Ραγούζα (Ragusa-Dubrovnik) – Mια φίλη πόλη της Άρτας από την υστερομεσαιωνική περίοδο ως την διάλυση της το 1806

Ραγούζα - Dubrovnik 16os αιώνας, χαρακτικό από τα αρχεία της πόλης 

Αν μια πόλη στον ύστερο Μεσαίωνα και στους νέους χρόνος είναι συνδεδεμένη με την Άρτα και το εμπόριο της αυτή είναι η Ραγούζα, το σημερινό Dubrovnik. Για πρώτη φορά η πόλη αναφέρεται από τον Κων/νο Πορφυρογέννητο σαν Λαυούσιον και αργότερα Ραούσιον. Ο αρχικός πληθυσμός της πόλης ήταν Ρωμάνοι ή αρομούνοι δηλαδή Βλάχοι θα λέγαμε. Αργότερα άρχισαν οι προσμίξεις με Σλάβους και άλλους Ρωμανόφωνους. Η Βενετία προσπάθησε να καταλάβει την πόλη μιας και την έβλεπε αντίζηλο στα 948 αλλά απέτυχε ενώ την κατέλαβε, όπως και σχεδόν όλη τη Δαλματία με τις Σταυροφορίες. Το Βυζάντιο, οι Σέρβοι και οι Βόσνιοι είχαν παραχωρήσει στην πόλη προνόμια εμπορίου. Στα μισά του 14^ου αιώνα όταν οι Ούγγροι απλώθηκαν προς τα δυτικά η πόλη έγινε υποτελής του Ουγγρικού στέματος. Πέρα απο την σύμμαχο πόλη Ανκώνα ιδιαίτερες σχέσεις ειχε η Ραγούζα και με το Ηπειρωτικό Δεσποτάτο. Τόσο των Κομνηνοδούκων όσο και με του ξένους Ηγεμόνοες και ιδιαίτερα τους Τόκκους. Αλλά και στους νέους χρόνους δεν άλλαξε τίποτα. Η Ραγούζα δήλωσε υποτέλεια στους Οθωμανούς, υποχρεώθηκε να έχει πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη και να χειρίζεται το Οθωμανικό εμπόριο μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίαςκαι Ιταλικών χωρών. Έμπορους από την Ραγούζα μπορούσε να συναντήσει κανεις σε όλο τον μεσογειακό κόσμο. Μια από τις πρώτες μεγάλες καταστροφές που δέχτηκε η πόλη ήταν ο σεισμός του 1667 όπου περίπου 5000 κάτοικοι έχασαν τη ζωή τους μαζί και ο Ρέκτορας (κυβερνήτης) της πόλης. Οι Γάλοι του Ναπολέοντα θα διαλύσουν το κρατίδιο αυτό στα 1806.

