ΙΑΝΟΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ – ΕΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΛΟΓΙΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ   ΤΟΥ 1492

Ιανός Λάσκαρης

Μια σπουδαία λόγια μορφή εξουσιοδοτημένος με φιρμάνια από τον Σουλτάνο Βαγιαζίτ Β΄ φτάνει στην Άρτα το έτος 1492. Αυτός είναι ο Ιανός Λάσκαρης. Πριν δούμε γιατί ήρθε στην Άρτα, ας δούμε πρώτα κάπως περιληπτικά ποιος ήταν ο Ιανός Λάσκαρης.

Ο Ιανός Λάσκαρης (περ. 1445–1535) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λόγιους της Αναγέννησης, διπλωμάτης και ανθρωπιστής, με καθοριστική συμβολή στη διάσωση και διάδοση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στη Δύση. Γεννήθηκε στην Κων/πολη το 1445 και απεβίωσε στη Ρώμη το 1534. Μετά την Άλωση, κατέφυγε στην Ιταλία όπου μεγάλωσε και σπούδασε στην Πάδοβα και τη Φλωρεντία υπό την καθοδήγηση του Δημητρίου Χαλκοκονδύλη και με την προστασία του καρδινάλιου Βησσαρίωνα. Στην Φλωρεντία έγινε βιλιοθηκάριος του Lorenzo de' Medici. Σε αποστολή του Lorenzo de' Medici έκανε το δεύτερο ταξίδι του στον Ελλαδικό χώρο, όπου έφτασε και στην Άρτα. Να σημειώσω πως ο Λάσκαρης κατόπιν προσκλήσεως του Πάπα Leo X  ίδρυσε στη Ρώμη και το πρώτο Ελληνικό Γυμνάσιο.

Άρτα. Εικόνα απο το 3D Video της Εφ.Α.Άρτας "Η βυζαντινή Άρτα"

Γιατί όμως ήρθε στην Άρτα;

Η αποστολή του Λάσκαρη ήταν να μαζέψει παλιά χειρόγραφα και βιβλία και να τα μεταφέρει στη Δύση. Στην Άρτα εκείνο το διάστημα βρίσκονταν η οικογένεια Τριβώλη, η οποίο μας είναι γνωστή από τον Μιχαήλ Τριβώλη ευρύτερα γνωστό σαν Μάξιμος ο Γραικός. Πατέρας του Μιχαήλ-Μάξιμου ήταν ο Μανουήλ, ο οποίος είχε και έναν αδερφό τον Δημήτριο. Ο Δημήτριος, ο οποίος μετακόμισε κατόπιν στην Κέρκυρα αλλά ερχόταν όπως φαίνεται και τακτικά στην Άρτα. Ο Δημήτριος Τριβώλης ήταν γνωστός βιβλιόφιλος και από τους αξιολογότερους αντιγραφείς κωδίκων «κλασικών ελληνικών έργων», κάτοχος της θείας και της θύραθεν σοφίας. Ήταν μαθητής του Γεωργίου Πλήθωνα, έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη στον Πλάτωνα και τον Πλωτίνο. Ακολουθεί τον τελευταίο ηγεμόνα της Πελοποννήσου, Θωμά Παλαιολόγο στην Ρώμη, όπου παρέμεινε αρκετό καιρό υπό την προστασία του καρδιναλίου Βησσαρίωνα. Κυμαινόταν μεταξύ Ορθοδοξίας και Ρωμαιοκαθολικισμο. Με αυτόν λοιπόν ήρθε σε επαφή ο Λάσκαρης, από τον οποίο αγόρασε πολλά χειρόγραφα, τα οποία βρίσκονται στην βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας. Όπως γράφει ο Βασίλης Κατσαρός, στην Άρτα σχεδόν μισό αιώνα μετά την Οθωμανική επιβολή υπήρχαν ακόμη αρκετές ιδιωτικές βιβλιοθήκες. Ο Λάσκαρης ήταν καλά ενημερωμένος. Έτσι προσπάθησε να έρθει σε επαφή και με άλλους Αρτινούς να του πουλήσουν χειρόγραφα ή βιβλία αλλά δεν κατάφερε τίποτα. Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε ποιες άλλες βιβλιοθήκες της πόλης Άρτας είδε ο Λάσκαρης, πάντως σε επιστολή του προς τον Lorenzo de' Medici νιώθει απογοητευμένος, που δεν κατάφερε να αποσπάσει άλλα χειρόγραφα. Σε αντίθεση με το βιβλίο του Στάϊκου “Η πνευματική πορεία του Γένους” , όπου δεν αναφέρει καμία πνευματική κίνηση στην Άρτα, συμεραίνουμε, και γνωρίζοντας πλέον τα ονόματα κάποιων λογίων που πέρσαν από την Άρτα, πως η Άρτα είχε την δική της πνευματική κίνηση. Έτσι εξηγούνται και οι ιδιωτικές βιβλιοθήκες.

Aπο τις συλλογές του Λάσκαρη . Laurenziana Biblioteca Firenze

Από την Άρτα ο Λάσκαρης συνέχισε το ταξίδι του για την Θεσσαλία, Θεσσαλονίκη και Άγιον Όρος. 

Πορτρέτα του Ιανού Λάσκαρι (αριστερά) και του πάπα Λέοντα Ι΄ - λεπτομέρεια από το ταπισερί του Ραφαήλ για το κήρυγμα του Αγίου Παύλου στην Αθήνα

Πηγές κειμένου:

1. Βασίλης Κατσαρός: Η Πνευματική κίνση της Βυζαντινής Άρτας

2. Απομνημονεύματα Μάξιμου Γραικού, Εκδ. Βατοπεδίου

3. Setton Kennet, The papacy in the Levant

4. Walton, Francis. ‘Janus Laskaris’, The Griffon 10 (1984)

5. H Βυζαντινή Άρτα και η περιοχή της. Πρακτικα Β΄ αρχαιολογικού και Ιστορικού Συνεδρίου 12.04.2002