Διατροφικές συνήθειες στην Ήπειρο κατά την Τουρκοκρατία -Η Άρτα και η περιοχή της – Μέρος Α

Η διατροφή των Ελλήνων στην περιοχή της Άρτας στην περίοδο αυτή αποτελεί τη λεγόμενη ελληνική παραδοσιακή διατροφή. Βασίζεται στην αρχαία και στη βυζαντινή διατροφή και σε σύγκριση με άλλες περιοχές φαίνεται να μην δέχεται πολλές επιδράσεις από Οθωμανούς καθότι το μουσουλμανικό στοιχείο είναι πολύ μικρό και ένα μέρος αυτού είναι εξισλαμισμένο, που σημαίνει, πως φέρνει μαζί του και μια μακροχρόνια γαστρονομική κουλτούρα, η οποία είναι αυτή των Ελλήνων.

Στην Άρτα πρέπει να δούμε την διατροφή σε τρία μέρη. Τού Κάμπου, της πόλης και των ορεινών. Παραπέρα δε πρέπει να δούμε και το μέρος των γιορτών, όπου είναι ξεχωριστό.

Κάμπος: Το πρωινό συνήθως ήταν η “τρίψα” δηλ γάλα με ψωμί. Ενα συνηθισμένο γεύμα Ένα συνηθισμένο γεύμα αποτελούνταν από ένα κομμάτι ψωμί , ένα κρεμμύδι, λίγες ελιές ή ένα κομμάτι τυρί ή παστό κρέας, βραστά αυγά, όσπρια, χόρτα και λίγο κρασί αν και όταν αυτό υπήρχε. Σούπες με χυλό, που μπορεί να περιείχαν και δημητριακά. Το λάδι ήταν πολύ περιζήτητο και μπορεί να υπήρχε και βούτηρο. Στα γεύματα βέβαια ήταν και το ξινόγαλο ή πολλές φορές στα βραδινά. Το ψωμί χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες. Το “καθάριο” και το απλό. Το λεγόμενο “καθάριο” το σιταρένιο σπάνιζε και ήταν περισσότερο στις γιορτές. Το καθημερινό ψωμί ήταν ένα μείγμα από διάφορα δημητριακά ακόμη και βελανίδια. Όσο περίεργο και να μας φαίνεται σήμερα. Μεγάλο προτέρημα του κάμπου ήταν η κοντινή επαφή με την θάλασσα και η αφθονία σε άγρια πουλερικά που είχαν βιότοπο τις πολλές λινοθάλασσες και βάλτους όπως και άγρια ζώα. Λαγούς και αγριόχοιρους. Έτσι λοιπόν διαμορφώθηκε μια κουζίνα τόσο θαλασσινή όσο και του κρέατος. Στα θαλασσινά μεγάλο ρόλο έπαιξαν τα χέλια και οι Κέφαλοι, όπως και τα μαλάκια. Στα πουλερικά οι λούφες, αγριόπαπιες, αγριόχηνες, τσικνιάδες κτλ. Στα άγρια κρέατα ήταν ο λαγός και οι αγριόχοιροι. Η Ψαρόσουπα φαίνεται να κυριαρχούσε στα παράκτια χωριά. Όταν ο Σολομόν Μπαρντόλντυ επισκέφθηκε το ιχυθοτροφείο του Γενοβέλη, αυτός του πρόσφερε μια σούπα τύπου Κακαβιά. Ο Τόμας Σμάρτ Χιούζ μας γράφει για την αφθονία των πουλιών γύρω από την Αμβρακικό που αναφέρει, πως σκότωσαν καθ οδόν Μπακατσίνια για να δειπνήσουν. Από την περιγραφή πάλι του Χόμπχάουζ , συνοδοιπόρο του Μπάιρον, στην Σαλαώρα, μαθαίνουμε πως τους προσφέρθηκε ψωμί, ψάρι και κρασί για γεύμα καθώς και πίπα με καπνό, που ήταν κάτι το ιδιαίτερο στις απολαύσεις. Ο Χόλαντ μας λέει περίπου και αυτός τα ίδια αλλά τονίζει πως του προσφέρθηκε Ρετσίνα. Άλλος περιηγητής μας λέει πως στην Σαλαώρα δείπνησε με ψωμί και ξινόγαλο. Αυτό όμως που δεν έχουμε βρει είναι, πότε έγινε μέρος της διατροφής οι πίτες. Πέρα όμως απ αυτά στην διατροφή υπήρχε και το γλύκισμα. Η αφθονία των φρούτων με την αρχαία μέθοδο του βρασίματος που φαίνεται να ήταν γνωστή έχουμε και το λεγόμενο γλυκό του Κουταλιού. Απο το γερμανικό Απο γερμανικό ημερολόγιο που το κuκλοφόρησε το περιοδικό Blätter für literarische Unterhaltungen κάπου στα 1892 παίρνουμε την μαρτυρία ενός Γερμανού Μηχανικού που φιλοξενήθηκε στο Ιμαμ Τσαούς κάπου στα 1881 “….Μας καλοσώρισαν με γλυκό σύκο και ρακί...Αργότερα αφού μας υπέδειξαν τον δωματιό μας καθίσμε όλοι χάμω πάνω σε κουβέρτες μάλλινες και χαμηλά ξύλινα τραπέζια (σοφράδες) και μας σερβίρισαν μαγειρεμένα πουλερικά, τα οποία ήταν νόστιμα, χέλια , ρεβίθια, κρασί, ψωμί και φρούτα. Βλέπουμε όλα τα παραπάνω σε μια περιγραφή. Για τις γιορτές θα αναφερθώ ξεχωριστά.

Πηγές Κειμένου:

1. Νίκος Καράμπελας: Ο Αγγλος θεολόγος Τόμας Σμάρτ Χιούζ στην Πρεβεζα και κατ επέκτασιν Thomas Smart Hughes: Travels in Sicily, Greece and Albania

2. Νίκος Καράμπελας: Ο Άγγλος Αριστοκράτης Hobhouse στην Πρέβεζα και κατ επέκτασιν Hobhouse, J: Travels in Albania and other provinces of Turkey

3. Salomon Bartholdy: Bruchstücke zu nähere Kenntnis des heutigen Griechenlands

4. Henry Holland:Travels in the Ionian Isles, Albania, Thessaly, Macedonia, &c. During the Years 1812 and 1813 και κατ επέκτασιν Die Reisen des Dr. Hollands….

5. Σεραφείμ Ξενόπουλος: Ιστορικό Δοκίμιον της πόλεως Άρτς

6. Φώτης Βράκας: Η ζωή των κατοίκων στην περιοχή του Τσουκαλιού

7. Η διατροφή των Ελλήνων στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, άρθρο των Χρήστος Τσεκούρας , Μαρία Σουζέλη , Κυριακή Πόπη , Ευαγγελία Χατζηβασιλειάδου, Χριστόδουλος Τσιμπρής και Άννα Αλατζίδου στο διαδίκτυο gastronomion.blogspot.com/2013/06/blog-post.html