκε με το ίδιο ποσό του προκάτοχου του. Στο αρχείο Balyabadra με ημερομηνία έτους 1656 φαίνεται να έχει λήξη η θητείακάποιου καδή Νuh (δεν αναφέρει που) και αντικαταστάθηκε από τον Emrullah, ο οποίος ήταν ιεροδιδάσκαλος στην Άρτα και Κόρινθο και έλαβε μισθό 300 άσπρα (ακτσέδες) .Επίσης στα 1656 κάποιος ιεριδιδάσκαλος Ιμπραήμ στον Μεντρεσέ του Φαήκ πασά, ο οποίος είχε μισθό 50 άσπρα (ακτσέδες) του ανατέθηκε να αντικαταστήσει κάποιον κατή με 80 άσπρα μισθό. Σύντομα όμως τον αντικατέστησε κάποιος άλλος Οθωμανός από την Άρτας ονόματι Mawlana Emrullah.

Στο συγκεκριμένο αρχείο θα βρούμε και ανθρώπους με τίτλο καδή, που φέρουν ελληνικά επωνυμα. Όπως Κοτσοπόδης, Βρανάς, Μεχμέτ Μιχάλης κτλ., που σημαίνει σαν εξισλαμισμένος και μορφωμένος ανέβαινες εύκολα την ιεραρχεία. Παραπέρα δε βλέπουμε πως ο μισθός του ιεροδιδάσκαλου σε σύγκριση με αυτόν του καδή είχε τεράστια διαφορά.

Εικόνες:

1. Οθωμανός νομικός/ιεροδικαστής. Χαλκογραφία του Γερμανού Chr. Weigel, Νυρεμβέργη 1723, εκδοτικός οίκος Christoph Weigel, εκτυπώθηκε από τον Adam Jonathan Felßecker

2. Φανταστική απεικόνιση του Μεντρεσέ της Άρτας σε σχέδιο του Γερμανούς Gerd schneider

Ιμαρέτ Άρτας: Περι διακηρύξεως διατηρητέων ιστορικών μνημείων, 20.01.1938

Επι βασιλείας Γεωργίου Β΄και πρωθυπουργίας Ιωάννη Μεταξά

Επειδή στο παρελθόν έχουμε δεχθεί σαν ομάδα και λεκτικες επιθέσεις, πως ανήκουμε στη "νέα τάξη πραγματων" (όποια και αν είναι αυτή, γιατι εγω προσωπικά δεν μπόρεσα να την βρω ακόμη), με ερωτηματικό αν είμαστε πράκτορες της ΜΙΤ κτλ και σκοπός ειναι να αναπαλαιώσουμε το τζαμί για να το πάρουν οι πρόσφυγες, γιαυτό "γκρέμισμα χτες" κτλ θα ήθελα να ενημερώσω πως το μνημείο αυτό, το ανέφερα με λεπτομέρειες στις 25.03 για την μάχη στο Μαράτι, είναι ιστορικής αξίας για τον τόπο μας και κρίθηκε ήδη επι Βασιλείας Γεωργίου Β και πρωθυπουργίας Ιωάννη Μεταξά με ΦΕΚ 18Α-20.01.1938 ιστορικό και διατηρητέο. Αρα λοιπόν η απόφαση της διατήρησης δεν είναι σημερινή. Παραπέρα δε κάθε μνημείο έχει την δική του ιστορική μνήμη. Ασχετα πως την κρίνει ο καθένας μας. Επίσης να ευχαριστήσουμε όλους αυτούς που βγάζουν καταλόγους ποια μνημεία πρεπει να συντηρηθούν. Σεβαστή η άποψη τους εδω όμως η σελίδα μας ειναι λάθος τόπος. Δεν εκπροσωπούμε ούτε τον Δήμο, ούτε την περιφέρεια ούτε το ΥπΠο. Είμαστε απλά μια ομάδα που μας ενδιαφέρει η ιστορία της περιοχής.

Το Βακούφι του Ιμαρέτ Άρτας. Η ίδρυση και τα έσοδα 

 Εικόνα: Πίνακας του Αρτινού ζωγράφου Βαγγέλλη Μπόμπορη με το τζαμί του Φαΐκ πασά στο Ιμαρέτ Άρτας

Το βακούφι (αραβικά: وقف) είναι δωρεά, συνήθως κτηματική, η οποία παραχωρείται σύμφωνα με τον ισλαμικό νόμο, για μουσουλμανικούς θρησκευτικούς ή φιλανθρωπικούς σκοπούς, χωρίς πρόθεση ανάκτησης των περιουσιακών στοιχείων. Εδώ θέλω να δούμε την περίπτωση του βακούφικου Ιμαρέτ Άρτας.

Την πρώτη αναφορά για τα την ίδρυση ενός Κουλιγιέ από τον Φαΐκ πασά την κάνει ο Asik Pasazade στο έργο του Osmanogullari Tarihi, όπου αναφέρει τους μεγάλους και σημαντικούς βεζίρηδες. Μέσα σ’ αυτούς ανα- φέρει και τον Φαΐκ πασά. Όμως αυτό που γράφει ο Asik Pasazade είναι πως ο Φαΐκ πασάς παίζει ακόμα με την ιδέα να φτιάξει ένα ίδρυμα.

Ο Asik Pasazade τα γράφει αυτά γύρω στα 1477 με 1478. Άρα σωστά συμπεραίνουμε πως το ίδρυμα και το τζαμί είναι έργα μετά το 1479. Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν θέμα τιμής για κάποιον να είναι κτήτορας κάποιου έργου.