Ραγουζαίος Εμπορος. Χαρακτικό του Nicholas de Nicholay, 1580

Η Ραγούζα και η Άρτα

Δεν είναι μόνο η λατρεία του Αγίου Βλάση (Σύμφωνα με κάποια παράδοση  ο Αγιος είχε βρεθει και στα μέρη μας) που μας συνδέει με την Ραγούζα. Αλλά πολύ περισσότερο το μεσαιωνικό εμπόριο. Αυτή την περίοδο ραγουζέικα πλοία φορτώνουν στην Ήπειρο και δη στο Φανάρι – Κάστρο Φανάρι-, όπως και στην Ρινιάσα (σημ. Κάστρο Ριζών Πρέβεζας) σιτηρά ενω  μπαίνουν και στον Αμβρακικό και εμπορεύονται αγαθά  απο την Δύση ενώ απο την Αρτα παίρνουν Σιτηρά, Αλάτι, Αυγοτάραχο, τυριά, κερί, μέλι κτλ. Οι δύο πόλεις επεκτείνουν τις σχέσεις τους και ανοίγουν  εμπορικούς οίκους τόσο στην Άρτα όσο και στην Ραγούζα. Ο πρώτος Αρτινός που καταγράφεται στα αρχεία της πόλης της Ραγούζας (Registi di Ragusa) είναι κάποιος έμπορος Νικόλας Καλιμάνης στα 1336. Το 1424 και 1425 συναντάμε τον αρτινό Ιωάννη Ελισεη (Joahnnes Helisay), πιστεύω πως πρόκειται περι αρτινού Εβραίου αλλά δεν μας δίνει ιδιότητα το αρχείο. Το 1428 συναντάμε τον Γιώρο Φούμο έμπορο από την Άρτα, Το Γεώργιο Κορώνο και κάποιους άλλους 6 Έλληνες από την Άρτα όπως του αναφέρει ενω το 1430 συναντάμε τον κάποιον στρατιωτικό Αντώνιο γιο του Μάρη από την Άρτα. Στα 1433 καταγράφεται μόνο ο τίτλος και είναι ο Πρέσβης του Δεσπότη της Άρτας. Στα 1436 κατγράφεται ο Antonellus Barges πρέσβης του Δεσπότη της Άρτας.  Την ίδια χρονιά συναντάμε άλλους δύο Πρέσβες του Δεσπότη της Άρτας όπως και τον έμπορο Δήμο Αρμιράγλιο. Επίσης στα  1436 Συναντάμε και τον αρτινό  Δήμο Μιράλη γνωστός στους Ραγουζαίους περισσότερο σαν  Dimo Grecus. Στα 1438 εμφανίζεται ένας άλλος Αρτινός , ο οποίς σύμφωνα με το αρχείο ονομάζεται  Theodor Teucer Cani , έμπορος και αυτός . Στα 1443 εμφανίζεται ένας άλλος Αρτινός έμπορος ο Gelasius Rubeus , ο οποίος σύμφωνα με το αρχείο της πόλης είναι γιος ενός στρατιωτικού Καπετάνιου. Την ίδια χρονιά το 1443 εμφανίζεται και ο Βενέδικτος ο Αρτινός σαν πρέσβης του Δεσπότη της Άρτας. Ο Αρτινός Βενέδικτος Μακρίνης φαίνεται να προσφέρει στρατιωτική υπηρεσία στα 1446. Στα 1459 εμφανίζεται ο Νικόλας από την Άρτα. Στο σύνολο όπως βλέπουμε μεταξύ 1350 και 1450 είχαν εγκατασταθεί στην Ραγούζα 22 Αρτινοί. Οι Ραγουζαίοι είχαν και με τους Αλβανούς Δεσπότες Σπάτα καλές σχέσεις. Τα πλοία του φόρτωναν αλάτι στις αλυκές της Κόπραινας. Ο Κάρολος Β΄ Τόκκος ακολουθωντας την φιλική πολιτική του θείου Κάρολο Α΄Τόκκου του απέναντι στην Ραγούζα επέτρεψε και αυτός να ανοίγονται εταιρείες (κομπανίες) για την αγορά δημητριακών. Έτσι στην Άρτα δραστηροποιήθηκαν οι Ραγουζάνοι Zypiani Lukarevic, o οποίος εμπορεύονταν  υφάσματα, σαπούνι, κάστανα και δέρματα και ο Νalescus de Georgio – Djurcevic. Η κομπανία του Djurjevic ήταν αυτή που προμήθευε την σύζυγο του Κάρολου Α' Τόκκου Francesca Acciaiuoli καθώς και την άρχουσα τάξη με υφάσματα. Εκείνο το διάστημα η Ραγούζα είχε αναπτυγμένη βιοτεχνία στα υφάσματα με αποτέλεσμα να παραμερίσει την Αγορά της Βενετίας στην Άρτα. Ως αντάλαγμα οι Ραγουζαίοι  έπαιρναν απο την Άρτα σιτηρά. Ο διακονονισμός του εμπορίου γίνονταν με τον πρέσβη της Άρτας (Procutor). Eπίσης για λογαριασμό των Ραγουζαίων δούλευε και ο Φλωρεντίνος Franzesco Pitti, οικογένεια που υπάρχει ακόμη στη Φλωρεντία .Άλλοι Ραγουζαίοι που αναφέρονται στην Άρτα είναι ο Marin Cucetic, o Andre Darkovic , ο Nicolas Buric & o Simeon Kalic. Το τελευταίο επώνυμο το βρίσκουμε στα 1560 σαν τιμαριούχο της Φιλιππιάδας. Δεν μπορω να βρω πόσο συμπτωματικό είναι.  Όταν ο Δεσπότης Κάρολος Β΄Τόκος βρεθηκε πιεσμένος από τους Οθωμανούς η Ραγούζα φαίνεται σαν προμηθευτής υλικών πολέμου. Αλλά και η υποταγή της Άρτας στους Οθωμανους δεν έφερε αλλαγές στο εμπόριο μεταξύ Ραγούζας και Άρτας. Ραγουζαίος είναι και ο πρώτος καπετάνιος που κάνει αναφορά για την παρουσία των Οθωμανών στην Άρτα και δη στην Κόπραινα. Στα 1751 γνωρίζουμε  από τα Γαλλικά αρχεία, πως στο προξενείο της Ραγούζας και της Νεαπόλεος είναι ένας Ραγουζαίος, ο οποίος εγκαταλείπει την Άρτα λόγω της διαφθοράς των Οθωμανών.  Απο τα αρχεία της Ραγούζας έχουμε την πληροφορία, ότι στα 1770,  8 Έλληνες έμποροι κρατούνταν εκεί στις φυλακές. Μεταξύ αυτών και τρία γνωστά ονόματα από την Άρτα ίσως και 4. Ο λόγος που κρατούνται οι έμποροι που είχαν φορτία από την Άρτα δεν γίνεται γνωστός. Ανάμεσα στους Αρτινούς έμπορους ήταν ο γνωστός και από τα Γαλλικά και βενετικά αρχεία μεγαλοέμπορας, λαθρέμπορας και κατα διαστήματα πρόξενος Ρίζος Δημήτρης Καραγιάννης. Άλλοι  Αρτινοί ήταν ο  Κώστας Χρήστου, Χρ.Νικ. Παπαγιώρη και ίσως και ο Γάτζος. Ως την πτώση της Δημοκρατίας της Ραγούζας η Άρτα θα συνεχίζει να έχει άριστες εμπορικές σχέσεις με την Άρτα.

