Ιμάμ Τσαούς – Αγιος Σπυρίδωνας Άρτας ! Το (μ)Πγάδ - Το πηγάδι στον πλάτανο της πλατείας

Εσωτερικό τοίχωμα πηγαδιού

Τα παλιά χρόνια το πηγάδι αποτελούσε μια πολύ σημαντική κατασκευή για τους ανθρώπους, γιατί εκεί βάσιζαν τις ανάγκες τους για νερό (για να πίνουν, για να ποτίζουν, για να  πίνουν τα ζώα τους, κ.α.). Πηγάδια, συναντά κανείς πια όχι μόνο στον πιο φυσικό τους χώρο, όπως στα χωριά ή σε χωράφια αλλά ακόμη και στις πόλεις.Η Άρτα για παράδειγμα θα μπορούσε να ονομαστεί και η πόλη των Πηγαδιών.  Σε κάποια σημεία φτιαγμένα είναι μάρτυρες απο το μακρινό παρελθόν, όταν η κάλυψη των αναγκών  για  πόσιμο νερό δεν ήταν και τόσο αυτονόητη.  Ο Πλάτανος πάλι, σύμβολο κάθε πλατείας ενός οικισμού. Μάλιστα Στην Ήπειρο υπάρχει  και η λαϊκή παράδοση , όπου σε Πλάτανο  που υπάρχει βρούση ή πηγάδι  βρίσκεται ένας «Αράπης» που είναι φύλακας του νερού. Γιαυτό σε κάποιους οικισμούς θα συαντντήσουμε «βρύση του Αράπη», «πηγάδι του Αράπη»  και «Αραπόσπιτα» στο Ποδαρούλι (Μαυροβούνι) στην γειτονική Στρογγυλή. Να πω εδώ, πως ο πλάτανος, απ΄ότι έχω πληροφορηθεί, πρέπει να αγίζει τα 500 χρόνια τώρα.

Ο πλάτανος του χωριού σήμερα. Φωτογραφία Φώτη Τσιάτσου

Στον Άγιο Σπυρίδωνα Άρτας υπήρχε, πέρα από τα πηγάδια που είχαν κάποια σπίτια,  ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970 το Πηγάδι στον Πλάτανο. Ακριβώς απέναντι απο τα Νουτσαίικα κοιτώντας προς τον Πλάτανο. Στο παρελθόν ήταν για τις κοινές ανάγκες. Πέρα από τις ανάγκη για νερό, το πηγάδι, όπως και η πηγή και η βρύση αργότερα ήταν για τις γυναίκες, ότι για τους άντρες το καφενείο. Τόπος συνάντησης, όπου ανταλάσσανε δυο - τρεις κουβέντες. Το πηγάδι αυτό μπαζώθηκε την περίοδο που η κοινότητα γκρέμισε το παλιό σχολείο, το Βακούφικο και το κουλούρι (Κλούρ) γύρω από τον πλάτανο, όπου πάιζαμε μικροί με τις πλάκες, καθόνταν οι μεγαλύτεροι , λέγαμε ποιήματα με το σχολείο και απο κει παρακολουθούσαν οι «επίσημοι» τις σχολικές παρελάσεις.  Μικρός το πρόλαβα εντελώς ξεπεσμένο και παρατημένο και φοβόμασταν μην πέσουμε μέσα. Το τοίχωμα δεν υπήρχε πλέον, που διηγούνταν οι παλιοί. Είχε χάσει την αξία του. Στόν Άγιο Σπυρίδωανα Άρτας  δεκαετία 50 χτυπήθηκε βρύση  με αρτισιανό νερόι, εκεί που  σήμερα είναι η κυκλική πορεία απέναντι του Super Market Τσάτσος.

Η παλιά βρύση, όπου σήμερα είναι η κυκλική πορεία. Προσωπική συλλογή.

Παρ ότι που υπήρχε το πηγάδι στο Πλάτανο, οι κάτοικοι του Ιμάμ Τσαούς/Αγίου Σπυρίδωνα ‘Αρτας θεωρούσαν, πως η πηγή απέναντι (σήμερα Νέα Κερασούντα) είχε καλύτερο νερό γιαυτό και οι γυναίκες πήγαιναν χειμώνα – καλοκαίρι με βαρέλες και φόρτωναν νερό εκει.

Η περαταριά στο χωριό δεκαετία 1920. Γυναίκες με τις βαρέλες πάνε για φρέσκο νέρό στην πηγή. Προσωπική συλλογή.

Πόσο παλιό ήταν το Πηγάδι;

Από πότε υπήρχε το πηγάδι δεν μας είναι γνωστό. Σίγουρα από τον 18^ο αιώνα.

