Τα νέα Ελληνοτουρκικά σύνορα του 1881 και τα Ελληνοτουρκικά Φυλάκια και Τελωνεία στην περιοχή της Άρτας

Τα νέα Ελληνοτουρκικά σύνορα σύμφωνα με τη συνθήκη της Κων/πολης το 1881 και τα Ελληνοτουρκικά φυλάκια και τελωνεία στην περιοχή της Άρτας

Αντίγραφο του αυθεντικού Χάρτη με την οροθετική γραμμή Ηπείρου.  Προσωπική συλλογή. Σημ: Ο χάρτης είναι υψηλής ανάλυσης και όποια/όποιος επιθυμεί, μπορεί να τον κατεβάσει στο δίσκο του κάνοντας κλίκ στην εικόνα και κατόπιν αποθήκευση .

 Μπορεί η απελευθέρωση της Άρτας και της περιοχής της να έγινε στις 24.06.1881, όμως η τελική οροθετική γραμμή ορίστηκε τον Νοέμβρη του 1881 μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων της Ελλάδας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δυο μήνες αργότερα εκδόθηκε και ο χάρτης της Οροθετικής γραμμής του Heinrich Kiepert, τον οποίο παρουσιάζω εδώ,

Όπως έχω αναφέρει σε άρθρο μου για την Οροθετική γραμμή Αράχθου για την εφημερίδα “Ταχυδρόμος της Άρτας” τα νέα σύνορα έπρεπε να έχουν και νέα φυλάκια και τελωνεία. Η νέα Οροθετική γραμμή Αράχθου έφερε μαζί της και νέα φυλάκια και τελωνεία και από τος δυο πλευρές. Κεντρικά σημεία ήταν η γέφυρα Άρτας , Πλάκα, Καλαρρύτες και Πράμαντα. Ο Αντισυνταγματάρχης μηχανικού Νικόλαος Θ. Σχινάς που περιηγήθηκε την Ήπειρο, Μακεδονία και Θεσσαλία σε αποστολή κατά πάσα πιθανότητα του Γενικού Επιτελείου Στρατού , κατέγραψε πάνω από 180 φυλάκια σε Ελλάδα και Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως και κάποια Τελωνεία-Υποτελωνεία ή και φυλάκια με τελωνειακή εξουσιοδότηση. Τα περισσοτερα Ελληνικά εχουν εξαφανιστεί, όπως και τα τούρκικα αλλά ευτύχημα ήταν που η Οθωμανική Αυτοκρατορία φωτογράφισε πολλά Οθωμανικά επί σουλτάνου Abdülhamit γύρω στα 1900 και βρίσκονται σε άλμπουμ στην κατοχή του Πανεπιστημίου της Κων/πολης. Μια σειρά απο Οθωμανικά φυλάκια έχω παρουσιάσει στο βιβλίο μου “Φιλιππιάδα – Ο χώρος, ο οικισμός, ο καζάς”, 2023. Λογικό είναι πως δεν θα ανφερθώ με λεπτομέρεια στο καθένα αλλά θα αναφέρω μερικά εδώ από την περιοχή της Άρτας και από τις δύο πλευρές.

Ελληνικά Τελωνεία: Γέφυρα Άρτας, υποτελωνείο Καλαρρυτών, Υποτελωνείο Πλάκας. Σύμφωνα με τον Καρατζένη υπήρχαν και τελωνειακά φυλάκια στον Σκλούπο και Χρηστούς. Από προσωπική έρευνα βρήκα, πως υπήρχε και τελωνείο στο Κομμένο ως την περίοδο του μεσοπολέμου μάλιστα. Αυτό δημιουργήθηκε μετά το οδοιπορικό του Σχινά. Από άλλη έρευνα μου βρήκα πως και στο Κρυονέρι το Φυλάκιο ήταν και τελωνειοφυλάκιο  αν και μικρό. Σαν γ' τάξης τελωνείο το αναφέρει ο Νουχάκης