Ραγουζαίοι άρχοντες ή πρόξενοι σε σχέδιο του 16ου αιώνα

Δυο πόλεις που έχουν γράψει κοινή εμπορική ιστορία για αιώνες, δυο πόλεις που τις βρέχει η ίδια θάλασσα, που κάποτε είχαν προξενεία.  Ίσως κάποτε θα πρέπει να το σκεφτεί και ο Δήμος Αρταίων μην τυχόν θα μπορούσε να γίνει μια αδελφοποίηση. Έχουμε πολλά κοινά να μοιραστούμε.

Πηγές κειμένου:

1. Gerhard Ernst (Hrsg.): Romanische Sprachgeschichte/Histoire linguistique de la Romania
2. Robin Harris, Storia e vita di Ragusa. Dubrovnik, la piccola Repubblica adriatica, Santi Quaranta, Treviso 2008
3. Josip Vrandečić; Miroslav Bertoša, Dalmacija, Dubrovnik i Istra u ranome novom vijeku
4. Barisa Krekic : Dubrovnik
5. Peter Soustal: Zu den Handelsbeziehungen zwischen Ragusa und Epirus
6. Ελευθέριος Βέτσιος: Το υστερομεσαιωνικό εμπόριο της Άρτας
7. David Rheubottom (2000). Age, Marriage, and Politics in Fifteenth-Century Ragusa
8. Στέφανος Ι. Παπαδόπουλος: Ελληνικά έγγραφα από το Ιστορικό Αρχείο της Ραγούζας (Dubrovnik)
9. Φώτης Βράκας: Άρτα - Οθωμανοκρατία και απελευθέρωση. Γνωστά και άγνωστα γεγονότα από την Οθωμανική περίοδο 1449-1881  ως τον πόλεμο του 1897