Για την ίδρυση ενος βακούφικου έργου θα μπορούσαν να διατεθούν ακίνητες περιουσίες, χρήματα, ζώα κτλ. Η προϋπόθεση ήταν να είναι κανείς ελεύθερος, ενήλικας και πνευματικά υγιής. Η περιουσία του βακουφιού ήταν αιώνια. Δεν μπορούσε κανείς να επέμβει. Ούτε ο Σουλτάνος.

Όταν, λοιπόν, ο Φαΐκ πασάς αποφασίζει να φτιάξει το Κουλιγέ σαν βακούφικο δεν έχει μόνο λόγο να περάσει το όνομά του στην αιωνιότητα αλλά ενσωματώνοντας την περιουσία του στο βακούφικο διασφαλίζει την περιούσια του γι’ αυτόν και τους απογόνους του.

Πρέπει να πω εδώ πως τα βακούφικα μπορούμε να τα βρούμε σε δύο κατηγορίες. Σε αυτά που είναι μόνο για φιλανθρωπικούς σκοπούς και δεν μπορεί να τα κληρονομήσει κανείς και σ’ αυτά που είναι ιδιωτικά και έχουν κληρονόμους έως την εξάλειψη της γενιάς του ιδρυτή αλλά αυτά μπορούν να κληρονομηθούν και σε άλλους παραπέρα.

Άλλη μια κατηγορία, επίσης, σύμφωνα με κάποιους ιστορικούς, είναι τα ημι-οικογενειακά βακούφικα που όπως πολύ σωστά γράφει η Σοφία Λάϊου, ο ιδρυτής όριζε τον ίδιο και τους απογόνους του ως διοικητικούς ή θρησκευτικούς αξιωματούχους του βακουφίου, εξασφαλίζοντας έτσι μια τακτική μισθοδοσία, ενώ και το πλεόνασμα των εσό- δων διανέμονταν μεταξύ των μελών της οικογενείας του αφιερωτή. Μια τέτοια περίπτωση φαίνεται να έχουμε και στην Άρτα με τον Φαΐκ πασά.

Η ιδρυτική πράξη του

Κουλιγιέ – βακουφιού

Αν και βοεβόδας της περιοχής ο Φαΐκ πασάς, για το έργο του έπρεπε να πάρει τις σχετικές άδειες από τον εκπρόσωπο του Σουλτάνου, τον Κατή.

Έτσι στα 1493 υπογράφει το ιδρυτικό ο Καζασκέρης (kazasker), δηλαδή ο αρχιδικαστής της Ρουμελίας Μουσταφά Εφέντης, ενω αντίγραφο της πράξης υπογράφει και κατής (ιεροδικαστής) της Άρτας Αχμέντ Εφέντης. Αυτό προκύπτει απο το αρχείο βακουφιών με αριθμό 632. Εδώ βρίσκουμε πως τον Φεβρουάριο με Μάρτιο του 1493 έπεσαν τα θεμέλια του τζαμιού και του πτωχοκομείου – Ιμαρέτ.

Σαν περιουσία για το βακούφικο ίδρυμα της Άρτας καταχωρούνται τα εξής: 1. Τα κτήματα της μονής Παναγίας Ροδιάς στη Βιγλα. 2. Η περιουσία του Φαΐκ πασά σε Αδριανούπολη, Θεσσαλονίκη, Γιαννιτσά και το είσοδημα της δεκάτης από την καλλιέργεια ρυ- ζιού στο Σουροβίλι του Κάρλελι. 3. Κάποια Ιχθυοτροφεία στο Κάρλελι (γίνεται λόγος για εννιά). 4. Η λίμνη της Βουλκαριάς. 5. Δεκατέσσερα καταστήματα στην πόλη της Άρτας. 6. Το χαμάμ της πόλης της Άρτας. 7. Πενήντα βόδια. 8. Διάφορες εμπορικές δραστηριότητες

 

Κάποιοι Ουλεμάδες της Άρτας τον 16ο αιώνα

Στο πλαίσιο του σουνιτικού Ισλάμ, οι ουλεμάδες θεωρούνται ως «οι κηδεμόνες, οι μεταδότες και οι διερμηνείς της θρησκευτικής γνώσης, της ισλαμικής θεωρίας και του νόμου»

Σα τεφτέρια των Ουλεμάδων της Ρουμελίας τον 16ο αιώνα γίνεται αναφορά και σε κάποιους που υπηρέτησαν στην Άρτα. Σίγουρα δεν είναι μόνο αυτοί, αλλά προς το παρόν αυτοί έχουν βρεθεί.

Τους καταγράφουε εδώ με την έδρα τους (πόλη ή νομό ή ίδρυμα), τον τίτλο που έφερνε, το όνομα του Ουλεμά και τον μισθό του σε ακτσέδες.

Τα αρχεία αυτά βρίσκονται στο Τοπ καπί και είναι καταχωρημένα με τους παρακάτω αιθμούς

Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi (TSMA)

TSMA D. 9802 , TSMA D. 10159 , TSMA D. 5781.1 , TSMA D. 5375 , TSMA D. 699 , TSMA D. 8823.1 TSMA D. 10053 , TSMA D. 5604 , TSMA D. 5832.1 - εχουν παρουσιαστεί στο βιβλίο των Ercan Alan-Abdurrahman Atçıl: Yüzyıl Osmanlı Ulema Defterleri