Πως γίνονταν ο εθελοντικός Εξισλαμισμός την περίοδο της Οθωμανοκρατίας !

Αν και για την Άρτα αλλά και την Ήπειρο δεν έχουμε συγκεκριένες περιγραφές, ο τρόπος ήταν παντού ίδιος. Οι εθελοντικοί εξισλαμισμοί έγιναν για κάποιους λόγους. Κάποιοι ήθελαν να ανέβουν στην οθωμανική ιεραρχία, κάποιοι για προνόμια Α – Β, και κάποιοι προφανώς για φορολογικούς λόγους. Αλλά και αψιμαχίες χριστιανών πολιτών μεταξύ των μπορούσαν να οδηγήσουν σε εξισλαμισμό, προκειμένου να επιβληθεί ο ένας. Υπήρχε, επίσης, ευρύτατα διαδεδομένη ανάμεσα στους χριστιανούς η πίστη ότι ο Θεός τους εγκατέλειψε λόγω των πολλών αμαρτιών τους και ότι ευνοούσε πλέον τους πιστούς του Ισλάμ. Σπουδαίο ρόλο στη εξωμοσία πολλών χριστιανών έπαιξαν οι δερβίσηδες και οι ουλεμάδες. Ειδικά οι δερβίσηδες που ήταν οπαδοί των αιρέσεων Bektasi και Mevlevi, κατάφεραν να φέρουν στους κόλπους του Ισλάμ πολλούς χριστιανούς.

Στον εθελοντικό εξισλαμισμό, ο υποψήφιος πιστός του Ισλάμ, θα έπρεπε πρώτα να περάσει από μια κατήχηση και αφού δηλώσει, πως είναι έτοιμος να αποδεχθεί το Ισλάμ τότε παρουσία δύο χριστιανών μαρτύρων και δύο μουσουλμάνων απαρνιούνταν δημόσια την παλιά του πίστη, ακολουθουσε περιτομή και επαναλάμβανε τα λόγια του Χότζια:

Ασχάντου α Λά Ιλάχα Ιλα Αλλά, Ουα Ασχάντου αν-να Μουχάμαντ Ρασούλ Αλλάχ

Βασικά κάτι σαν ομολογία της πίστης. Κατόπιν άλλαζε το αρχικό του όνομα ενώ κρατούσε το επώνυμο. Οι νέοι αδερφοί του του πρόσφεραν δώρα ενώ ο χότζιας τπυ φορούσε ένα σαρίκι. Κατά περιοχές τον έβαζαν καβάλα σε άλογο και τον περιέφεραν στον οικισμό, έτσι για να τον δουν όλοι. Εξακολοθούσε μεγάλο φαγοπότι.

Για την εκκλησία αυτοί είχαν πεθάνει και πολλές φορές γίνονταν και μνημόσυνα . Παράλληλα, αυτό συνέβενε στους Έλληνες πιο πολύ, αποκόπτονταν απο τον εθνικό κορμό. Υπάρχει η παράδιση που λέει, πως όταν ο Ασλάν πασάς επισκέφθηκε την μητέρα του στο Ζαγόρι, της έδωσε χρήματα για να ζήσει και της είπε: Γιός σου ήμουν πριν, τώρα οι δεσμοί μας έχουν κοπεί.