ΕΜΠΟΡΙΟ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΡΓΕΣΤΗ ΣΤΗ ΣΑΛΑΩΡΑ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ

Πλοία, Καπετάνοι και φορτώματα για το αρτινό λιμάνι της Σαλαώρας

Το λιμάνι της Τεργέστης

Η σημασία του λιμανιού της Τεργέστης ως θαλάσσιου λιμένα και σημείου μεταφόρτωσης, καθώς και ως εμπορικού και οικονομικού κέντρου, αυξήθηκε από τον 18ο αιώνα και μετά με την ίδρυση του Ελεύθερου Λιμανιού (porto Franco) από τον Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Κάρολο ΣΤ΄ (Αρχιδούκα της Αυστρίας) το 1719. Με την αυστριακή υποστήριξη, η Τεργέστη αντικατέστησε τη Βενετία στον ηγετικό της ρόλο στο εμπόριο με τη Μέση Ανατολή και εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της Αδριατικής. Αξίζει να αναφερθεί, πως το 1802 έδεσαν στο λιμάνι της Τεργέστης 5.442 πλοία (μέσο όρο 15 πλοία την ημέρα), διαχειριζόμενα 483.326 τόνους εμπορευμάτων δηλ 1324 τόνους την ημέρα. Στο απόγειο της ευημερίας της Τεργέστης, περίπου 100 χρόνια αργότερα, υπήρχαν περισσότερα από διπλάσια πλοία και περισσότερο από δεκαπλάσια ποσότητα φορτίου που διακινούνταν. Τα κύρια εμπορεύματα ήταν ο καφές, η ζάχαρη και τα τροπικά φρούτα, καθώς και κρασιά, έλαια, βαμβάκι, σίδηρος, ξυλεία και μηχανήματα.

Σχέδιο της πόλης Τεργέστης και του λιμανιού στα 1718

Η Ελληνική παροικία

Από τον 18ο αιώνα κλήθηκαν απο τους Αυτοκράτορες της Αυστρίας και εγκαταστάθηκαν στην Τεργέστη πάρα πολλοί Έλληνες έμποροι από όλο τον Ελληνισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σε αυτό βοηθούσε και η συνθήκη του Πασάροβιτς μετά τον 7ο Τουρκοβενετικό πόλεμο. Μεταξύ των Ελλήνων βρίσκονταν και Εμπορικοί οίκοι από Γιάννινα, Πρέβεζα και Άρτα. Για τους Αρτινούς έχω αναφερθεί σε άλλο άρθρο.

Η Ελληνική Εκκλησία της Τεργέστης τον 19ο αιώνα

Η Σαλαώρα

Η Άρτα η ίδια βρίσκεται σχεδόν 18 χιλιόμετρα από την Θάλασσα. Δύο σκάλες, η Κόπραινα και η Σαλαώρα ήταν αυτές που θα κινούσαν το Εμπόριο. Ειδικά η Σαλαώρα. Η Σαλαώρα μας είναι γνωστή από τον Μεσαίωνα. Ήταν φαίνεται το βασικό λιμάνι της Άρτας και θα μπορούσαμε να πούμε πως αντικατέστησε τον αρχαίο Άμβρακο. Αλλά και στην περίοδο της Οθωμανοκρατίας η Σαλαώρα θα είναι το κεντρικό λιμάνι της Ηπείρου. Από την Σαλαώρα θα φορτώνονται τα περισσότερα εμπορεύματα προς εξαγωγή και δω θα φτάνουν τα αγαθά της Δύσης. Ένα από τα λιμάνια για το οποίο θα φεύγουν προϊόντα και θα εισέρχονται προϊόντα θα είναι και αυτό της Τεργέστης.

Το Σεράι του Αλή πασά και Οθωμανικό τελωνείο στην Σαλαώρα το 1810, σχέδιο του Άγγλου Charles Robert Ckokerel

Τα αρχεία της Τεργέστης και η Σαλαώρα

Από τα αρχεία της Τεργέστης γνωστά σαν Listino dei bastimenti partiti dal Porto-Franco di Trieste και καταγράφουν προϊόντα, τύπους και ονόματα πλοίων, πόσο εμπόρευμα έφυγε και λιμάνι προορισμού μελέτησα τα έτη, 1832, 1835, 1840, 1845, 1847 . Στα αρχεία αυτά η Σαλαώρα αναφέρεται πάντα σε συνδυασμό με κάποιο δεύτερο λιμάνι και 95% αναφέρεται μαζί με την Πρέβεζα.Περίεργο μου φαίνεται το έτος 1835, όπου αναφέρεται μόνο η Πρέβεζα και η Βόνιτσα.

