Περί της Αλώσεως της Πόλης. Ο Φετιχναμές (fetḥnāme / fatḥnāma) του Μεχμέτ Β΄ επονομαζομένου και πορθητή.

Μια παραπέρα πηγή για την άλωση στα Γαλλικά αρχεία.

Εικόνα: Πορτραίτο του Μεχμέτ Β΄, και μέρος απο τον φετιχναμέ που παρουσίασε ο Patrick Boucheron (με επιφύλαξη για τον φετιχναμέ, μιας και δεν γνωρίζω την Οθωμανική αν είναι ο ίδιος ή παρουσίασε κάποιο Οθωμανικό έγγρφο συμβολικά. Θέλω να πιστεύω, πως παρουσίασε τον αυθεντικό)

Για την άλωση της Πόλης, μας είναι γνωστά τα 4 ελληνικά έργα των Σφραντζή, Χαλκοκονδύλη, Κριτόβουλου και Δούκα, τα οποία βέβαια διαφέρουν πολύ μεταξύ των. Υπάρχουν σλάβικες πηγές (Το Ρωσικό Χρονικό του Νέστορα Ισκενδέρη), του Σέρβου Κωνσταντίν Κωνσταντίνοβιτς και από τις λατινικές ξεχωρίζουν του Ισίδωρου, του Λεονάρδου της Χίου και του Μπάρμπαρο. Απ όλους αυτούς αυτόπτες μάρτυρες ήταν μόνο ο Σφραντζής, ο Μπάρμπαρο, ο Σέρβος Κωνσταντίν Κωνσταντίνοβιτς και ο Μοναχός Σίμων, του οποίου τις επιστολές της αλώσεως μελέτησαν οι Γερμανίδες ιστορικοί Martina Giese και Karoline D. Döring.

Από πλευράς των Οθωμανών οι πληροφορίες είναι πενιχρές. Ο Οθωμανολόγος Νικηφόρος Μοσχόπουλος, ο οποίος έχει μεταφράσει αρκετές πηγές σχετικά με την άλωση μνημονεύει κάποιους όπως τον Enveri , τον Ibn Κemal , τον Nesri και τον Hoca Sadeddin (ή Sa'duddin) Efendi. Δεν μας δίνουν σαν πηγές όμως τίποτα το ιδιαίτερο. Ενδιαφέρον θα έλεγα , περισσότερο για τους Τούρκους και λιγότερο για μας αλλά καλό είναι να γνωρίζουμε πως τα διηγούνται και άλλοι, είναι η μαρτυρία του Hoca Sadeddin (ή Sa'duddin), ο οποίος αν και μεταγενέστερος της αλώσεως , κάνει λόγο για κάποιον μισοπεθαμένο οθωμανό μουσουλμάνο στρατιώτη που θέλει να αποκεφάλισε τον Παλαιολόγο και για κάποιον τεράστιο Οθωμανό στρατιώτη τον Χασάν που έστησε το μπαϊράκι πάνω στο τείχος και ενθάρρυνε τους λοιπούς Οθωμανούς αλλά έπεσε από τα βέλη.

Αυτά ως τώρα. Όμως νεώτερες έρευνες δείχνουν να έχουμε και μια ακόμη πηγή για την άλωση και μάλιστα από τον ίδιο τον πορθητή.

Ο Γάλλος ιστορικός Patrick Boucheron, καθηγητής μεσαιωνικής ιστορίας στο Collège de France σε παρουσίαση που έκανε για την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο Γαλλογερμανικό Κανάλι ARTE παρουσίασε εναν Φετιχναμέ του σουλτάνου Μεχμέτ Β΄του πορθητή , που βρίσκεται στην εθνική βιβλιοθήκη της Γαλλίας στο Παρίσι και είναι αντίγραφου του αυθεντικού και ο οποίος χρονολογείται στον 16ο αιώνα και είχε σταλθεί στον σουλτάνο των Μαμελούκων στην Αίγυπτο.

Ο Φετιχναμές ( fetḥnāme / fatḥnāma) είναι μια επιστολή που έστελναν οι σουλτάνοι στους συμμάχους και άλλους άρχοντες και βασιλείς σχετικά με κάποια στρατιωτική τους νίκη. Τέτοιες επιστολές τις συναντάμε και σαν Gazaname (ghazānāme) ΄ή Gazavatname

Στην συγκεκριμένη επιστολή ο Μεχμέτ Β΄ προς τον Σουλτάνο της Αιγύπτου γράφει μεταξύ άλλων:

“Εγώ εκπόρθησα την Κων/πολη. Είμαι το ανατέλλον άστρο του Ισλάμ. Η πόλη ήταν καταραμένη. Την έφερα πίσω στις αγκαλιές του Ισλάμ. Εσύ όμως σουλτάνε τις Αιγύπτου είσαι ο μεγάλος Άρχοντας του Ισλάμ, γιατί εσύ είσαι ο υπερασπιστής των ιερών πόλεων Μέκκα και Μεδίνα. …. Καθαρίσαμε τις εκκλησίες των χριστιανών και αφαιρέσαμε τις καμπάνες και τους σταυρούς και τις κάναμε τζαμιά για τους πιστούς του Ισλάμ. …. Να είσαι σίγουρος , ότι αυτή η πόλη θα είναι πόλη του Ισλάμ.”

Ο ιστορικός Patrick Boucheron εξηγεί το τελευταίο, πως ο Μεχμέτ Β΄ δεν εννοούσε, πως θα είναι μια πόλη Μουσουλμάνων αλλά θα ήταν η έδρα ενός ισλαμικού Ιμπέριουμ. Κάτι που ακριβώς έγινε. Παραπέρα ο Patrick Boucheron για την άλωση μας λέει, πως η άλωση στις διηγήσεις έχει κάτι το μοναδικό. Δεν θριαμβεύει ο νικητής αλλά ο ηττημένος.

Καλό θα ήταν λοιπόν κάποιο πανεπιστήμιο, αν αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη, να λάβει την πρωτοβουλία και να μεταφράσει αυτό το χειρόγραφο. Όπως και να το κάνουμε είναι ακόμη μια πηγή, που είτε το θέλουμε είτε όχι, σχετίζεται με την ιστορία μας.

Πηγές:

Patrick Boucheron „Der Untergang des Byzantinischen Reiches“ , τηλεοπτική παρουσίαση , κανάλι ARTE

Νικηφόρος Μοσχόπουλος “ Byzantnische Zeitschriften‘

Δημήτριος Σταθακόπουλος “ Πορθητής και οι οθωμανικές πηγές για την άλωση της Κωνσταντινούπολης”, Άρθρο