Πρώτη αναφορά

Η πρώτη επίσημη αναφορά που γίνεται στο πηγάδι του χωριού είναι σε κάποια αναφορά του 1854 που αναφέρεται στα γεγονότα της αποστασίας του Αλή πασά και τον ερχομό του Χουρσίτ Πασά στην Ήπειρο. Τον Φλεβάρη του 1821 ο Σερασκέρης Χουρσίτ Αχμέτ πασάς, που έφερνε και τον τίτλο Μορά Βαλεσί δηλαδή διοικητής του Μοριά, ήρθε στην Ήπειρο να καθαρίσει με τον Αλή Πασά Τεπελενλή, τον οποίο είχε επικηρύξει ο Σουλτάνος. Ο Χουρσίτ έστειλε δύναμη 500 ανδρών στο Ιμάμ Τσαούς (Μαμτσανή επι λέξη στο κείμενο). Μεταξύ άλλων ο δοικητής της δύναμης έβαλε φρουρά να φυλάει το πηγαδι. Αυτό το γνωρίζουμε απο επιστολή του προς την διοίκηση του Χουρσίτ τι μέτρα έχει λάβει.

Τούρκοι  κάτω από τον πλάτανο φυλάνε το Πηγάδι, 1821 (Κολάζ)

Δεύτερη αναφορά

Στα 1884 ο Μητροπολίτης Άρτας Σεραφειμ Ξενόπουλος του Βυζαντίου , στην αναφορά του για το Ιμάμ Τσαούς ο Σεραφείμ κάνει λόγο για την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα και Αγίου Μάρκου πως βρίσκονατν κοντά στο φρεάτιο , το οποίο είχε γλυκύτατον ύδωρ.

Απόσπασμα απο το βιβλίο του Σεραφείμ Ξενόπουλο "Ιστορικό Δοκίμιο περί Άρτης και Πρεβέζης"

Τρίτη (προφορική) αναφορά (Ιωάννης Στράτος, Βιργινία Βράκα)

Στις 06.10.1912 μια ομάδα χωροφυλάκων του τάγματος Κοντούλη  συγκέντρωσε στον πλάτανο τους χωρικούς και ανήγγειλε την απελευθέρωσε. Κατόπιν έριξαν το μπραγάτσι στο πηγάδι και γέμισαν τα παγούρια τους.

Εικασίες

Χάρτης Μονταζού

Ο Γάλλος Μονταζού σχεδιάζει τον 18^ο  χάρτη της περιοχής για λογαριασμό της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου της Βενετίας.  Εδώ βλέπουμε πως περίπου απο τον οικισμό ξεκινά μικρός ποταμός και καταλήγει στον ποταμό Λούρο. Ενδέχεται λοιπόν εκει που ήταν το πηγάδι στο μακρινό παρελθόν, να ήταν πηγή κάποιου μικρού ποταμού.

Χάρτης του Μονταζού, 18ος αιώνας, αρχείο Ακτία Νικόπολις

14^ος αιώνας – Συνάντηση Κατακουζινού και Καβάσιλα

Όταν στα μισά του 14^ου αιώνα επαναστάτησαν οι Ηπειρώτες εναντίον του Ανδρόνικου Παλιολόγου, που προσπαθούσε την επανένωση της Αυτοκρατορίας, σταρτοπέδευσε στο χωρια απέναντι των Ρωγών , κοντα στο σημερινό Ξηραντήριο, όπου πιθανόν βρίσκονταν έανς οικισμός Κοζιλοχώρι ή Κοτσιλοχώρι, ο Ιωάννης Κατακουζηνός.  Μετά την παράδοση των Ρωγών ο Κατακουζηνός έφυγε πάλι για Άρτα, όπου συνεχίζονταν η πολιορκία της πόλης από τα αυτοκρατορικά στρατεύματα. Εδώ λέγεται πως ο διοικητής των Ρωγών Καβάσιλας   έτρεξε να προλάβει  τον Κατακουζηνό και τον πρόλαβε σε μια πηγή. Ως τώρα θεωρούσαμε , πως ίσως να συναντήθηακν στην πηγή , που είναι σήμερα στη Νέα Κερασούντα. Αν όμως έχει ο χάρτης του Μονταζού δίκιο, ίσως να συναντήθηκαν και δω στον πολάτανο, που ίσως να ήταην και ο δρόμος προς την Άρτα.

Απόσπασμα από το Βιβλίο - Κατακουζηνού Ιστορία - Βόννη 1840, όπου γίνεται λόγος για συνάσντηση των δυο ανδρών σε κάποια πηγή