Εδώ οι λίστες με τα αρχεία αναχωρήσεως του 1840

Όπως ανέφερα παραπάνω σε αυτά τα αρχεία θα δούμε τύπους πλοίων, ονόματα πλοίων, με ποια σημαία κυκλοφορούσαν, τα ονόματα των καπετάνιων και πόσους τόνους εμπόρευμα είχαν. Τα πλοία που συναντούμε είναι συνήθως η Γολέτα, το Μπρογκαντίμ, το Πιελέγκο, το Τραμπάκουλο , Μπρατσέρα και Μπομπάρδα. Ήταν κλασικοί τύποι πλοίων που συναντούσε κανείς στο Ιόνιο πέλαγος και στην Αδριατική. Εδώ μια σύντομη περιγραφή κάθε τύπου όπως τα περιγράφει ο Ναυτότοπος.

Γολέτα: Λεγόταν και Γολετίνα. Δικάταρτο σκάφος του ιδίου ή μικροτέρου μεγέθους από το Μπρίκι. Έφερε τραπεζοειδή ιστία στον πρωραίο ιστό και Μπούμα με Φλίσι στον πρυμναίο.

Τραμπάκολο: Συνήθης τύπος Οξύπρυμνου σκάφους που έφερε δύο κατάρτια. Είχε ιδιαίτερα φαρδύ κατάστρωμα στην πλώρη και στην πρύμνη και ευρύχωρη γάστρα κατάλληλη για μεταφορές. Ναυπηγείτο σε όλα τα ναυπηγικά κέντρα της Αδριατικής μέχρι και στην Κέρκυρα. Στα δύο κατάρτια έφερε συνήθως δύο πανιά Ψάθες και σε παλαιότερες εποχές τετράγωνα πανιά που τα ονόμαζαν Μπαφίγκους.

Πιελέγκο: Είδος γάστρας παρόμοιο με το Τραμπάκολο. Η μόνη ουσιαστική διαφορά μεταξύ των δύο τύπων ήταν ότι το Πιελέγκο είχε ένα υπερυψωμένο κατάστρωμα στην πρύμνη. Χρησιμοποιείτο για εμπορικές και άλλες μεταφορές αν και έχει αναφερθεί σε στρατιωτικές και πειρατικές επιχειρήσεις. Ναυπηγείτο στα κυριότερα ναυπηγικά κέντρα της Αδριατικής.

Μπομπάρδα: Κοινός τύπος μεσογειακού σκάφους κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Αρχικά κατά τον 17ο αιώνα ήταν σκάφος εξοπλισμένο για πολεμικές επιχειρήσεις, ενώ από τα τέλη του 18ου και κατά τον 19ο αιώνα συναντάται ως μικρό εμπορικό. Το όνομά της οφείλεται στην αρχική της χρήση ως πολεμικό κατά την οποία έφερε βαριά κανόνια στην πλώρη. Ως εμπορικό ήταν αρκετά διαδεδομένος τύπος μεσαίας μεταφορικής ικανότητας. Στην πρύμνη είχε συνήθως τάκο ή άβακα. Έφερε συνήθως ιστιοφορία Πολάκας.

Μπριγκαντίνι ή μπριγαντίνι προέρχεται από την Ιταλική λέξη brigantino, λεγόταν δε και βεργαντίνο, βεργάντι και περγάδι. Ξεκίνησε από τον 17ο αι κατ, άλλους από τον 14ο αι κωπήλατο, με βοηθητική ιστιοφορία, πανιά λατίνια πάνω σε δύο κατάρτια, από τα οποία το ένα κατάπρωρα και το άλλο στη μέση. Κάποτε, αντί γιά τριγωνικά είχε τετράγωνα ιστία. Το μήκος του δεν ξεπερνούσε τα 15 μέτρα και το πλήρωμα τους 50 άνδρες ,από τους οποίους οι μισοί κωπηλάτες μοιρασμένοι στα δύο πλευρά. Ηταν ένα ελαφρύ μπρίκι.

Παρουσιάζω εδώ τις κοινήσεις των Πλοίων από Τεργέστη προς Πρέβεζα και Σαλαώρα. Ενδεικτικά θα παρουσιάζω για κάθε χρονιά και ενα φορτίο .

1832