Το Ελληνικό τελωνείο  Γέφυρα Άρτας απο χαρακτικό του 1881, προσωπικής συλλογής

Τα Ελληνικά υποτελωνεία, τεωνιακοί σταθμοί και τελωνιακά φυλάκια της περιοχής Άρτας  όπως καταγράφτηκαν το 1883. Όλα αυτά υπάγονταν στο Τελωνείο Άρτας

Οθωμανικά τελωνεία: Γέφυρα Άρτας το πιο γνωστό. Οθωμανικό φυλάκιο με τελωνειακή εξουσιοδότηση στο Νεοχώρι Άρτας. Οθωμανικό Τελωνείο Πλάκας. Φυλάκιο με εξουσιοδότηση ήταν και αυτό του Βορδό (Πλατανούσας).

Το Οθωμανικό Τελωνείο στη γέφυρα Άρτας. Σήμερα Λαογραφικό Μουσείο Μ/Φ Συλλόγου Σκουφά. Επιχρωματισμένη φωτογραφία από τον Θωμά Δάφνο

Φυλάκια Ελληνικά: Άρτας, Γλυκόριζου, Μπάνης (Λουτρότοπος), Πέτα, Κρυονέρι, Πλάκα, Άγναντα, Καλαρρύτες, Χρηστούς, Σκλούπο κτλ.

Το Ελληνικό φυλάκιο στη Γέφυρα Άρτας το 1881

Φυλάκια Οθωμανικά: Άρτα, Κυρνικολού, Νεοχώρι, Φράχτης Νεοχωρίου, Μετζιτιέ (διαστάυρωση Ανέζας – Ράχης), Φεϊζ Μπέη (μεταξύ Παλιοσκαμνιάς και Σαλαώρας), Φρούριο Σαλάωρας, Κούλια Κορωνησία. Κοφταριά Βλαχέρνας, Φυλάκιο Ιμαρέτ, Φυλάκιο Χανοπούλου, Φυλάκιο Μπρένιστας (Χανοπούλου), Κουμζιάδες (Αμμότοπος), Νησίστα (3 φυλάκια), Βορδό(Πλατανούσα), Πλάκα, Φορτέσι, Κοντοβράκι, Συρράκο κτλ. Οθωμανικό φυλάκιο υπήρχε και στη Φιλιππιάδα στον Άγιο Αθανάσιο στο Ελευθεροχώρι.  

Οθωμανικό φυλάκιο Άρτας, 1900. Απο το σουλτανικό άλμπουμ του Abdülhamit , πανεπιστήμιο Κων/πολης

Οθωμανικό φυλάκιο Νησίστας (Ροδαυγής), 1900. Πέρα από το φρούριο Σαλαώρας και τον Αμυντικό στρατώνα Φιλιππιάδας - Στρεβίνας (Καμπή Άρτας) το επώμενο μεγαλύτερο στρατιωτικό φυλάκιο των Οθωμανών ήταν στη κεντρική πλατεία της Νησίστας. Απο το σουλτανικό άλμπουμ του Abdülhamit , πανεπιστήμιο Κων/πολης

Πηγές κειμένου:

Νικόλαος Σχινάς: Οδοιπορικές σημειώσεις, 1886

Πρακτικά πολιτικών γεονότων 1881, Βερολίνο, 1882

Φώτης Βράκας: Φιλιππιάδα - Ο χώρος, ο οικισμός, ο καζάς

Δημήτρης καρτζένης:  Η Εκατονταετηρίς της Άρτας 1881-1981, Αθήνα 1982

Πανεπιστήμιο Κων.πολης για το άλμπουμ του σουλτάνου Abdülhamit

Ιωάννης Εμ. Νουχάκης: Χωρογραφία της Ελλάδας.  Γεωγραφία Ιστορία Στατιστική πληθυσμού και αποστάσεων / συνταχθείσα και εκδοθείσα  υπό Ιωάννου Εμμ. Νουχάκη, 1932

Φώτης Βράκας: Αρτα - Οθωμανοκρατία και απελευθέρωση. Γνωστά και άγνωστα γεονότα από την πόλη της Άρτας και την περιοχη της  απο το 1449 ως το 1881 και απο το 1881 ως τον πόλεμο του 1897, 2025 * υπο έκδοση